AZG Daily #30, 18-08-2017

ԱԶԳ-Ը ԱՌԱՋԱՐԿՈՒՄ Է ԳՐԱՀՐԱՏԱՐԱԿՉԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ՀԱՅՈՑ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ 100-րդ ՏԱՐԵԼԻՑ

Armenian Genocide

«ԱԶԳ» ՕՐԱԹԵՐԹԻ ՆՈՐ ՀԵՌԱԽՈՍԱՀԱՄԱՐՆԵՐՆ ԵՆ

ԱԶԴԱԳԻՐ

 RSS | WAP | FACEBOOK | PDF | PDF-Culture    
ԳԼԽԱՎՈՐ | ՄՇԱԿՈՒՅԹ | ԸՆՏՐԱՆԻ | ՄԵՐ ՄԱՍԻՆ | ՈՐՈՆՈՒՄ | ԱՐԽԻՎ | ԹԵՄԱ
ՀԵՂԻՆԱԿՆԵՐ | ԾԱՂՐԱՆԿԱՐՆԵՐ
ՀԱՅԵՐԵՆԸ ԱՓԻ ՄԵՋ` ԶՐՈՒՅՑ 9. ՏԻՐ ԱՍՏՎԱԾԸ ԵՎ ՏՐԵ ԱՄԻՍԸ
ԲԱԺԱՆՈՐԴԱԳՐՎԵՔ «ԱԶԳ»ԻՆ
ԼՈՒՅՍ Է ՏԵՍԵԼ "ԱԶԳ-ՄՇԱԿՈՒՅԹ" ՀԱՎԵԼՎԱԾԻ ՀԵՐԹԱԿԱՆ ՀԱՄԱՐԸ


Տեղադրվել է` 2009-01-12 11:05:38 (GMT +04:00)


Ընթերցված է` 5749, Տպվել է` 465, Ուղարկվել է էլ.փոստով` 206

ԽԱՉԱԳՈՂ 9

ՊԱՐՈՒՅՐ ՀԱԿՈԲՅԱՆ

Աշխատավարձ էին տալիս, իսկ Սաքոն կորել էր: Հայտնվեց երեկոյան: Ընթրիքից հետո ծանրումեծ, մշակներին վարձատրող գործատիրոջ պես նստեց սեղանի մոտ: Նորից ինքն էր ստացել փողը, լռեցինք իրար երեսի նայելով: Հրանտը վրդովմունքով փչեց ու մեջքի վրա պառկելով քնած ձեւացավ: Սաքոն երկու անգամ հաշվեց յուրաքանչյուրի հասանելիքն ու շարեց առանձին- առանձին:

- Վերցրեք,- ասաց կարծես զարմանալով, թե ինչու խանդավառված չենք:

Առաջինը Վարդանը մոտեցավ:

- Ինչքա՞ն է,- անփույթ արհամարհանքով հարցրեց նա:

- Ութ հարյուր յոթանասուն...

- Ինչքա՞ն...

- Ութ հարյուր յոթանասուն,- հանգիստ կրկնեց Սաքոն:

- Ոնց թե... հազար էլ չէ՞...

Կես րոպե առաջ հազարն էլ քիչ կթվար, այնքան որ հավակնոտ էին հունիսյան ենթադրությունները:

- Հիսուն ռուբլի վերցրել եմ մարդուց, ձմեռվա գալուս համար... երկու անգամ եմ եկել, ահագին փող ծախսեցի...

- Հիսուն ռուբլին հեչ,- ասաց Վարդանը:

- Մաքուր անում է ինն հարյուր քսան, պահումն էլ հաշվենք, հազարից ավել... շատ լավ է...

- Դու հեքիաթ մի պատմի,- դեռ զսպվելով ասաց Վարդանը,- լավ է, եթե իննին սկսում ենք աշխատանքը, վեցին վերջացնում, բայց մենք աշխատել ենք վեցից տասնմեկը, առանց կիրակի, եղանակին չնայելով...

- Ե՞րբ եք մինչեւ տասնմեկը աշխատել... մի երկու օր, էն էլ գործի բերումով...

- Խոսեք,- դիմեց մեզ Վարդանը,- ի՞նչ եք սսկվել:

- Մի գոռա,- վերջապես վեր կացավ Հրանտը:

- Բա ի՞նչ անեմ, պառկել եք, մենակ ի՞նձ է փող պետք:

- Բողոքո՞ւմ եք,- զարմացավ Սաքոն,- հազար ռուբլի ստացել եք ու...

- Թե հազար լիներ, էլի կբողոքեինք,- ասաց Հրանտը:

- Իյա՛...

- Դե դու բացատրիՙ հասկանամ, ո՞նց եղավ, որ մայիսին տասն օր աշխատեցինք, վեց հարյուր ռուբլի ստացանք, իսկ հիմի ամբողջ մի ամիս աշխատելուց հետո, էն էլ էդ ձեւի աշխատելուց հետո, ընդամենը ութ հարյուր յոթանասուն:

- Մայիսին ավելացրել էի հունիսի հաշվից, որ մի քիչ փող գա:

- Ինչի՞ էիր ավելացնում, ես հենց առաջին օրն ասացի, որ չարած գործի համար փող չգրես,- ընդհատեց Վարդանը:

- Համ էլ,- շարունակեց Սաքոն այդ մեղադրանքին չանդրադառնալով,- մայիսին հիմք ենք լցրել...

- Ի՞նչ տարբերություն,- բետոնը բետոն է...

- Որ ասում եմՙ կա տարբերություն:

- Մենք ի՞նչ իմանանք, տարբերություն կա, թե չէ... ոչ պայմանագիր ենք տեսել, ոչ ցուցակ...

- Կբերեմ պայմանագիրը:

- Էլ ե՞րբ բերես, սեզոնը կես եղավ:

- Կբերեմ, եթե չեք հավատում,- վիրավորվածի տեսք ընդունեց Սաքոն,- հաշվապահության թղթերի հետ բանկ են տարել:

- Դու մեզ ձեռ ես առնո՞ւմ... մի ամիս առաջ ասացիրՙ թղթերը բանկ չեն տարել, հիմի պատճառ ես բռնում, թե բանկում է, մի ամիս հետո ինչ կասես:

- Ես չեմ հասկանում,- ասաց Հրանտը,- պայմանագիրը մի հա՞տ է...

- Կբերեմ,- մռայլված խոստացավ Սաքոն,- ինչ վերաբերում է փողին, վաղը գնանք չափենք, ինչքան բետոն եք լցրել...

- Խոպանում գործը մետրով չեն չափում...

- Ինչո՞վ են չափում,- հեգնեց Սաքոն:

- Պայմանագրի մեջ գրած չէ՞, հիմքը ինչ արժե, պատերըՙ ինչ, ծածկը ...

- Գրածները մետրով չե՞ն... չեք հասկանում ու ավելորդ խոսակցություններով պղտորում եք բրիգադը:

- Դու շա՞տ ես հասկանում, որ խաբում ես մեզ:

- Ես ոչ մեկին չեմ խաբում:

- Բա ինչի՞ ես փողը դու ստացել, մենք ստորագրել չգիտե՞նք:

Ուղղակի շպրտված մեղադրանքը կարծես բռնեց Սաքոյին, լռեց մի պահ ներքեւ նայելով ու ասաց դանդաղ,- Չուլկինն է ասել, որ փողը ես ստանամ, ես նրան փող եմ տալիս, չի ուզում, որ դուք իմանաք, վախենում է:

- Մեր առածն ի՞նչ է, որ վրայից էլ Չուլկինին ես տալիս,- ասաց Շուլան:

- Տանք, որ մեզ էլ տա, չէ՞,- տեղ արեց Սաքոն:

- Հասկացանք, բայց տալիս են, երբ օգուտ կա:

- Օգուտը վերջում են չափում,- ու տաք- տաք ավելացրեց,- լավ կլինի, չմտածեք, թե սեզոնի վերջում ասածս փողը չտվեցի, թքեք երեսիս:

Դա երդումի պես հնչեց, վիճողները դադարեցրին, թեեւ բավարարված չէին երեւում:

Շուլան խաղաթղթերն առաջ բերեց: Վերջերս սեկան էր փոխարինել իսկամբիլին: Սահմանափակումով էինք խաղում, հիսուն կոպեկ ամենաբարձրը, բայց կրքոտ խաղ էր ստացվում: Սաքոն անփույթ էր խաղում եւ տարվեց մի քանի ռուբլի: Ամենայն հավանականությամբ նույն օրը մեծ գումար էր շահել ու տարվելով կարծես կաշառում էր մեզ:

ttt

Առավոտյան, նախաճաշի ժամին, ճաշարան գնացինք: Ուրախ էի, որովհետեւ ուրբաթ էր, շուտ բանթող կանեինք բաղնիք գնալու համար: Շաբաթը մեկ փոխում էինք սավանները, միակ օրն էր, որ քնում էինք մաքուր մարմնով մաքուր անկողնում: Ուրբաթը շաբաթվա լավագույն օրն էր, քանի դեռ հուլիսյան ռեֆորմով չէր վերականգնվել կիրակին: Իսկ այս շաբաթ երկու օր էինք ազատ լինելու, Դիվինոյում մեծ տոնավաճառ էր սպասվում:

Լիզան մեզ տեսնելով զարմացավ:

- Դուք չգիտե՞ք,- հարցրեց նա,- ձեր Արսենի բրիգադից մարդ է խեղդվել...

- Ո՞վ,- անակնկալի եկավ Վարդանը, որը Լիզայի հետ միշտ կատակով էր խոսում եւ մոտեցել էր նրան ժպիտը դեմքին:

- Անունը չգիտեմ, ասում ենՙ ամենախոշորն է...

- Սամոն է,- շշնջաց Վարդանը,- էս ինչ բան էր... էս ինչ փորձանք էր... վա՜յ, Սամո...

Այս օրերին նրանք տոնավաճառի շինությունների վրա էին աշխատում, լսել էինք, որ նաեւ խորոված են մատակարարելու ժողովրդին:

Անմիջապես վերադարձանք:

Սաքոն կանգնել էր գրասենյակի մոտ, տեսնելով, որ տուն մտանք, եկավ:

- Ավտո վերցրու,- հարցին չսպասեց Վարդանը,- հիվանդանոց ենք գնում, Սամոն է խեղդվել:

Սաքոն ենթարկվեց, բայց դռան միջից ասաց,- կալը չլցնե՞նք, նոր գնանք...

- Չէ, չէ, գնա,- ասաց Վարդանը,- կալը...

Հիվանդանոցիՙ դեպի գետը իջնող բակի անկյունում, ցածր, սպիտակ դիարանի մոտ հայեր էին հավաքվել, մոտ երեսուն հոգի: Արսենը, քնատ, հոգնած, տանջահար, թերեւս ինչ- որ չափով ցուցադրական, նստել էր գլուխը ձեռքերի մեջ, ընկերներով ու ցավակիցներով շրջապատված:

Լայն ու կարճ դուռը, վերջերս ներկված, գետնին դեմ առնելով բացվեց Վարդանի հրումից, մտանք վերջին կայանը, որտեղ կոպիտ սեղանի վրա Սամոյի դին էրՙ կեղտոտ ու թաց սավանի տակ, թուջի պես անշունչ ներբանները բաց, գլուխը սառույցի կտորների մեջ... եւ սավանի վրայից սառույցի կտորներ էին դրված մարմնին:

- Վա՜յ, Սամո ջան,- հեկեկալով փլվեց սեղանին Վարդանը,- ի՞նչ արիր դու, անխիղճ...

Առաջին անգամ էի մեռած մարդ տեսնում այդպես մոտիկից: Իմ առաջ մարդու մարմնի մի այլ վիճակն էր, անշունչ, փայտացած, վախեցնող, բայց այդ ամենը ես ընկալում էի բանականորեն, որ այդպես պետք է լինի, իսկ մահը, թեեւ ներկա, շոշափելի, չկար, չէի զգում եւ չէի հավատում, ինչպես չէի հավատում իմ չլինելուն...

Դրսում ծխում էին անխոս, նստած կողճերին, գետնին, կանգնած... կատարվել էՙ բոլորը զգում էին, բութ հեզությամբ ենթարկված անսպասելի դժբախտությանը, եւ նրանց միակ գործը ծխելն էր... ծխելըՙ ի մխիթարություն կամ որպես զբաղմունք:

- Ախր ո՞նց եղավ,- հարցրեց Վարդանը:

Պատմեց Մերուժը.

- Գործից հետո գնացինք լողանալու: Սամոն մտավ ջուրը. «Ոնց որ վախենում եմ», ասաց: Հետո ծիծաղեց ու առաջ գնաց: Լողալ չգիտեր, սաղր էր, երեխաներն էին լողանում... Մենք պառկել էինք ափին, մեկ էլ մի երեխա գոռացՙ խեղդվեց, խեղդվեց... Տեսանք, Սամոն չի երեւում...

- Էդ ձեւի մարդ կխեղդվի՞:

- Խեղդվել է, էլի,- մռլտաց Արսենը:

- Չկարողացաք հանել...

- Չհասցրինք:

- Այ ձեզ հայ ասողին,- թքեց Վարդանը,- ո՞նց թողեցիք աչքերիդ առաջ մարդը խեղդվի: Դո՛ւ,- Խաչիկին ասաց,- ջահել տղա ես, մկաններդ ես ուռեցրել, ո՞ւմ է պետք... Ի՞նչ պատասխան եք տալու էն մարդու հարազատներին...

- Ի՞նչ անեմ, ախպեր ջան,- վհատ ասաց Խաչիկը,- լողալ չեմ իմանում, ես ո՞նց հանեի նրան, շատ հանկարծակի եղավ:

Ուժեղ Խաչիկըՙ ծանրորդի թեւերով, ինքնավստահ, համարձակ պարի հրապարակում, մեծ եղբոր պես ընկերներին հետեւող, Արսենըՙ կաշվե բաճկոնի մեջ վճռական, ամեն ինչ հաղթահարող մարդու իր տեսքով, մյուսները, վախից կամ անզորությունից չէին կարողացել փրկել Սամոյին...

- Արսե՞ն,- բրիգադիրին դիմեց Վարդանը ինքն իրեն դատավոր կարգած:

Չարացած Արսենը ձայն չհանեց:

- Նա հետո եկավ,- ասաց Մերուժը,- իրար ձեռք բռնած մտանք ջուրը... կարգին լողացող չկար, մի ռուս տղա եկավ, ուշ էր արդեն...

- Հեռագիր տվե՞լ եք,- հարցրեց Հրանտը:

- Հա, հեռախոսով էլ ենք խոսել, գալու են ախպերները...

- Օ՜ֆ,- հառաչեց Հրանտը,- հիմի ինչ վիճակի մեջ են տնեցիները... ընտանիքը մե՞ծ է...

- Երեք տղա ունի,- ասաց Մերուժըՙ Սամոյի բարեկամը,- կապրեն, լավ թե վատ... ինչ եղավ, իրեն եղավ...

- Հա, իրեն եղավ...

- Խմա՞ծ էր երեկ,- հարցրեց Սաքոն:

- Չէ... նա խմել սիրում էր, բայց երեկՙ չէ... հաց էլ չէինք կերել:

Սաքոն մեզ մի առանձին տեղ կանչեց:

- Մարդ ենք,- ասաց,- ամեն մեկիս կարող էր պատահել, փող հավաքենք, օգնենք:

Ամբողջ օրը մնացինք այդտեղՙ մեր պարտքը համարելով մենակ չթողնել Սամոյին:

Քյավառցիները եկան, մարտունեցիները, սովխոզի երկրորդ բաժանմունքի բրիգադը, դիլիջանցիների բրիգադը մոտիկ գյուղից, վրացիները եկան, սովխոզի ակումբը վերանորոգող ադրբեջանցիները... Սեփական ավտոյով եկավ քյավառցի Միշան, «Ասֆալտ- Քյավառ» միավորման շեֆը, որն իր տասնհինգ բրիգադով (հարյուր հոգի) ոչ միայն հարեւան շրջանում, այլեւ Դիվինոյում էր մենաշնորհ դարձրել ասֆալտըՙ մարտունեցիներին ստիպելով անցնել շինարարության: Այստեղի քյավառցիներին հավանաբար քիչ էր հաջողվում տեսնել նրան, պաշարեցին կանաչ «Ժիգուլին» զանազան պահանջներով, որոնցից յուրաքանչյուրին հետեւում էր կարճ ու որոշակի պատասխանըՙ կլինի, կզանգեմ, կասեմ, կբերեմ... Արտադրական խորհրդակցությունն անցավ դիարանի ճանապարհով (այսօր քանի՜ անգամ էր բացվել այդ դուռը, Սամոյի փոխարեն ես չէի դիմանա) եւ անկասկած շարունակվեց ներսում, դիակի մոտ... Դուրս գալուց հետո Միշան բարեհաճեց երկու րոպե մնալ մեզ հետ, մի քանի անգամ ծըն- ծըն արեց գլուխն օրորելով ու հարցրեց Արսենին.

- Ավտո վերցրե՞լ եք:

- Զելինովը խոստացել է...

- Ո՞ւր եք տանելու:

- Բառնաուլ:

- Ես կասեմ, Նովոսիբիրսկ կտանեք... Դեմքդ ծանոթ է,- Ռազմիկին ասաց Միշան, երբ արդեն ուզում էր գնալ:

Հազիվ թե ֆրանսիացի զինվորը նույն խոսքը Նապոլեոնից լսելով այդչափ ուրախանար:

- Հա,- ասաց Ռազմիկը,- Ղազախստանում ենք տեսել իրար:

- Ղազախստանում որտե՞ղ...

- Կալկամանում:

- Մինասի հետ էի՞ր:

- Ըհը:

- Դու գիտե՞ս, որ պարտք մնացիք մեզ:

- Ի՞նչ պարտք:

- Ձեր գարաժը մենք սարքեցինք... Ուզում էին ձեզ դատի տալ, բայց ես հանձն առա, որ կսարքեմ:

- Կռան- բալկեն մտա՞վ...

- Չմտավ, մտցրինք...

Սաքոն Միշայի հետ առանձին խոսելու բան ուներ, սպասեց մինչեւ ավտո նստի, նոր մոտեցավ:

Երեկոյան բժիշկը, չհամաձայնելով սպասել հարազատներին, հերձեց դիակը... Պարզվեց, որ ջուրը թմբկաթաղանթը վնասելով լցվել է ականջի խորքը... Նման դեպքերում մարդը զրկվում է կողմնորոշվելու ընդունակությունից (այնտեղ մազավոր բջիջներ կան, որոնք ընկալում են մարմնի շարժումներն ու դիրքը), երբեմն էլ սիրտը կանգ է առնում, որը եւ տեղի էր ունեցել...

Բժշկական եզրակացությունը, պարզունակված որոշ չափով, որպեսզի հասկանալի լինի, նոր ծնծնների տեղիք տվեց:

- Ես ասում էի, որ սիրտն է պայթել,- ասաց Հրանտը:

- Սուտ է,- բժշկի խոսքին չհավատաց Մերուժը,- էս փորոտիքի տեր մարդու սիրտը կպայթի՞:

Նրանք բրեզենտե պարկի մեջ ամփոփված զանգվածը տարան թաղելու:

Պառավ սանիտարուհին Սամոյի շորերը, որ երեկվանից ընկած էին այդտեղ, մտցրեց փորն ու կարեց... Կոպիտ ու պարզ գործողություններ:

Վարդանը սափրեց նրան:

Լավ է, այս ամենն ավելի շուտ եղավ, քան պետք է լիներ: Ավտոկայանում հերթապահող ջահելների ուղեկցությամբ եկան Սամոյի եղբայրները: Երկուսն էին, Սամոյին նման, ճանապարհի հոգնությունը վշտի մեջ մոռացած, ինչ- որ չափով նաեւ հակառակը, գալիս էին նրանք հիվանդանոցի բաժանմունքների նեղ արանքով, սխալի, թյուրիմացության անհեթեթ հույսն էլ չունենալով, որովհետեւ գուշակվել էր անունն այդ ցածր, սպիտակ շենքի, որի մոտ բազմաթիվ մարդիկ էին հավաքվել, եւ ցինկե դագաղն էր դրված, կապտափայլ, դատարկ, բայց պարզ, թե ում համար...

Մի եղբայրը «ախպեր ջան» գոռալով վազեց կորացած, ձեռքը գրեթե գետնաքարշ, ծռմռված դեմքով... Մերուժը հապճեպ ընդառաջ գնաց, մի քանի հոգի էլ մյուս եղբորը բռնեցին, ներս տարան...

Կեսգիշերն անց գնացին, Մերուժը խցիկում նստեց, եղբայրները վերեւ ելան, Սամոյի ցինկե դագաղի մոտ...

 
 

«ԱԶԳ» ՕՐԱԹԵՐԹ


© AZG Daily & MV, 2009, 2011, 2012, 2013 ver. 1.4
ARMINCO Global Telecommunications Геноцид армян Analitika.at.ua.