«ԱԶԳ» ՕՐԱԹԵՐԹ

http://www.azg.am | WAP | WAP-CULTURE

#184, 2005-10-13 | #185, 2005-10-14 | #186, 2005-10-15


ՍՈՒՐԲ ԷՋՄԻԱԾՆԻ ԱՄՐԱԳՐՈՒՄԸ ՍԱՀՄԱՆԱԴՐՈՒԹԵԱՆ ՄԷՋՙ ՀՐԱՄԱՅԱԿԱ՛Ն

Սփյուռքահայ բազմաթիվ շրջանակներ, կուսակցական թե անկուսակցական, պարզապես ընդվզած վիճակ ունեն ի տես այն բացթողման, որը վերաբերում է սահմանադրական փոփոխությունների նախագծից Հայ եկեղեցու կենտրոնավայրիՙ Մայր աթոռ Սբ. Էջմիածնի զանցառմանը: Սփյուռքահայ շատ թերթերում հարցն արծարծվում է ամենայն խստությամբ: Խնդրի մասին հերթական հոդվածն է օրերս ստորագրել ՌԱԿ Բեյրութի պաշտոնաթերթ «Զարթօնք»-ի պատասխանատու խմբագիր Պարույր Աղբաշյանը:

Այս անգամ մեր ակնարկութիւնը մասնաւորելով, կ՛ուզենք անդրադառնալ Հայ եկեղեցւոյ գերագոյն աթոռՙ Ս. Էջմիածինի մասին սահմանադրութեան մէջ նշմարուող թերութեան:

Սահմանադրութիւնը կ՛ըսէ. «ՀՀ ճանաչում է Հայաստանեայց Առաքելական սուրբ եկեղեցու, որպէս ազգային եկեղեցու պատմական բացառիկ առաքելութիւնը հայ ժողովրդի հոգեւոր կեանքում, դրա ազգային մշակոյթի զարգացման եւ ազգային ինքնութեան պահպանման գործում»:

Հոյակապ բանաձեւում մը: Սակայն կայ պակաս մը ասոր մէջ, որ կը վերաբերի Մայր աթոռ Ս. Էջմիածնի վայրի եւ անոր գերակայութեան ամրագրման անհրաժեշտութեան, որոնք յստակեցուած չեն:

Թերեւս այս նուրբ, այլապէս հրատապ հարցը մեր ուշադրութիւնը չգրաւէր, եթէ Ազգային ժողովի փոխնախագահ Տիգրան Թորոսեան խիստ մակերեսային եւ անընդունելի շուտիկութեամբ ըսած չըլլար. «Դէ, բոլորս էլ գիտենք, որ իւրաքանչիւր հայի համար Էջմիածինն ընկալւում է որպէս մեր եկեղեցու կենտրոն: Սա արդէն հիմք է, որ այդ իրողութեան ամրագրումը Սահմանադրութիւնում այնքան էլ չկարեւորենք»:

Տեսէք, օրէնսգէտ ղեկավարը ինչպիսի՜ անհեթեթութեամբ կը խօսի յոյժ կարեւոր հարցի մը մասին, այդ ալ «մաալէշ»-ի լիբանանեան տրամաբանութեան մը նման (այսինքն, եղածը ինչ է որ, հաւկիթին մէջ մազ կը փնտռէք):

Պրն Թորոսեան կը մոռնա՞յ, որ կը խօսուի պետութիւն-եկեղեցի պաշտօնական ու սահմանադրական մակարդակով գերխնդիրի մը մասին, ուր Հայաստանեայց Առաքելական եկեղեցւոյ գերագոյն աթոռի վայրի (Ս. Էջմիածին) ամրագրումը հրամայական է:

Կրնա՞յ ըլլալ, որ ասիկա պատահականութիւն է, կամ արդեօք խորհրդարանի անդամները չե՞ն գիտակցած (կամ բեխաբար են), որ Հայաստանեայց Առաքելական եկեղեցւոյ մէջ կայ յամեցող անլոյծ իրավիճակ մը, որուն շուրջ, ճիշդ է, կան մերձեցումի փորձեր, սակայն ատոնք տակաւին կը պահանջեն երկարաշունչ հանգրուաններ:

Մեր կարծիքով, այս բոլորը անմեղսունակ չեն, ոչ ալ անտեղեակութեան արդիւնք, երբ կոալիցիոն կառավարութեան ու խորհրդարանին մէջ կան խմբակցութիւններ, որոնք լաւագոյնս կը գիտակցին սահմանադրութեան մէջ Ս. Էջմիածինի ամրագրումին բերելիք տեղաշարժներուն հետեւանքներուն, հետեւաբար կը ջանան սահմանադրութենէն դուրս պահել զայն:

Այս տխուր օրինակը մեզի կը յիշեցնէ այն արտառոցութիւնը, երբ Դաշնակցութեան շարքերէն դէպի կառավարութիւն ելումուտք կատարած յատենի նախարար Լեւոն Մկրտչեան դատապարտելի յայտարարութիւն մը կատարեց, ըսելով. «Ս. Էջմիածինըՙ հայրենիքին, իսկ սփիւռքըՙ Մեծի տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան...»:

Դժբախտաբար, այս առնչութեամբ օրին պաշտօնական թէ եկեղեցական մակարդակով ոչ ոք արժանի պատասխան տուաւ պետական այս այրին, որ հիմա ալ կը գտնուի պետական դիրքերու վրայ ու նաեւ կը վայելէ յարգանք (...) հայրենիք-սփիւռք կարգ մը փխրուն ճիւղերու վրայ:

Ասկէ մեկնելով, երբ Սահմանադրութեան մէջ կը տեսնենք այս խորհրդաւոր բացթողումը, անխուսափելի կը դառնայ միամիտ ձեւանալ, որ ատիկա տեղի ունեցած է «Էջմիածինըՙ Հայաստանին, Անթիլիասըՙ սփիւռքին» տրամաբանութեամբ:

Հայաստանեայց Առաքելական զոյգ աթոռները, մէկը իր գերակայութեամբ ու պետութիւն-եկեղեցի սահմանադրութեամբ, իսկ միւսըՙ իր Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան աւանդական շառաւիղի պահպանումով, ունին իրենց հիմնական ազգային-եկեղեցական դերակատարութիւնները:

Պէտք է գիտակցիլ այս պատմական ճշմարտութեան ու չփորձել շրջանցել զայն. հետեւաբար, անյետաձգելի է Մայր աթոռի վայրի ամրագրումը Սահմանադրութեան մէջ:

ՊԱՐՈՅՐ ԱՂՊԱՇԵԱՆ


© AZG Daily & MV, 2009, 2011, 2012, 2013 ver. 1.4