«ԻՐԱՆԱԿԱՆ ՖԻԼՄԵՐԻ ԸՆՏՐՈՒԹՅՈՒՆԸ «ՈՍԿԵ ԾԻՐԱՆՈՒՄ» ԱՅՆՔԱՆ ԷԼ ՕԲՅԵԿՏԻՎ ՉԷ» Իրանի Իսլամական Հանրապետության պետական ռադիոհեռուստատեսության լրագրող Ժորժ Աբրահամյանի հարցազրույցը իրանահայ կինոքննադատ եւ ռեժիսոր Ռոբերտ Սաֆարյանի հետ Ռոբերտ Սաֆարյանը (ծնվ. 1954, Թեհրան) Թեհրանի ԻՐԻԲ քոլեջում ուսանել է կինոյի պատմություն եւ պարսկական գրականություն: Անգլերենից պարսկերեն է թարգմանել Քրիստիան Մեցի «Կինոյի նշանաբանություն», Ռոբին Վուդի «Հումանիզմը կինոքննադատության մեջ», Դեյվիդ Բորդուելի եւ Քրիստիան Թոմսոնի «Կինոյի պատմության ներածություն» աշխատությունները: Միքելանջելո Անտոնիոնիի «Արկածի վերլուծությունը», Ալֆրեդ Հիչքոքի «Կասկածի ստվերի» վերլուծությունը» գրքերի թարգմանիչն է: Իրանական մամուլում հրապարակել է բազմաթիվ քննադատական հոդվածներ կարճամետրաժ եւ վավերագրական ֆիլմերի մասին: Եղել է Քիշի վավերագրական ֆիլմերի 2-րդ եւ 3-րդ կինոփառատոների ընտրող հանձնաժողովի եւ 4-րդ կինոփառատոնի ժյուրիի անդամ, իսկ 2003-ին եւ 2004-ին` Թեհրանի կարճամետրաժ ֆիլմերի կինոփառատոնի ընտրող հանձնաժողովի անդամ: Թեհրանում հայերեն հրապարակվող «Հանդես» երկշաբաթաթերթի գլխավոր խմբագիրն է, «Գրական հանդեսի» եւ «Արվեստի» խմբագրական խորհրդի անդամը:
- Պրն. ՍաՖարյան, դուք առաջին անգամ էիք մասնակցում «Ոսկե ծիրան» կինոփառատոնին, այդպես չէ՞: - Այո՛, սակայն միշտ հետեւել եմ փառատոնի ընթացքին, քանի որ ճանաչում եմ կազմակերպիչներին, բացի այդ, ունեմ ընկերներ, որոնք գրեթե ամեն տարի մասնակցում են: Նրանցից իրանահայ կինոռեժիսոր Վարուժ Քարիմ Մասիրին 2006-ին փառատոնի ժյուրիի անդամներից էր, վերադարձից հետո զրուցեցինք եւ երկու հոդված հրապարակեցինք «Հանդեսում»: Այս տարի առաջին անգամ մասնակցեցի «Ոսկե ծիրանին»ՙ «Թեհրանը լուսանկարներում» վավերագրական ֆիլմով: 
- Ի՞նչ կարծիք ունի իրանահայ մտավորականը «Ոսկե ծիրան» կինոփառատոնի մասին: - Այս առումով կցանկանայի անդրադառնալ որոշ հարցերի: Այսպես օրինակ, Վարուժ Քարիմ Մասիրին իր ֆիլմը ներկայացրել էր «Ոսկե ծիրան» կինոփառատոնի «Հայկական համայնապատկեր» ծրագրում, որտեղ ֆիլմ ներկայացնելու պայմանը ռեժիսորի, գլխավոր դերասանի կամ սցենարի հեղինակի ազգությամբ հայ լինելն է: Ֆիլմերը ներկայացվում են, սակայն ընդհանրապես չեն առնչվում հայկական թեմաներին: Այլ կերպ ասած, ֆիլմի ստեղծողը գուցե հայ է, սակայն ֆիլմը հայկական չէ: Այստեղ հարց է առաջանում, թե որքանո՞վ է անհրաժեշտ «Հայկական համայնապատկերի» առկայությունը: Իմ եւ մի քանի ընկերներիս կարծիքով, կինոփառատոնը պետք է ունենա հայկական ֆիլմերի մրցութային բաժին: Հայկական ասելով, նկատի ունեմ Հայաստանում ստեղծված ֆիլմերը, իսկ սփյուռքահայ ռեժիսորների նկարահանած ֆիլմերը պետք է ընդգրկել արտամրցութային ծրագրումՙ զուտ հանդիսատեսին ներկայացնելու համար: Օրինակ, իրանական «Ֆաջր» կինոփառատոնն ունի 2 բաժին` արտասահմանյան եւ ներքին արտադրության ֆիլմերի: Մարդիկ իսկապես հետաքրքրված են Իրանում արտադրվող ֆիլմերով: Փառատոնի օրերին կինոթատրոնների առջեւ հերթեր են գոյանում, եւ դրանից մթնոլորտը բավականին աշխուժանում է: Կցանկանայի անդրադառնալ եւս մեկ կարեւոր խնդրի, որ կապված է «Ոսկե ծիրանի» արտասահմանյան ֆիլմերի ընտրության հետ: Իհարկե, ես կոնկրետ չգիտեմ, թե ի՞նչ օրինաչափություններով են ֆիլմերն ընտրվում, սակայն Իրանի վերաբերյալ պետք է ասեմ, որ իրանական ֆիլմերի ընտրությունն այնքան էլ օբյեկտիվ չէ: Ենթադրում եմ, որ իրանական ֆիլմերը հիմնականում ընտրվում են Ռոտերդամի կինոփառատոնիցՙ նկատի առնելով երկու փառատոների սերտ համագործակցությունը: Կարծում եմ, դրա փոխարեն կարելի է իրանական ֆիլմերն ընտրելՙ իրանական ֆիլմերի շուկան ուսումնասիրելով: Պետք է նկատի առնել, թե տվյալ տարվա ընթացքում ո՞ր ֆիլմն է արժանացել կինոհանդիսատեսի բարձր գնահատականին կամ լավագույն ֆիլմ ճանաչվել: - Ձեր կարծիքով, «Ոսկե ծիրանը» կայացա՞ծ կինոփառատոն է: - «Ոսկե ծիրանը» կարելի է գնահատել որպես ընդհանուր միջազգային կինոփառատոների բաղկացուցիչ մաս: Այստեղ կցանկանայի մի կարեւոր փաստ նշել. փառատոնը պետք է ընտրի ոչ միայն գեղարվեստական ֆիլմեր, որոնք գրավում են մտավորականության ուշադրությունը, այլեւ այնպիսիք, որոնք ժողովրդականություն են վայելում, նկարահանված են ավելի լայն շրջանակների համար եւ գեղարվեստական բարձր արժեք են ներկայացնում: Իմ կարծիքով, այդ դեպքում «Ոսկե ծիրանը» կարող է ավելի մեծ հաջողություններ արձանագրել եւ դառնալ ավելի ժողովրդական: - Ժամանակ ունեցա՞ք հայկական ֆիլմեր դիտելու: - Այո՛, դիտեցի «Սիրով եւ երախտագիտությամբ» վավերագրական ֆիլմը, որն արժանացավ գլխավոր մրցանակի: - Որպես կինոքննադատ ի՞նչ կարծիք ունեք հայկական ֆիլմերի մասին ընդհանրապես: - Վերջին տարիներին նկարահանված լիամետրաժ ֆիլմերից մի քանիսին քիչ թե շատ ծանոթ եմ: Դիտել եմ «Մարիամը», «Ուրախ ավտոբուսը», ինչպես նաեւ մի շարք կարճամետրաժ Ֆիլմեր: Կարծում եմ, լիամետրաժ ֆիլմերը հիմնականում նկարահանվում են կինոփառատոներում ցուցադրելու համար եւ ներքին խնդիրներ չունեն, իսկ կարճամետրաժ եւ վավերագրական ֆիլմերը Հայաստանում ավելի լայն հնարավորություններ ունեն, քանի որ դրանք կարելի է նկարահանել ավելի փոքր բյուջեով: Հիմա շատ քիչ ֆիլմեր են արտադրվում, ի տարբերություն խորհրդային տարիների, երբ կար «Հայֆիլմ», որտեղ տարեկան բազմաթիվ ֆիլմեր էին նկարահանվում: Համեմատելու եզրեր չկան, որովհետեւ հիմա ֆիլմարտադրություն գրեթե գոյություն չունի: Հայաստանը նախկինում էլ միջազգային մասշտաբով որակյալ ֆիլմեր չուներ, սակայն թե՛ այն ժամանակ, թե՛ հիմա ստեղծվում են բավականին լավ ֆիլմեր: - «Ֆաջր» կինոփառատոնի ժամանակ լրագրողները շատ մեծ դերակատարում ունեն, իսկ Հայաստանում «Ոսկե ծիրանի» ավարտից հետո այլեւս ոչ մի խոսք չի ասվում ֆիլմերի մասին: Անցկացվում են մի քանի կինոռեժիսորների մամլո ասուլիսներ ու դրանով ամեն ինչ ավարտվում է: Ֆիլմերը երբեք խորապես չեն քննարկվում: Ին՞չ կասեիք այդ կապակցությամբ: - Գուցե պատճառն այն է, որ Հայաստանում չկա ներքին կինոարտադրություն: Անդրադառնալով քիչ առաջ նշածս խնդիրներին, կցանկանայի ավելացնել եւս մեկը: Իմ կարծիքով, «Ոսկե ծիրանի» թերություններից մեկն այն է, որ հատկապես միջազգային եւ վավերագրական ֆիլմերի ցուցադրումից հետո քննարկումներ չեն լինում: Ֆիլմի մասին խոսվում է նախքան ցուցադրությունը, իսկ դա ճիշտ չէ: Մարդիկ նախ պետք է դիտեն ֆիլմը, հետո միայն կարծիք հայտնեն: Կարծում եմ, քննարկումների ու բանավեճերի զգալի պակաս կա: - Շնորհակալ եմ զրույցի համար, հուսով եմ, մյուս տարի էլ կմասնակցեք «Ոսկե ծիրան» կինոփառատոնին: - Եթե հրավիրեն եւ ֆիլմ ունենամ ցուցադրելու, ինչո՞ւ ոչ: - Իսկ հույսեր կա՞ն: - Անշուշտ, ունեմ վավերագրական ֆիլմեր, սակայն չգիտեմ, թե որքանով են դրանք հարմար կինոփառատոնում ներկայացնելու համար: Ֆիլմերից մեկը Թեհրանից Կասպից ծով անցնող ճանապարհների մասին է, մեկ ուրիշըՙ այդ ափերով թափառող աշխարհաշրջիկների մասին:
Նկար 1. Կադր «Թեհրանը լուսանկարներում» ֆիլմից | 
