AZG Daily #46, 08-12-2017

ԱԶԳ-Ը ԱՌԱՋԱՐԿՈՒՄ Է ԳՐԱՀՐԱՏԱՐԱԿՉԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ՀԱՅՈՑ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ 100-րդ ՏԱՐԵԼԻՑ

Armenian Genocide

«ԱԶԳ» ՕՐԱԹԵՐԹԻ ՆՈՐ ՀԵՌԱԽՈՍԱՀԱՄԱՐՆԵՐՆ ԵՆ

ԱԶԴԱԳԻՐ

 RSS | WAP | FACEBOOK | PDF | PDF-Culture    
ԳԼԽԱՎՈՐ | ՄՇԱԿՈՒՅԹ | ԸՆՏՐԱՆԻ | ՄԵՐ ՄԱՍԻՆ | ՈՐՈՆՈՒՄ | ԱՐԽԻՎ | ԹԵՄԱ
ՀԵՂԻՆԱԿՆԵՐ | ԾԱՂՐԱՆԿԱՐՆԵՐ
ՀԱՅԵՐԵՆԸ ԱՓԻ ՄԵՋ` ԶՐՈՒՅՑ 7. ԿՆԻՔ, ԿՆՈՒՆՔԻ ՔԱՎՈՐ, ԽԱՉԱԿՆՔԵԼ, ԿՆՔԵ՞Լ ԵՍ
ԲԱԺԱՆՈՐԴԱԳՐՎԵՔ «ԱԶԳ»ԻՆ
ԼՈՒՅՍ Է ՏԵՍԵԼ "ԱԶԳ-ՄՇԱԿՈՒՅԹ" ՀԱՎԵԼՎԱԾԻ ՀԵՐԹԱԿԱՆ ՀԱՄԱՐԸ
#001, 2013-01-26 > #002, 2013-02-09 > #003, 2013-02-23 > #004, 2013-03-16

ԱԶԳ ՕՐԱԹԵՐԹ - ՄՇԱԿՈՒՅԹ #2, 09-02-2013



Գրքերի հետ

Տեղադրվել է` 2013-02-09 00:34:21 (GMT +04:00)


Ընթերցված է` 1971, Տպվել է` 95, Ուղարկվել է էլ.փոստով` 94

ԵԳԻՊՏՈՍԻ ՀՀ ԴԵՍՊԱՆԱՏԱՆ ԾՆՆԴՈՑԸ

ԳԷՈՐԳ ԵԱԶԸՃԵԱՆ

Վերջին տարիներուն, Եգիպտոսի հայկական գաղութի նահապետը` Պր. Պերճ Թերզեանը իրար ետեւէ լոյս կընծայէ իր գրիչին արգասիքն եղող գիրքեր եւ գրքոյկներ, որոնք նորովի լոյս կը սփռեն ինչպէս գաղութի պատմութեան, այնպէս ալ հայ-արաբական, մասնաւորաբար` հայ-եգիպտական յարաբերութեանց վրայ: Ու թէեւ հեղինակը բանասիրական կամ պատմագիտական բարձրագոյն կրթութիւն եւ գիտական աստիճան չունի, այդուհանդերձ, այդ հրատարակութիւններն իրենց լրջութեամբ, արծարծած հարցերու ներկայացմամբ եւ վերլուծութեամբ ու ակնբախ բծախնդրութեամբ, երբեք չեն զիջիր պատմա-բանասիրական լուրջ աշխատութեանց: Այդպիսի արժանիքներով օժտուած է նաեւ ներկայացուող գրքոյկը («Հ.Հ.[ի] Եգիպտոսի Դեսպանատան Ծննդոցը - Ակնարկ Քսանամեայ Հեռաւորութենէ», տպ. «Աֆրիքըն Փրէս», Գահիրէ, 2012, 92 էջ (17 x 24 սմ.)), որ, ինչքան մեզի ծանօթ է, հայկական դիւանագիտութեան պատմութեանն ուղղակիօրէն առնչուած հազուագիւտ հայերէն հրատարակութիւններէն է` ըլլալով հանդերձ, ինչպէս արդէն նշեցի, կարեւոր աղբիւր մը գաղթօճախի պատմութիւնն ուսումնասիրողներուն համար:

Այստեղ արժէ յիշեցնել, թէ գրքոյկին շնորհանդէսը կայացաւ հոկտեմբերի երկրորդ կէսին, Հ. Հ.ի արտաքին գործոց նախարարութեան շէնքին մէջ, անձամբ նախարար Էտուարտ Նալպանտեանի մասնակցութեամբ, որ յաւուր պատշաճի խօսք ալ արտասանեց այս առթիւ:

Գրքոյկը կը մանրամասնէ ամբողջական պատմութիւնը Գահիրէի Զամալէք թաղամասին մէջ ճարտարապետ Արամ Անդրանիկեանի նախագիծով 1927-ին կառուցուած Չագըր ընտանիքի առանձնատան` Հ. Հ.ի դեսպանատան իբրեւ նստավայր յատկացման: Ան կ"ընդգրկէ Եգիպտոսի հետ նորանկախ Հայաստանի Հանրապետութեան դիւանագիտական յարաբերութեանց հաստատումէն ու Գահիրէի մէջ դիւանագիտական ներկայացուցչութիւն բանալու Հ. Հ.ի ղեկավարութեան որոշումէն մինչեւ դեսպանատան հաստատումը այդ կառոյցին մէջ (1992-ի սկիզբէն 1996-ի մայիսի սկիզբը):

Ըստ կառուցուածքի, գրքոյկը բաղկացած է 11 բաժիններէ.

- «Յառաջաբան» (էջ 7-10), զոր հեղինակած է Եգիպտոսի մէջ Հ. Հ.ի այժմու արտակարգ եւ լիազօր դեսպան, արաբագէտ պատմաբան Արմէն Մելքոնեանը: Իր մասնագիտութեան եւ աշխատանքին բերումներով լաւատեղեակ պր. դեսպանը կը հաստատէ մեր վարկածը, թէ որքանով իրեն յայտնի է, «սա Հայաստանի որեւէ դիւանագիտական ներկայացուցչութեան ստեղծման պատմութիւնը լուսաբանելու անդրանիկ փորձն է» (էջ 8): Ան վեր կը հանէ խնդրոյ առարկայ հարցի (դեսպանատան մշտական նստավայրի) լուծման մէջ Պր. Պերճ Թերզեանի էական դերակատարութիւնը, փաստ մը, զոր հեղինակը, իրեն յատուկ համեստութեամբ, աշխատած է հնարաւորինս ստուերի մէջ պահել սոյն աշխատութեան մէջ: Պր. Մելքոնեանը կը շեշտէ նաեւ դերակատարութիւնը Եգիպտոսի մէջ Հ. Հ.ի գործերու առաջին հաւատարմատար, այնուհետեւ` դեսպան, վերջին տարիներուն` Հ. Հ.ի արտաքին գործոց նախարար պր. Էտուարտ Նալպանտեանի եւ կարժեւորէ հայրենական ու գաղութային կողմերուն անշահախնդիր գործակցութիւնը գլուխ բերելու համար այս դժուար խնդիրին լուծումը: Ան կը նշէ, թէ «սա մի ուսանելի պատմութիւն է, թէ ինչպէս կարելի է անմնացորդ նուիրումի, անսասան համոզմունքի եւ անխոնջ ջանքերի շնորհիւ իրականութիւն դարձնել աներեւակայելին» (էջ 8): Այնուհետեւ, պր. Մելքոնեանը կը շարադրէ Հայրենիք-Սփիւռք յարաբերութեանց եւ գործակցութեան մասին իր միտքերը, որոնց մէջ սպրդած են խոցելի կէտեր (այս մասին` գրախօսութեան վերջաւորութեան):

Գրքոյկին յաջորդ բաժինը հեղինակին ստորագրած «Մուտք»ն է (էջ 11-13), ուր պր. Թերզեան կարգ մը ընդհանուր նկատումներ կը յայտնէ, նշելով, թէ գրքոյկը «կարելի չէ համարել Հ. Հ.[ի] Եգիպտոսի դեսպանատան գոյառումին ամբողջական պատմութիւնը», որու «լաւատեղեակ միակ անձ» կը յայտարարէ Էտ. Նալպանտեանը (էջ 12): Հեղինակը կը յայտնէ, թէ ժխտական երեւոյթներու պարագային, խուսափած է անձերու անուններ տալէ, քանի որ իր նպատակը եղած է ոչ թէ անձերը վիրաւորել, այլ` «պարզուած երեւոյթները արձանագրել» (էջ 12): Մենք վերապահութիւն ունինք այս մօտեցման նկատմամբ, քանի որ ազգային հարցերու լուծման դէմ օտարներու օժանդակութեամբ խոչընդոտներ յարուցողներու անունները պէտք է արձանագրուին պատմութեան համար` յականէ յանուանէ յաւիտեանս նզովեալ մնալու համար...

Եգիպտոսի մէջ Հ. Հ.ի դեսպանատան (ի դէպ` սա է ճիշդ շարադրանքը` ըստ լուսահոգի մանկավարժ եւ գրականագէտ Պր. Գրիգոր Շահինեանի)` իր այսօրուայ կայքը հաստատուելու պատմութեան նուիրուած են գրքոյկին յաջորդ 7 բաժինները, որոնց վերնագիրներն ինքնին խօսուն են. «Նախերգանք» (էջ 15-18), «Առժամեայ նստավայր» (էջ 19-27), «Հ. Բ. Ը. Մ.ի Սաթենիկ Չագըր նուիրատուութիւն» (էջ 29-35), «Ծրագրում Եւ սկզբնական քայլեր» (էջ 37-43), «Գործնական քայլեր» (էջ 45-50), «Անսպասելի Դժուարութիւններ» (էջ 51-65), «Խօսք երախտիքի» (էջ 67-71): Ընթերցողին պահ մը կրնայ թուիլ, թէ ի՞նչ կարիք կար գրելու տիկ. Սաթենիկ Չագըրի նուիրատուութեան իրականացման գրեթէ քսանամեայ ոդիսականին եւ բարերար տիկնոջ հաճութեամբ առանձնատան մէկ մասին մէջ ժամանակաւորապէս տեղաւորուած, սակայն ինքն իրեն սեփականատէր երեւակայող ոմն անձի, նաեւ` կարգ մը «աղա» կերպարներու յարուցած բազմապիսի խնդիրներուն մասին, ընդհուպ եգիպտական պետական համապատասխան մարմիններ ու անոնց իրարայաջորդ ստուգումներ, դատարաններու աստիճաններու մաշում եւ այլն, եւ այս` տարիներ եւ տարիներ, մինչ անդին` Հ. Հ.-ի դեսպանութիւնը եւ դիւանագիտական անձնակազմը ծուարած են թէեւ ներկայանալի, սակայն համեմատաբար փոքրատարածք եւ բարձր գումարներով վարձակալուած բնակարաններու մէջ` Տոգգի թաղամասին մէջ: Ահա՛ հայկական հակասութիւնը. մինչ խումբ մը հայրենասէրներ, այդ թիւին` Հ. Հ.ի առաջին նախագահ Լեւոն Տէր-Պետրոսեանի կողմէ հալածուող Դաշնակցութեան անդամներ, մէկդի դրած քաղաքական դիմակայութիւնը եւ առաջնորդուելով վարչակարգն ու պետութիւնը յստակօրէն տարբերակելու բարձր գիտակցութեամբ, ոգի ի բռին կաշխատին դեսպանատան համար մնայուն եւ վայելուչ կայք մը ճարելու ուղղութեամբ, անդին, ողորմելի արարածներ, ցաւօք, նոյնպէս հայազգի, ամէն միջոցի կը դիմեն արգելակելու այս հայրենասիրական, այլեւ` խորապէս մարդկայնական աշխատանքին յաջողութեամբ պսակումը: Մեր համոզումով, պր. Թերզեան ճիշդ վարուած է հնարաւորինս մանրամասնօրէն գրելով այս դժուարութեանց մասին, թէեւ պիտի փափաքէինք, որ այդ ճղճիմ էակներէն գլխաւորներուն ինքնութիւնը երեւան հանուէր, որպէսզի այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեան անարգանքի սիւնին գամուած մնային, եւ հասկնային, թէ իրենց զազրելի արարքները անպատիժ պիտի չմնան..., նաեւ որպէսզի դաս ըլլան նման ուրիշներու, որոնց պակասութիւնը, ցաւօք, չունի հայութիւնը ի հայրենիս եւ ի սփիւռս աշխարհի... Չագըր առանձնատունը Գահիրէի Հ. Բ. Ը. Մ.էն Հ. Հ.ի դեսպանատան փոխանցման առջեւ կային նաեւ օրինական խոչընդոտներ, քանի որ եգիպտական օրէնսդրութեամբ, «Սփիւռք եւ Հայրենիք իրարու «օտար» էին» (էջ 56): Թերզեան կը գրէ նաեւ այս օրինական արգելքները օրէնքի դրոյթներու ոյժով եւ հետեւողական հետապնդումներով յաղթահարելու քայլերուն մասին, որոնց մէջ կարեւոր էր Գահիրէի Հ. Բ. Ը. Մ.ի (իբրեւ եգիպտական հասարակական կազմակերպութիւն) եւ Հ. Հ.ի դեսպանի` իբրեւ օտար պետութեան ներկայացուցիչի միջեւ գոյացած համաձայնութիւնը:

Այս բաժիններուն մէջ, հիմնական նիւթին առընթեր, Պերճ Թերզեան կը հաղորդէ ուրիշ, ոչ նուազ կարեւոր տեղեկութիւններ եւս: Օրինակ, անկախութեան հռչակման առաջին տարիներուն, երբ ցորենի պակասն ու սովը իսկական վտանգ էին հայրենաբնակ հայութեան գոյատեւման համար, «գտնուեցաւ ազնուասիրտ եգիպտահայ մը, որուն սիրտը տրոփեց հայրենի ժողովուրդին համար եւ ան, անաղմուկ, հարիւր հազար ամերիկեան տոլար փոխանցեց Հայրենիքի (գրքոյկին մէջ այս բառը փոքրագիր է, մինչդեռ անպայմանօրէ՛ն պէտք է գրուի գլխագիրով - Գ. Ե.) «Ցորենի ֆոնտ»ին, առանց որ ոեւէ մէկը դիմէ իրեն» (էջ 22): Պիտի ուզէինք, որ այսպիսիներո՛ւ անուններն ալ այսօր յայտնի դառնային հայ հասարակութեան` արժանին մատուցելու համար այս` գլխագիրով ՀԱՅ ՄԱՐԴոց:

4 Յունուար 1993-ին պաշտօնապէս կը բացուի Հ. Հ.ի դեսպանութեան առաջին նստավայրը` ի ներկայութեան Հ. Հ.ի արտաքին գործոց նախարարի պաշտօնակատար Արման Կիրակոսեանի եւ եգիպտացի պետական բարձրաստիճան պաշտօնեաներու` մեծ մասամբ շնորհիւ անոնց հետ Էտ. Նալպանտեանի` 1986-էն հաստատած բարեկամութեան (Պր. Նալպանտեանը 1986-էն 1992-ի սկիզբը ծառայած է Գահիրէի մէջ Խորհրդային Միութեան, ապա նաեւ` Ռուսաստանի Դաշնութեան դեսպանատուներուն մէջ): Հեղինակը կը յայտնէ, որ երբ Արման Կիրակոսեանը դեսպանատունն ընդգրկող շէնքին առջեւ ցցուած ձողին վրայ բարձրացուց հայկական Եռագոյնը, ներկայ հայերէն շատերուն աչքերը տամկացան: Նոյն վիճակն ունեցած է եւ նոյն տեսարանին ականատես եղած է այս տողերը գրողը Դամասկոսի մէջ Հ. Հ.ի դեսպանատան բացման վայրկեաններուն, ապրումներ, որոնք դժուար, եթէ ոչ անհնար է արտայայտել բառերով, թէկուզ հայոց լեզուի հարուստ գանձարանէն հանուած: Չմոռնանք, որ այդ տարիներուն կ"ընթանար Արցախեան ազատագրական պատերազմը, Հ.Հ.-ն եւ Լ.Ղ.Հ.-ն ծանրագոյն պահեր կ"ապրէին, ու ամենակարեւորը` հայութիւնը, իր հայրենաբնակ թէ սփիւռքեան հատուածներով, դեռ չէր հիասթափած սեփական ժողովուրդին նկատմամբ Հ. Հ.ի իրարայաջորդ իշխանութեանց, մեղմօրէն արտայայտուած, անմարդկային վերաբերմունքներէն...

Հ. Հ.ի դեսպանատան համար Չագըրներու առանձնատան յատկացման մէջ էական դեր կատարած Պերճ Թերզեանը «Խօսք երախտիքի» բաժինով մէկ առ մէկ կը թուարկէ դեսպանատան կայքին համար մղուած «պատերազմ»ը յաղթական աւարտին հասցուցած Գահիրէի Հ. Բ. Ը. Մ.ի 1992-ի վարչութեան կազմին անդամներուն անունները` տալով նաեւ անոնց համառօտ կենսագրութիւնները- Նորայր Տէօվլէթեան, Միսաք Չէչճէնեան, Օննիկ Կարիպեան, Քրիստափոր Միքայէլեան, Մարտիրոս Պալայեան, Օննիկ Պըլըքտանեան: Այս շարքին վերջաւորութեան Թերզեան պարզապէս կը նշէ իր անունն ալ` իր կենսագրութիւնը ձգելով գրքոյկի վերջին էջերուն, մինչդեռ ուրիշ մը կրնար ոչ միայն այստեղ տեղադրել զայն, այլեւ` առաջնութեան դափնին ալ շնորհել ինքն իրեն... Այս փաստը եւս կը վկայէ հեղինակին համեստութեան եւ հաւաքական աշխատանքի արդիւնաւէտութեան նկատմամբ անոր անխախտ համոզումին մասին: Հեղինակը շատ ճիշդ վարուած է նշելով նաեւ անունները «Հ.Հ.ի Դեսպանատան բարեկամներու խորհուրդ»ին: Այս բաժինին տեղեկութիւնները կարեւոր ատաղձ են կենսագիրներու, եգիպտահայ պարբերական մամուլի եւ առհասարակ եգիպտահայ գաղութի պատմութիւնն ուսումնասիրողներուն համար:

Հիմնական շարադրանքէն ետք, Պերճ Թերզեան յարմար գտած է տեղադրելու «Յաւելուած» մը (էջ 75-89), որուն նիւթերը անմիջականօրէն կ"առնչուին բուն հարցին: Անոնք են. Էտուարտ Նալպանտեանի կենսագրութիւնը (էջ 77-78), անոր հետ հեղինակին կատարած հարցազրոյցը` լոյս տեսած «Արեւ» օրաթերթի 31 Յունուար 1994-ի թիւին մէջ (էջ 79-85), Նալպանտեանի 31 Հոկտեմբեր 2010-ի շնորհաւորագիրը Գահիրէի Հ. Բ. Ը. Մ.ին (էջ 87) եւ հեղինակին կենսագրութիւնը (էջ 88-89):

Գրքոյկի եւ ընդհանրապէս պր. Պերճ Թերզեանի հայերէն հրապարակումներուն ցցուն առաւելութիւններէն է հրաշալի արեւմտահայերէնը` գրեթէ ամբողջովին զերծ օտար բառերէ, որոնց գործածութիւնը ոմանք «արդիականութեան» յատկանիշ կը նկատեն թիւրիմացաբար: Այստեղ իր դրական նպաստն ունեցած ըլլալու է նաեւ դոկտ. Վաչէ Ղազարեանը` Ա. Մ. Ն.ի մէջ գործող «Մայրենի» հրատարակչութեան տէրն ու տնօրէնը, որուն եւս հեղինակը յայտնած է իր շնորհակալութիւնը (էջ 13):

...Մեր հիմնական քննադատութիւնն ուղղուած է Հայրենիք-Սփիւռք յարաբերութեանց պատմութեան վերաբերող կարգ մը հատուածներու, մասնաւորաբար Եգիպտոսում Հ.Հ. դեսպան պր. Արմէն Մելքոնեանի «Յառաջաբան»ին մէջ: Արդարեւ, վերջին շրջանին, յատկապէս Սփիւռքի նախարարութեան գոյառումէն յետոյ, միտում կայ Հայրենիք-Սփիւռք յարաբերութիւններն ալ գոյառած յայտարարել նախարարութեան ստեղծումով, կամ, Հ. Հ.ի անկախութեան վերականգնման հռչակումով` հիմնովին մոռնալով շուրջ երեսնամեակ մը գործած (ի դէպ, բաւական մեծ արդիւնաւէտութեամբ գործած) Սփիւռքահայութեան հետ մշակութային կապի կոմիտէն, դեռ չխօսելով 1921-1937-ին գործած Հայաստանի օգնութեան կոմիտէին մասին, թէեւ միւս տարիներուն ալ կապը երբեք խզուած չէ եղած ամբողջապէս (գլխաւոր ապացոյցներ են 1940-ականներու երկրորդ կէսի Մեծ հայրենադարձութիւնը, նաեւ` 1960-ականներու սկիզբի մասնակի հայրենադարձութիւնը Եգիպտոսէն, Սուրիայէն ու այլ երկիրներէ, նաեւ Արտասահմանեան երկիրներու հետ բարեկամութեան եւ մշակութային կապերի հայկական կոմիտէի [ծանօթ է ռուսերէն անուան յապաւումով` Ա. Օ. Ք. Ս.] գործունէութիւնը): Պր. Մելքոնեանը կը շփոթէ նաեւ «Հայրենիք» եւ «պետութիւն» հասկացութիւնները, որոնք տարբեր բովանդակութիւն եւ սահմանում ունին: Ան կը գրէ, թէ 1990-ականներու սկիզբին, Սփիւռքի գիտակցութեան մէջ կ"արմատաւորուէր «Հայրենիքը որպէս ողջ հայութեան անկախ եւ ինքնիշխան պետութիւն» համոզումը (էջ 9): Պէ՞տք է արդեօք պր. Մելքոնեանին եւ այլոց յիշեցնել, թէ հայոց հայրենիքը մէկն է ու միակը` Հայաստանը, այսինքն` Հայկական Լեռնաշխարհը, մինչդեռ հայկական ըլլալու կոչուած պետութիւն Հայաստանի Հանրապետութիւնը (ցաւօք, ան այդպիսի բնոյթ չունի, այլապէս երկրին մէջ, ներառեալ` հայաստանեան ակադեմիական հայագիտութեան մէջ չէր անարգուեր ու յօշոտուեր հայկական ինքնութեան հիմքերու հիմքը` հայոց լեզուն...), իբրեւ տարածք, միայն մէկ մասնիկն է Հայաստանին եւ ոչ թէ «Հայաստան»ը: Այս «հաւասարեցում»ը դաւադրաբար անցուցին «Հայաստանի անկախութեան մասին» 23 Օգոստոս 1990-ի հռչակագիրին մէջ, դաւ մը, որ Հայ դատի գերեզմանում կամ դաւաճանում կը նշանակէ: Ի հարկէ, հեռու ենք այն միտքէն, թէ պր. Մելքոնեանը կամ ուրիշներ միտումնաւոր կերպով կը մասնակցին այս խեղաթիւրման, սակայն, դիւանագէտի ու պատմաբանի զոյգ հանգամանքներն ունեցող անձը պէտք է չափազանց զգոյշ ըլլայ իր արտայայտութեանց մէջ, մանաւանդ եթէ անոնք գրաւոր տեսք ունին:

Սոյն հրատարակութիւնը անշրջանցելի աղբիւր մըն է հայ դիւանագիտութեան եւ եգիպտահայ գաղութի արդի պատմութիւնն ուսումնասիրողներուն համար, հետեւաբար` յանձնարարելի հայկական դիւանագիտութեան, հայկական պատմագիտութեան եւ արաբագիտութեան ուսանողներուն, ինչպէս նաեւ այս մասնագիտութիւնները կիրառողներուն համար: Ան նաեւ իսկական հայրենասիրութեան դասագիրք է, ուղեցոյց, թէ ինչպէս կարելի է օգտակար դառնալ հայրենական պետութեան` անկախաբար հոն տիրող վարչակարգի բնոյթէն եւ/կամ իշխանաւորներու մարդկային ու հայկական որակներու մակարդակէն:

Կարեւոր հրատարակութիւն մը արդարեւ, որու համար միայն եւ միայն շնորհակալ ենք զայն հեղինակած եւ հրատարակած, համեստ, ու այդ համեստութեամբ իսկ մեծ մարդուն` Պերճ Թերզեանին, սպասելով անոր նոր անակնկալ-հրատարակութիւնները:

Երեւան, 17 Դեկտեմբեր 2012

 
 

ԱԶԳ ՕՐԱԹԵՐԹ - ՄՇԱԿՈՒՅԹ #2, 09-02-2013


© AZG Daily & MV, 2009, 2011, 2012, 2013 ver. 1.4
ARMINCO Global Telecommunications Геноцид армян Analitika.at.ua.