AZG Daily #46, 08-12-2017

ԱԶԳ-Ը ԱՌԱՋԱՐԿՈՒՄ Է ԳՐԱՀՐԱՏԱՐԱԿՉԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ՀԱՅՈՑ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ 100-րդ ՏԱՐԵԼԻՑ

Armenian Genocide

«ԱԶԳ» ՕՐԱԹԵՐԹԻ ՆՈՐ ՀԵՌԱԽՈՍԱՀԱՄԱՐՆԵՐՆ ԵՆ

ԱԶԴԱԳԻՐ

 RSS | WAP | FACEBOOK | PDF | PDF-Culture    
ԳԼԽԱՎՈՐ | ՄՇԱԿՈՒՅԹ | ԸՆՏՐԱՆԻ | ՄԵՐ ՄԱՍԻՆ | ՈՐՈՆՈՒՄ | ԱՐԽԻՎ | ԹԵՄԱ
ՀԵՂԻՆԱԿՆԵՐ | ԾԱՂՐԱՆԿԱՐՆԵՐ
ՀԱՅԵՐԵՆԸ ԱՓԻ ՄԵՋ` ԶՐՈՒՅՑ 52. ԱՂԱՆՁԸ ԱՂԱՆԴԵ՞Ր Է
ԲԱԺԱՆՈՐԴԱԳՐՎԵՔ «ԱԶԳ»ԻՆ
ԼՈՒՅՍ Է ՏԵՍԵԼ "ԱԶԳ-ՄՇԱԿՈՒՅԹ" ՀԱՎԵԼՎԱԾԻ ՀԵՐԹԱԿԱՆ ՀԱՄԱՐԸ
#027, 2015-07-17 > #028, 2015-07-24 > #029, 2015-07-31 > #030, 2015-08-21 > #031, 2015-08-28

ԱԶԳ ՕՐԱԹԵՐԹ - ՄՇԱԿՈՒՅԹ #29, 31-07-2015



Տեղադրվել է` 2015-07-30 23:17:10 (GMT +04:00)


Ընթերցված է` 589, Տպվել է` 4, Ուղարկվել է էլ.փոստով` 3

ՀԱՅ ԿԻՆՈԱՐՎԵՍՏԻ ԵՎ ՕՊԵՐԱՅԻՆ ԱՐՏԱՍԱՀՄԱՆՅԱՆ ՆԵՐԿԱՅԱՑՈՒՄՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ

Հարցազրույցը վարեց` Հ. ԱՎԵՏԻՔՅԱՆԸ

Հարցազրույց Ժիրայր Փափազյանի հետ*

- Սիրելի Ժիրայր, Դուք այս տարի եւս մասնակցեցիք «Ոսկե ծիրան» փառատոնին, հանդիսությունների հանդիսավարն էիք, նաեւ մեր հանդիսականի կողմից ջերմորեն ընդունված Ռոբերտ Կետիկյանի «Խենթ պատմություն» ֆիլմում հանդես եկաք Նեմեսիս շարժման ղեկավարներից մեկի դերով, ինչը նույնպես տպավորեց մեր կինոսիրողներին: Այս տարվա փառատոնը բավական սուր քննադատության ենթարկվեց ոմանց կողմից, մեր թերթում էլ եղան քննադատություններ փառատոնին ներկայացված հայկական կինոնկարների մասով, որոնք քիչ եւ թույլ էին: Կարո՞ղ ենք իմանալ Ձեր կարծիքը փառատոնին մաս կազմած հայկական կինոնկարների վերաբերյալ: Ըստ Ձեզ ո՞րն է պատճառը հայկական կինոարտադրության թուլության:

- Գլխավոր պատճառը փողն է, ֆինանսների պակասը: Մասնագիտական որակ ապահովելու համար պետք են նյութական լայն միջոցներ: Օրինակ, հայկական կինոֆիլմերի ամենաթույլ մասը սցենարն է, հետաքրքրական սյուժեն չեն ստեղծում մեր գրողները, դիալոգները շատ թույլ են: Այնինչ գիտենք, որ լավ սցենարը 50 տոկոսն է տվյալ ֆիլմի հաջողության:

- Իսկ ի՞նչ պետք է անել լավ սցենարներ ունենալու համար:

- Այդ հարցին պատասխանելու համար պետք է սկսել թատրոնից, թատերագրությունից: Մշակութային ասպարեզում թատերագրությունը ամենաթույլ մասն է մեր արվեստի, գրեթե զրո մակարդակ ունենք: Ժողովրդի ընկալունակության տեսակետից թատրոնն ու նրան հաջորդողՙ կինոսցենարն ամենաազդեցիկն են նոր գաղափարներ առաջացնելու, նույնիսկ հեղափոխություն հրահրելու տեսակետից: Հետեւաբար, բռնապետական ռեժիմների համար բոլոր արվեստներից «ամենավտանգավորը» եւ, ուստի, ամենաշատ ճնշման ենթական թատրոնն է: Թատերական արվեստը զարգացած է միայն այն երկրներում, որտեղ պետական մեծ փող է հատկացվում եւ խոսքի ազատությունն է տիրում, դեմոկրատիան է տիրապետում: 19-րդ դարի վերջերին թատրոնը Օսմանյան կայսրությունում հայերիս մոնոպոլիան էր: Մեր գրողները իրար հետեւից ստեղծում էին թատերական գործեր: Սակայն հազիվ սկսած, ընդամենը մի տասնամեակ, ամեն ինչ կանգ առավ 1878-ին, երբ արգելվեց հայերեն լեզվով խաղալ:

- Բայց հետագայում, խորհրդային ժամանակահատվածում մենք հրաշալի թատրոն ունեցանք:

- Այո, թատրոնՙ որպես դերասանական արվեստ ու ռեժիսուրա: Սակայն թատերագրությունՙ ոչ: Փափազյանները, ներսիսյանները, աճեմյանները խաղում ու բեմադրում էին դասական, նախկինում ստեղծված գործեր: Բայց ժամանակակից թատերագրություն չկար, կամ էլ շատ թույլ էր: Ամեն սյուժեի հանգուցալուծումը պետք է տեղի ունենար նախապես որոշված, սոցիալիստական կաղապարների համաձայն:

- Ուրեմն ի՞նչ պետք է անենք հիմա:

- Հիմա ազատությունը կա, բայց փողը չկա: Պետք է թատերագրությունը եւ կինոսցենար գրելու տեխնիկան զարգացնել, դաստիարակել ու կրթել մեր երիտասարդներին, մասնագետներ հրավիրել դրսից, կրթության ուղարկել դուրս: Մանավանդ պետք է հաղթահարել ներքին փակվածությունը, պետք է դուրս բերել մարդկանց այն հոգեբանությունից, թե միայն իրե՛նք գիտեն եւ ամբողջ աշխարհը ոչինչ չգիտի: Այստեղ չակերտավոր մեծամտություն կա, գրեթե անգիտակից մեծամտություն: Ամերիկյան ֆիլմերը կառույցի ու դրսեւորման օրենքներ ունեն, հստակ ֆորմուլաներ, սխեմաներ, որոնք այստեղ քմծիծաղ են առաջացնում: Պետք է հիմնովին փոխվեն կարծրատիպերը, հատկապես սցենարի ոլորտում: Պետք է վերջնականապես ձերբազատվել Փարաջանովի, Փելեշյանի, Տարկովսկու ազդեցությունից: Պետք է ձերբազատվել բարդ, անհասկանալի բաներից, կեղծ-խորհրդավոր եւ խորհրդանշական մոտեցումներից:

- Վերադառնալով «Ոսկե ծիրանին», ուրիշ ի՞նչ խոհեր առաջացրեց Ձեր մեջ:

- Իսկապես, այս տարի նախատեսված չէր, որ հանդիսավար լինեմ: Փաստորեն Ռոբերտ Կետիկյանի (Գեդիգյան) ֆիլմի առիթով եկա: Սակայն բոլոր գործընկերներս խորհուրդ տվեցին... հանդիսավարել: Փառատոնի մասին կարծիքս դրական է: 12 տարի այս ամենին դիմանալը, կարծում եմ, շատ բարդ փորձություն է: Շնորհաւորելի է անպայման Հարութիւն Խաչատրեանը: Մնացածը քննարկման հարցեր են, որոնք արժե քննարկել, գաղափարներ ներկայացնել: Եվ հատկապես քննարկել հայաստանյան մասնակցության հարցըՙ ֆիլմերի քիչ եւ թույլ լինելու հարցը, դրա պատճառները: Այսուամենայնիվ ֆիլմերի քանակը այնքան էլ կարեւոր չէ: Ֆրանսիական կինոն, օրինակ, ամերիկյանի համեմատությամբ քիչ արտադրություն ունի, թեեւ Եվրոպայում ամենաաշխույժն է, ամենաշատ արտադրողն է: Սական ֆրանսիացիների սկզբունքն օրինակելի է մեզ համար նաեւՙ քիչ արտադրել, բայց որակ ապահովել: Անգլիացիները, մեկ այլ օրինակ, շատ քիչ են արտադրում, սակայն հրաշալի ֆիլմեր են ստեղծում, իրենց որակով չեն զիջում ամերիկյաններին:

Վերադառանալով մեր կինոարտադրությանը, կարծում եմ մերոնք պետք է լավ ուսումնասիրեն ամերիկյան կինոյի բանաձեւերը, ժամանակն է, որ ուշադրություն դարձնեն նաեւ կոմերցիոն ֆիլմերին. ոչինչ, մեր մտավորականները թող քննադատեն, բայց կարող ես կինոյի միջոցով փող աշխատել, բիզնեսի մասին էլ պետք է մտածել, որը կարող է երկրին եւ կինոարտադրությանը օգուտ բերել...

- Դառնանք վերջին շրջանի Ձեր գործունեությանը, հատկապես Կաննի փառատոնին մասնակցությանը:

- Եթե բախտդ բերեց, որ խաղացածդ ֆիլմը Կաննում ընդունվի ցուցադրության, ապա մեխանիկորեն հրավիրվում ես այնտեղ: Ռոբերտ Կետիկյանի ֆիլմում նկարահանվեցի ու նրա հետ քայլեցի կարմիր գորգի վրայով: Նա ասացՙ սմոկինգդ հագիր եւ արի: Իսկապես լավ ֆիլմ էր: Վտանգավոր նյութ էրՙ ԱՍԱԼԱ... Վախենում էինք, որ ասենՙ հայերը տեռորիստ են... Բայց ոչ, շատ լավ ընդունվեց: Կետիկյանը շատ վարպետորեն էր շեշտը տեռորիզմից տեղափոխել իր բուն ասելիքի վրաՙ պատմական ճշմարտությունից չես կարող խույս տալ: Շատ հաճելի էր նրա ֆիլմում նկարահանվելը, ընդհանրապես նրա հետ աշխատելը:

- Հիմա ինչո՞վ եք զբաղվում:

- Այս տարի նաեւ ֆրանսիական հեռուստատեսության մեջ եմ: Նշանավոր հեռուստասերիալիՙ Braquo-ի մեջ եմ խաղում: Ամենասիրված սերիալներից է. բոլորը հետեւում են, շատ պոպուլյար է: Շատ նշանավոր դերասաններ են խաղում: Մաֆիոզների շեֆն եմ: Իրական կյանքում, հենց որ մտնում եմ սրճարան, մարդիկ վախեցածՙ ձեռքները վերեւ են պարզում...

- Կոմերցիա՞ լ է:

- Այո: Դաժան հեռուստասերիալ էՙ սպանություններ եւ այլն: Ֆրանսիացիներն անգամ մեզ նման ենՙ լավ ֆիլմ է, ամերիկյան ֆիլմերի պես, ասում են: Այս վերջինՙ 4-րդ սեզոնին ստիպված եղա մի հատվածում թուրքերեն սովորել, դերս էր պահանջում: Մասնագետները եկան, սովորեցրին թուրքերեն տեքստս: Լավ էլ կարողացա գլուխ հանել: Ծիծաղս եկավ: Պոլիս գտնվող ընկերներիս էլ պետք է ուղարկեմ: Լավ կզվարճանան...

- Դուք երախտագիտության արժանի գործ եք կատարում Տիգրան Չուխաջյանի (Չուհաճյան) վաստակը ուսումնասիրելու, ներկայացնելու, միջազգային կատարումներ ապահովելու գործում: Ձեր հիմնած երաժշտաթատերական կենտրոնի գործունեությունը շարունակվո՞ւմ է:

- Մենք հիմա կենտրոնի անունը փոխել ենքՙ Տիգրան Չուխաջյան միջազգային ինստիտուտ է կոչվում: Երեւանի, Կանադայի եւ Անգլիայի գործընկերներս այդ խորհուրդը տվեցինՙ ինստիտուտ բառը շեշտում է գիտակրթական բնույթը կենտրոնի: Վերջերս ֆրանսիացի մի աղջիկ եկավ եւ Չուխաջյանի վաստակով խանդավառվածՙ դոկտորական թեզ պաշտպանեց: Հունգարացի հետազոտողներ նույնպես հետաքրքրություն են ցույց տալիս: Թուրքիայի թատրոններից ոմանք վերջերս հետաքրքրվում էինՙ «Լեբլեբիջի Հորհոր աղայի» («Կարինե») օրիգինալ նոտաներն ունե՞նք, Չուխաջյանը ի՞նչ գործիքավորում է արել»: Այստեղՙ Հայաստանում, ժամանակին Ղազարոս Սարյանը եւ Տիգրան Մանսուրյանը գործիքավորել են, քանի որ Չուխաջյանի բուն գործիքավորումը կորած է համարվում: Ես միշտ ասում եմ, որ ես դաշնամուրի նվագակցության նոտաներն ունեմ միայն: Այն գոյութիւն ունի Չարենցի անվան Գրականութեան եւ արվեստի թանգարանում: Նրանց խորհուրդ եմ տալիս դիմել Հայաստան:

- Իսկ միջազգային բեմերո՞ւմ:

- Լոնդոնի Arcola թատրոնն ամեն ամառ օպերային փառատոն է կազմակերպում: Հայտնի երգիչները մեծ ուրախությամբ են մասնակցում, որովհետեւ փառատոնը միջազգային հռչակ ունի: Շուտով պետք է մեկնեմ Լոնդոն, որտեղ ընդամենը 2 շաբաթ ունենք «Կարինեն» բեմադրելու: Գլխավոր դիրիժորի կարծիքով, որը անգլիացի է, գործը հոյակապ է: Ի դեպ, նույնը ասել էին ֆրանսիացիները, երբ «Կարինեն» անցյալ տարի ներկայացրել էինք Փարիզում, իմ ֆրանսերեն ադապտացիոն փոփոխություններից հետո: «Օպերա օպերայի մեջ» սկզբունքով էի կատարել այդ փոփոխությունը: Լոնդոնի Arcola թատրոնի տնօրենը, ծագումով թուրք, ծանոթ ռեժիսոր է, «Կարինեի» գլխավոր հերոսուհինՙ հիասքանչ ձայնով հույն երգչուհի, թուխ, սիրունիկ աչքերով, ճիշտ հայի նման: Իհարկե, այնտեղ կան նաեւ անգլիացի եւ այլ ազգի երգիչներ: Այսինքնՙ ինտերնացիոնալ է ողջ անձնակազմը:

Ճիշտն ասած, ինձ հետաքրքրողն այս բոլորի մեջ այն է, որ մարդիկ Չուխաջյանին գնահատեն ոչ թե իբրեւ հայի, այլ իբրեւ մեծատաղանդ կոմպոզիտորի: Չուխաջյանն արդեն անցել է այդ «ռուբիկոնը»...

- Իսկ «Արշակ 2-րդի» վերաբերյալ նորություններ կա՞ն:

- Իմ մոտեցումը եղել է նույնը նաեւ այդ պարագայում: Դեռեւս հիշում եմ Սան Ֆրանցիսկոյի ներկայացումը: Շատ դժգոհ էի այնտեղ երաժշտական կրճատումներից եւ սխալ տեմպերից, սակայն այդ բոլորով հանդերձ Չուխաջյանը հաղթանակ արձանագրեց: Նրան որքան էլ կրճատես, մեծությունը ակնհայտ է: Այստեղ որոշ թյուրիմացություններ փարատելու համար շեշտեմ, որ այդ ներկայացման բեմադրիչը ես չէի... ափսոս: Այնուհանդերձ, միայն տեղի 2 թերթ քննադատեց, մինչդեռ մնացյալ թերթերը գովեստի խոսքեր միայն գրեցին: Ի դեպ, Սան Ֆրանցիսկոյի օպերայի բեմում ներկայացված «Արշակ 2-րդից» դժգոհ էին միայն մեր հայերը, հիմնվելով ընդամենը քննադատական 2 հոդվածի վրա: Մեր ազգակիցները բողոքեցին: Հարցն այն է, որ երբ Վերդիի կամ Մոցարտի մի գործը թերի կատարվի, քննադատները կատարողին կմեղադրեն. բայց երբ հեղինակը անծանոթ էՙ կարծվում է որ սխալը Չուխաջյանինն է, ինչպես այս դեպքում: Նրանցից հետ չմնացին մեր հայաստանցի քննադատները, առանց տեսած լինելու բեմադրությունը, որում «Արշակ 2-րդը» ներկայացված էր բնագրային իր վիճակով, այսինքնՙ Հայոց արքան բացասական կերպար էր, ինչպես Թերզյանի լիբրետտոյում է, մինչդեռ սովետական շրջանում այն հիմնովին փոփոխված էր, ժամանակի պահանջներին հարմարեցվելով Արշակ 2-րդը դրական կերպար էր դարձել: Հայաստանցի քննադատներիս առիթ էր տվել նաեւ այն, որ ներկայացումը Սան Ֆրանցիսկոյի բեմում ներկայացվեց միայն 6 անգամ: Նրանք չգիտեին, որ աշխարհի մեծ բեմերում յուրաքանչյուր օպերա տվյալ սեզոնում ներկայացվում է ընդամենը այդքանՙ 1,5 ամսվա ընթացքում 6 կամ առավելագոյնը 8 անգամ: Հիշեցնեմ, որ երկու հազար հոգանոց դահլիճ է Սան Ֆրանցիսկոյինը: Նշանակում է 12000 հոգի ներկա գտնվեց, քանի որ ամեն գիշեր բոլոր տոմսերը վաճառված էին: Չեմ կարծում այդտեղ 2000-ից ավել հայեր լինեին: Ովքե՞ր էին ուրեմն մնացյալ 10.000-ը, որոնք հոտնկայս ծափահարում էին ամեն երեկո:

Հետագայում հարկ եղավ քննադատներիս հետ այստեղՙ Երեւանում պարզաբանել հարցը: Իմ տեսակետն այն էր, եւ այժմ էլ է, որ «Արշակ 2-րդով» մենք փաստորեն դուռ բացեցինք հայկական օպերայի առջեւ դեպի միջազգային բեմեր: Այնինչ բարձրացված անհարկի եւ անտեղի «աղմուկը» պատճառ դարձավ, որ Սան Ֆրանցիսկոյի օպերան, եւ առ հասարակ ԱՄՆ-ի օպերային թատրոնները, մերժեն հետագա հայկական բեմադրություններ, ասելով, որ իրենք չեն ուզում հայերի նման հիստերիկ ժողովրդի հետ գործ ունենալ...

- Դուք Մ. Նահանգներում ներկայացրել եք նաեւ Արմեն Տիգրանյանի «Անուշը»: Ներկայացումներից մեկինՙ 2001 թ.ին Միչիգանի օպերայի բեմում անձամբ ներկա եմ գտնվել: Նոր առաջարկներ կա՞ն այդ ուղղությամբ:

- Առաջին անգամ «Անուշը» ամերիկյան բեմ բարձրացավ 1981-ին: 2001-ին «Անուշ» նորից բեմադրելու առաջարկը Միչիգանի օպերայից ստացել եմ Սան Ֆրանցիսկոյի «Արշակ 2-րդից» հետո, որ դա արել էր քրիստոնեության ընդունման 1700-ամյակի առթիվ : Միչիգանցիներն ասել էին, թե ինչո՞ւ է Սան Ֆրանցիսկոն իրենցից առաջ ընկել հայկական օպերա ներկայացնելու հարցում, երբ մենք առաջիններն էինք:

«Անուշի» մասին շատ ամերիկյան թերթեր գովասանքներ են գրել, բայց կարծում եմ մեզ համար հետաքրքրական կլինի իմանալ Լոնդոնի միջազգային «Օպերա Մագազինի» 2001-ի հոդվածի վերջաբանը: Այդ նույն քննադատն էր, որ նաեւ լավ էր արտահայտվել 1981-ի «Անուշի» մասին: Նա հույս է հայտնում, որ եւս մի նոր հոբելյանական տարեթվի եւ կամ նորից 20 տարիներ սպասելու կարիքը չի լինի «Անուշը» վերստին վայելելու համար:

- Հայտնի է, որ Թուրքիայի առաջադեմ մտավորականությունը այժմ հետաքրքրություն է հանդես բերում հայկական արվեստի նկատմամբ, ընդունելով այն պատմական իրողությունը, որ Օսմանյան կայսրությունում թատրոնի եւ օպերայի սկզբնավորողները հայերն են եղել: Կա՞ որեւէ հետաքրքրություն Չուխաջյանի նկատմամբ, որը փաստորեն հիմնադիրն է նաեւ թուրքական օպերային թատրոնի:

- Որոշ հետաքրքրություն կա առայժմ: Նոր եմ տեղեկացել, որ Ստամբուլի օպերայի տնօրեն է վերջերս նշանակվել թուրքահայ երիտասարդ բարիտոն Գեւորգ Դավիթյանը: Հուսով եմ առիթ կլինի միասին աշխատելու:

Մտածում եմ Լոնդոնի եւ առաջիկա բոլոր «Կարինե»ները անպայման նվիրել Շազիկ Քէոյլույանին, որն ընդամենը 16-17 տարեկան աղջիկ է եղել Չուխաջյանի օպերաների հերոսուհիների դերը առաջին անգամ կատարելիս: Չուխաջյանն է նրան ընտրել եւ դեր վստահել: Չմոռանանք, թե այդ օրերին, շուրջ 150 տարի առաջ, ինչ համարձակություն ու զոհողություն էր պահանջվում հայ աղջիկներից բեմ բարձրանալիս: Նա մեր առաջին պրոֆեսիոնալ պրիմա դոննա-ն է:

Ափսոս, մեր երաժշտաթատերական պատմութիւնն այնքան անծանոթ է աշխահին: Այնտեղ գանձեր կան: Բայց ամեն ինչ գրված է միայն հայերեն: Ամեն բանից առաջ համոզված եմ, որ անհրաժեշտ է համապատասխան գրականություն ստեղծել օտարՙ հատկապես անգլերեն լեզվով: Բնագրերը պետք է թարգմանվեն գիտական ճշգրտությամբ ու գեղեցիկ, ժամանակին լույս տեսած կարծիքներըՙ նույնպես, այդ եւ այլ գործերի ողջ պատմությունը պետք է ներկայացնել միջազգային երաժշտական եւ թատերական հանրությանը: Գուցե շատ չեն արժանի գործերը, բայց այն ինչ կաՙ բարձրագույն մակարդակով եւ հպարտորեն կարելի է նատուցել աշխարհին: Արժանի են նրանք... Չուխաջյանի նման:

*) Միջազգային ասպարեզում ծանոթ է Ջերալդ Բաբազյան անունով:

 
 

ԱԶԳ ՕՐԱԹԵՐԹ - ՄՇԱԿՈՒՅԹ #29, 31-07-2015


© AZG Daily & MV, 2009, 2011, 2012, 2013 ver. 1.4
ARMINCO Global Telecommunications Геноцид армян Analitika.at.ua.