AZG Daily #39, 20-10-2017

ԱԶԳ-Ը ԱՌԱՋԱՐԿՈՒՄ Է ԳՐԱՀՐԱՏԱՐԱԿՉԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ՀԱՅՈՑ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ 100-րդ ՏԱՐԵԼԻՑ

Armenian Genocide

«ԱԶԳ» ՕՐԱԹԵՐԹԻ ՆՈՐ ՀԵՌԱԽՈՍԱՀԱՄԱՐՆԵՐՆ ԵՆ

ԱԶԴԱԳԻՐ

 RSS | WAP | FACEBOOK | PDF | PDF-Culture    
ԳԼԽԱՎՈՐ | ՄՇԱԿՈՒՅԹ | ԸՆՏՐԱՆԻ | ՄԵՐ ՄԱՍԻՆ | ՈՐՈՆՈՒՄ | ԱՐԽԻՎ | ԹԵՄԱ
ՀԵՂԻՆԱԿՆԵՐ | ԾԱՂՐԱՆԿԱՐՆԵՐ
ՀԱՅԵՐԵՆԸ ԱՓԻ ՄԵՋ` ԶՐՈՒՅՑ 6. ԵՐԵԽԱ՞ ԵՍ
ԲԱԺԱՆՈՐԴԱԳՐՎԵՔ «ԱԶԳ»ԻՆ
ԼՈՒՅՍ Է ՏԵՍԵԼ "ԱԶԳ-ՄՇԱԿՈՒՅԹ" ՀԱՎԵԼՎԱԾԻ ՀԵՐԹԱԿԱՆ ՀԱՄԱՐԸ
#013, 2017-04-07 > #014, 2017-04-14 > #015, 2017-04-21 > #016, 2017-04-28 > #017, 2017-05-05

ԱԶԳ ՕՐԱԹԵՐԹ - ՄՇԱԿՈՒՅԹ #15, 21-04-2017



ԵՐԿՐԻՑ` ԷՐԳԻՐ

Տեղադրվել է` 2017-04-20 20:57:25 (GMT +04:00)


Ընթերցված է` 2751, Տպվել է` 17, Ուղարկվել է էլ.փոստով` 0

«ԻՆՁ ՀԱՄԱՐ ԿԱՐԵՎՈՐ Է ԻՆՔՆԱՀԵԳՆԱՆՔՈՎ ԽՈՍԵԼԸ»

Արծվի ԲԱԽՉԻՆՅԱՆ

Հարցազրույց կինոբեմադրիչ Էդգար Բաղդասարյանի հետՙ նրա «Սիմոնի ճանապարհը» ֆիլմի առիթով

Վավերագրական եւ խաղարկային մի քանի ֆիլմի հեղինակ Էդգար Բաղդասարյանիՙ սեփական սցենարով նկարահանած «Սիմոնի ճանապարհը» կարճամետրաժ կինոնկարն արձանագրել է հայ կինոյի պատմության համար աննախադեպ մի իրողություն: Մեծ Բրիտանիայի TMFF կինոփառատոնում, որի ընթացքում ընտրվում են տվյալ ամսվա լավագույն ֆիլմերը, իսկ տարեվերջինՙ դրանց մեջ լավագույնը, «Սիմոնի ճանապարհը» ճանաչվել է 2016 թվականի «Տարվա ֆիլմ»: Բրիտանական մեդիան այն համարել է «լավագույն սոցիալական ֆիլմերից մեկը, որ դիտել ենք վերջերս»: Հայկական կարճամետրաժն ըստ արժանվույն է գնահատվում նաեւ տասնյակ այլ կինոփառատոներում. վերջերս Բոսթոնի Գլոբալ սինեմա կինոփառատոնում այն մրցանակ է շահել լավագույն օպերատորական աշխատանք անվանակարգում:

Կինոնկարը կես ժամվա ընթացքում պատկերում է հայ-թուրքական սահմանին բնակվող հայ գյուղացի Սիմոնի երկարատեւ ուղեւորությունը դիմացի թուրքական գյուղ: Այն նաեւ ճամփորդություն է դեպի սեփական պատմությունՙ տարածաշրջանի անցյալի ու ներկայի պատմաքաղաքական երեւույթների համատեքստում: Հումորով եւ դրամատիզմով համակված ոչ ստանդարտ պատմությունը, պատկերվող միջավայրի թեթեւ, գեղեցիկ նկարահանումները, դերասանական վառ խաղը «Սիմոնի ճանապարհը» դարձրել են կինոարվեստի մի ուշագրավ ստեղծագործությունՙ կրկին ապացուցելով, որ փոքր բյուջեով իսկ հնարավոր է հետաքրքրական գաղափարը դարձնել կինո ու այն հասանելի դարձնել յուրաքանչյուր հանդիսատեսիՙ անկախ ազգային պատկանելիությունից: Եվ անգամՙ առանց պատմական համատեքստի մասին հանդիսատեսին տրվող լրացուցիչ բացատրագրերի...


- Էդգար, եւ ինչո՞վ կբացատրես ֆիլմի միջազգային հաջողությունը:

- Հիսուն տոկոս պատահականությամբ, հիսուն տոկոսՙ ունեցած արժանիքներով: Մեծ Բրիտանիայում տարվա լավագույն ֆիլմ ճանաչվելու գործում, կարծում եմ, մեր բախտը բերեց, որ ժյուրիի նախագահը ռումինացի էր: Նույնը չէր լինի, եթե ժյուրիի նախագահը լիներ, ասենք, գերմանացի: Հայ լիներՙ հաստատ այդ մրցանակը չէինք ստանա: Կարծում եմ, որ ֆիլմը դիպավ միջազգային հանդիսատեսի նյարդին, նրան հետաքրքրեց թեմանՙ մարդը եւ սահմանը, հատկապեսՙ այսօրվա փախստականների խնդիրների համատեքստում:

- Վերջին տարիներին սահմանի թեման հաճախ է շոշափվում հատկապես հայ վավերագրական կինոյում, ինչը բնական է:

- Մենք շրջափակման մեջ գտնվող ժողովուրդ ենք, երկու կողմիցՙ լիովին, մի կողմիցՙ մասնակի. նկատի ունեմ վրացիների կողմից տրանզիտի համար մեզնից գանձվող բարձր գները: Իմ ֆիլմում դա նույնպես շոշափվում է: Դիմացդ 300 մետր այն կողմ Թուրքիան է, սարդը, բզեզը օրական վաթսուն անգամ կարող են գնալ այնտեղ, իսկ մարդը չի կարող տեղաշարժվել: Ռուբեն Վարդանյանը մի զրույցի ժամանակ ինձ ասաց. «Հայաստանի հիմնական հարցը գիտե՞ս որն է: 1991 թվականից մինչեւ այսօր Հայաստանի ակտիվ բնակչության ընդամենը 15 տոկոսն է երկրից դուրս եկել »: Այսինքնՙ 85 տոկոսն ի վիճակի չէ տեղաշարժվել, իսկ սա մեծ խնդիր է:

- Արդեն կարծիք է հնչում, իբր հայ-թուրքական թեման կինոյում սկսել են շահարկել: Բայց «Սիմոնի ճանապարհ»-ում շատ ավելին կա...

- Իրականում այստեղ կա թե՛ քրդական հարց, թե՛ վրաց-աբխազական հակամարտության անդրադարձը հայ քաղաքացու վրա, թե՛ հայաստանցիներին Թուրքիայում տեղացիների կողմից տրվող մշտական հարցըՙ «Եկել ես պապիդ ոսկիները տանե՞ս, եթե կեսը ինձ տաս, կօգնեմ, որ երկրից հանես»: Սա բառացիորեն ինձ ասել են Ուրֆայում... Ի դեպ, շատ բան կինոնկարում իմպրովիզացիայի ծնունդ է: Կյանքը շատ ավելի մեծ սցենարիստ է, քան յուրաքանչյուրիս երեւակայությունը: Վերջերս ավարտեցինք նկարահանումները Ապարանի խուլ գյուղերից մեկում, որտեղ համատարած ցեխ է, մոնոխրոմ, գորշ իրականություն: Սիրում եմ հետեւել մարդկանց: Մարդիկ մի հնդկական սերիալից հետո մյուսն են նայում: Հարցրի մի տատիկիՙ ի՞նչն է դուրդ գալիս: Անսպասելի էր պատասխանըՙ գույները: Սա ցույց է տալիս, որ մարդկանց փոխհատուցումն է պակասում, սուբլիմացիայի խնդիր կա. մենք, ցավոք, հայտնվել ենք Պակիստանի, Նեպալի երկրների շարքում, որոնց համար էլ նկարահանվում են հնդկական սերիալները: Այնտեղի մարդիկ ապրում են ցեխ ու կեղտի մեջ եւ այդ ֆիլմերը դիտելովՙ ժամուկես կտրվում են իրականությունից, ստանում են իրենց բաժին թմրադեղը: Մենք էլ, ահա, ապրելով անգույն իրականության մեջ, դժբախտաբար, նույնպես դարձանք հնդկական վառ գույներով սերիալներ սպառող. տեսեք, թե ուր հասցրին սեփական ժողովրդին:

- Ֆիլմի պատմությունն ունե՞ր իրական հիմք:

- Գաղափարն իմը չէր: Մի տեսակ թափառող գաղափար էր: Երբ պրոդյուսեր Ռուբեն Ջաղինյանն առաջարկեց սյուժեն, ինձ անմիջապես հետաքրքրեց, սակայնՙ համամարդկային տեսանկյունից: Այո՛, նյութը, արմատները մերն են (չեմ հավատում կինոյում ապազգային պատմությունների եւ կերպարների, պետք է լինի որոշակի հիմք, որ ավազի վրա տունը չկառուցես), սակայն ասելիքը պիտի լինի ազգայինից անդին: Մշակույթի, արվեստի արմատները պիտի լինեն ազգային, իսկ պտուղըՙ համամարդկային: Եթե պտուղն էլ է միայն քոնը, դա արդեն գավառամտություն է: Հիմա իմ ֆիլմը դիտող ամերիկացին, անգլիացին կամ շվեյցարացին չգիտի Գյումրիի բարբառը, կոլորիտի մի զգալի մասը չի ընկալում, բայց, դրանով հանդերձ, հասկանում է ֆիլմը: Սա ինձ համար նույնպես փորձարարություն էրՙ հեգնանքով խոսել նման թեմաների շուրջ, թե ինչի՛ հաշվին է առաջացել այդ անդունդը երկու երկրների միջեւ: Ցեղասպանության արդյունքն է, չէ՞, որի մասին, սակայն, խոսում ենք հեգնանքով: Ինձ համար կարեւոր է հատկապես ինքնահեգնանքով խոսելը, ինչը, ըստ իս, պակասում է մեր արվեստում: Մենք չափից ավելի ենք լուրջ: Արվեստում, ցավոք սրտի, կան մարդիկ, որոնց փոխանակ հոգեբուժարան ուղարկեն, ֆիլմ են տալիս նկարահանելու: Այդ պատճառով էլ մեր կինոն այս վիճակում է, քանի որ ասում ենքՙ մենք ուրիշ ենք, մեր ճամփան ուրիշ է: Մինչդեռ չկա նման բան: Կինոլեզուն միջազգային լեզու է, էսպերանտո է, պարզապեսՙ մի քանի տեսակը կա: Կա՛մ կինո է, կա՛մ կինո չէ, չես կարող խաբել:

Ֆիլմում ընդրգկեցի Գյումրին, տեղի դրամատիկական թատրոնի դերասաններին, որոնց մինչ այդ չէի ճանաչում: Բոլորը հրաշալի են, առանց նրանց ֆիլմը չէր կայանա: Սակայն քանի որ գլխավոր դերակատար Շանթ Հովհաննիսյանը ծնունդով գյումրեցի չէր, ամենադժվար աշխատանքը եղավ նրան գյումրիական միջավայրի մեջ ներգրավելը: Կարեւոր էր նաեւ Գեորգի Հովակիմյանի մասնակցությունը, որը Հայաստանի թիվ մեկ տրագիկոմիկ դերասանն է, այդպիսիք մենք չունենք: Նա անընդհատ խաղում էր եզրագծին:

- Հանդիսատեսի մեջ թերեւս կարող է զուգահեռ ծնվել «Ինչու է աղմկում գետը» ֆիլմի հետ, որի հերոսը հիշվում է քո կինոնկարում...

- Այո՛, հերոսներից մեկը Սիմոնին ասում է. «Դու տղամարդ չե՞ս, Հրաչյա Ներսիսյանի չափ չկա՞ս, որ գետը լողալով անցնես»: Կարելի է մտածել, որ Ներսիսյանի հերոսը վաթսուն անգամ ավելի տղամարդ է, իսկ Սիմոնն ավելի վախկոտ է, որ 11 հազար կիլոմետր շրջադարձ արեցՙ սահմանն անցնելու համար: Ի դեպ, անգլիացիներն էլ հետաքրքվեցին «Ինչու է աղմկում գետը» ֆիլմով...

- «Սիմոնի ճանապարհը» տարբեր է քո նախորդ ֆիլմերից:

- Ինձ սկսեց հետաքրքրել փոքր մարդը, իսկ այդ թեմային անհնար է անդրադառնալ առանց տրագիկոմիզմի: Ցավոք, մեր կինոյում բացակայում է սոցիալական տեսողությունը: Արվեստագետն իր շուրջը չի նայում, մարդ չի տեսնում, մարդու չի սիրում: Խորանալով մեր պոեզիայի մեջՙ նույնպես տեսա, որ մենք ջուրն ու սարն ավելի ենք սիրում, քան մարդուն: Այդ իսկ պատճառով մեր ամեն ինչը տարբերվում է, ասենք, ռուսականից, որտեղ տարբեր վեկտոր է դրված:

- Այսինքն, ըստ քեզ, հայ մշակույթը մարդակենտրոն չէ՞:

- Բացարձակապե՛ս: «Սա՛րս, հո՛ղս, ջո՛ւրս, Արարա՛տս, Մասի՛սս»: Իսկ որտե՞ղ է մարդը: Մարդը կա՛մ չկա, կա՛մ կաՙ որպես գերխոշորացրած խորհրդանիշ: Կա Նազարը, կա Պեպոն, որոնք խորհրդանիշներ են, սակայն չկան մարդիկ: Չունենք հերոսներ: Իմ հաջորդ ֆիլմերից մեկը պիտի լինի աէրացիայի գործարանի աշխատող մի տարեց մարդու մասին, որից կեղտի հոտ է գալիս: Ֆիլմն այդպես էլ կոչվելու էՙ «Հոտը»: Խանութում, տրանսպորտում նրանից բոլորը խուսափում են, բայց նա վաստակ ունեցող մեկն է, պարգեւներ ստացած, հեռուստատեսությունից գալիս են, քթները փակած նկարում են: Նման հերոսն է ինձ այսօր հետաքրքրում:

- Էդգար, վերջերս ականատես ենք լինում քո ուսանողների հաջողություններին կինոյի ասպարեզում...

- Նրանց հաջողություններով ավելի շատ եմ հպարտանում, քան իմով: Կինոյի եւ թատրոնի պետական ինստիտուտի կինոռեժիսուրայի իմ դասարանից հինգ-վեց հոգի արդեն հաջող մեկնարկ են ունեցել: Որդուսՙ Ալեքսանդր Բաղդասարյանի «Ճանապարհը» ֆիլմը 1914-ի «Հայակի» ժամանակ ճանաչվեց որպես լավագույն դեբյուտ, իսկ ԱՄՆ-ում քրիստոնեական կինոյի փառատոնում մրցանակներ շահեց գրեթե բոլոր անվանակարգերում: Արեն Մալաքյանի «Աղջիկը լուսնի վրա» ֆիլմը նույնպես մի քանի միջազգային մրցանակ ունի, շատ խոստումնալից են Անի Հակոբյանը, Միքայել Աբրահամյանը, Լուսինե Պապոյանը, Աշոտ Հովսեփյանը, որն ինձ հետ նույնպես առաջադրվել էր Հայաստանի Կինոակադեմիայի մրցանակին, եւ ուրիշներ: Ուսանողներիս միշտ մղում եմ ինքնուրույնության ու անկախության: Մարդիկ երկու տեսակ են լինում. եթե չունես քո աշխարհայացքը, վերցնում ես ուրիշինը: Իմ ուսանողներին առաջին իսկ օրն ասում եմ, որ չպետք է լինեն ստրուկ, այլ իրենք պիտի որոշենՙ ի՛նչն է լավն ու արժեքավորը: Իրենց հայրերի ու պապերի նախապաշարմունքները մարսելու փոխարեն պետք է գրողի ծոցն ուղարկեն բոլոր, այսպես ասած, արժեքներըՙ անկախ անունից, մեծությունից, կոչումից ու լեգենդից: Եթե դու արժեւորելու ընդունակ չես, նշանակում էՙ արվեստում ուրիշների մարսածն ես օգտագործելու, ասելիք չունես: Եթե դա սրբություն է, դի՛ր սրբության «դարակը», այլապեսՙ թո՛ղ հեռու վանեն ու ամեն ինչ սկսեն վերարժեւորել զրոյից: Աշխարհում կա երկու տեսակ զոնաՙ հարմարավետության ու ռիսկի: Եթե ուզում ես ինչ-որ բանի հասնելՙ առաջին զոնայից պիտի դուրս գաս, մտնես երկրորդը: Այնտեղ կարող է քեզ խփեն-գցենՙ պիտի կարողանաս ոտքի ելնել սովորել: Կինոռեժիսորի մասնագիտությունը պահանջում է լինել անհատականություն, ունենալ խիզախություն: Ոչ ոքի դուրը չի գալիս, որ դու ունես կարծիք ու ֆիլմ ես նկարահանում: Մերոնքՙ առավել եւս: Եվ ուրախ եմ, որ այս երեխաները սկսել են գոհացուցիչ արդյունքներ ցույց տալ...

 
 

ԱԶԳ ՕՐԱԹԵՐԹ - ՄՇԱԿՈՒՅԹ #15, 21-04-2017


© AZG Daily & MV, 2009, 2011, 2012, 2013 ver. 1.4
ARMINCO Global Telecommunications Геноцид армян Analitika.at.ua.