RSS | FACEBOOK | NLA
ԼՐԱՀՈՍ | ԳԼԽԱՎՈՐ | ՄՇԱԿՈՒՅԹ | ԸՆՏՐԱՆԻ | ՈՐՈՆՈՒՄ | ԱՐԽԻՎ | ԹԵՄԱ | ՀԵՂԻՆԱԿՆԵՐ


«ԱԶԳ» ՇԱԲԱԹԱԹԵՐԹԻ ԸՆԹԵՐՑՈՂՆԵՐԻՆ. Սիրելի «ԱԶԳ»ականներ, այս օրերի համար ոչ անսպասելի հանգամանքների պատճառով, «ԱԶԳ» շաբաթաթերթի հունիսի 5-ի համարի նյութերը հրապարակվում են վաղը՝ 6 հունիսի առավոտից սովորական՝ azg.am ԼՐԱՀՈՍ հպման տակ, եւ, միաժամանակ, azgonline.am մեր կայքէջերում։ Գումարած թերթում լույս տեսած նյութերի հրապարակվում են նաեւ այլ հոդվածներ ու մեկ հարցազրույց, որոնք տեղի սղության պատճառով դուրս են մնացել թերթի էջերից։ Ապավինում ենք ընթերցողների ներողամտությանը՝ կամքից անկախ պատճառներով պատահած ուշացման համար։ Խմբագրություն

ԼՐԱՀՈՍ    |    «ԱԶԳ»-Ի ՎԵՐՋԻՆ ՀԱՄԱՐԸ
#019, 2015-05-22 > #020, 2015-05-29 > #021, 2015-06-05 > #022, 2015-06-12 > #023, 2015-06-19

«ԱԶԳ» ՕՐԱԹԵՐԹ #21, 05-06-2015



ՎԵՐԼՈՒԾԱԿԱՆ

Տեղադրվել է` 2015-06-04 23:10:32 (GMT +04:00)


Ընթերցված է` 1399, Տպվել է` 14, Ուղարկվել է էլ.փոստով` 12

ՀԵՏԵՎԵԼՈՎ ԸՆՏՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻՆ ԹՈՒՐՔԻԱՅՈՒՄ

ԵՐՎԱՆԴ ԱԶԱՏՅԱՆ

Հունիսի 7-ին կայանալիք խորհրդարանական ընտրություններին մոտիկից հետեւում են տարածաշրջանի բոլոր շահագրգիռ կողմերը, քանի որ դրանց արդյունքը այս կամ այն ձեւով ազդելու է իրենց վրա: Թուրքիան տարածաշրջանային գերտերություն է, բավականին ամբարտավան Ռեջեփ Թայիպ Էրդողանի նախագահության ներքո: Նա իր վերաբերմունքն ունի տարածաշրջանում ծագած ամեն մի հակամարտության վերաբերյալ եւ անշուշտ ազդում է դրանց վրա: Ունի նաեւ իր շոշափուկները Բալկաններում, ուղղակիորեն ներգրավված է Սիրիայում, Իրաքում եւ Լիբիայում կատարվող իրադարձությունների մեջ եւ նույնիսկ պաշտպանում է Ույղուր մահմեդականների խռովությունները Չինաստանում: Բայց առաջին հերթին նա շրջափակման մեջ է պահում Հայաստանին եւ նպաստում Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիեւի ռազմամոլությանը, երբեմն նաեւ ուղղորդելով այն:

Հետեւաբար, եթե ընտրությունները իշխանության որեւէ փոփոխություն առաջացնեն երկրի ներսում, ապա դրա արդյունքում կփոխվի նաեւ երկրի արտաքին քաղաքականությունը եւ հարեւան երկրների ներքին գործերին խառնվելու նրա կարողությունը:

Վերջին ընտրությունների ժամանակ Էրդողանը կարողացավ հավաքել ձայների 52 տոկոսը: Բայց Թուրքիայի թուլացող տնտեսությունը, կոռուպցիոն սկանդալներն ու նախագահի բռնատիրական հակումները զգալիորեն նվազեցրել են նրա կուսակցության հեղինակությունը: Վերջերս հայտնի դարձած մեկ այլ սկանդալ է՛լ ավելի կարող է վատթարացնել իրադրությունը արդեն 13 տարի իշխանության ղեկին կանգնած AKP կուսակցության համար: Թուրքիային մեղադրում են ISIS-ին պաշտպանելու եւ նրան զենք մատակարարելու մեջ:

Էրդողանի կառավարությունը ժխտում է անշուշտ այդ լուրերը: Բայց Ջան Դունդար անունով մի «չարախոս» «Ջումհուրիեթ» օրաթերթում հանդգնել է բացահայտել Թուրքիայի գաղտնի գործակալությանՙ MIT-ի գործողությունները:

Ոստիկանությունը կանգնեցրել էր բեռնատար մեքենաներ, որոնք զենք էին փոխադրում Սիրիայի ապստամբներին: Դեղորայք եւ սննդամթերք մատակարարելու քողի ներքո երկու հազար բեռնատարներ Թուրքիայից Սիրիա են անցել: Վարչապետ Դավութօղլուն նշել է, թե ոչ ոքի չպետք է հետաքրքրի, թե ինչ են փոխադրում այդ բեռնատարները: Էրդողանն էլ իր հերթին դատի է տվել Դունդարին, որպես դավադիրի: Դունդարը նշել է, թե բուն մեղավորի փոխարեն եղելությունը բացահայտողին են պատժում:

Ներկա դրությամբ կանխատեսում են, որ Էրդողանի AKP կուսակցությունը կստանա ընտրողների ձայների 46-47 տոկոսը, ինչը նախագահին հնարավորություն կտա պահպանելու իր իշխանությունը: Բայց այլ կուսակցություններ կարող են կրճատել ձայների տարբերությունը: Էրդողանի ծրագիրն է «բարեփոխել» սահմանադրությունը եւ առավել մեծ իշխանություն ընձեռել նախագահին, որպեսզի նա ղեկավարի երկիրը սուլթանի նման:

Այդուհանդերձ, քաղաքական սցենարը շատ ավելի բարդ է եւ կախված է, թե ինչ խորամանկություններով նա կկարողանա հասնել իր նպատակին: Ներկա սահմանադրությունը ընդունվել էր 1980-ին բռնակալ Քենան Էվրենի զինվորական հեղաշրջումից հետո: Քենանը վերջերս մահացավ 97 տարեկանում:

Սահմանադրությունը փոփոխելու անհրաժեշտությունը չի քննարկվում կուսակցությունների կողմից: Փոխարենը քննարկվում է, թե ինչ տեսք կստանա այն:

Հիմնականում երեք կուսակցություններ են պայքարում իշխանության համար: «Ջումհուրիեթ Հալք Փարթիսին» (CHP), որի հիմնադիրն է Աթաթուրքը եւ որը մի քանի տասնամյակ իշխել է երկրում «դրակոնյան» կանոններով: Կուսակցությունը աշխարհիկ է եւ ազգայնամոլական: Կուսակցության աշխարհիկությունը որոշ իմաստով տուժել է վերջերս, երբ Աթաթուրքի մի շարք բարեփոխումներ Էրդողանի իսլամիստական կուսակցության կողմից վերանայվել են: Օրինակՙ կանանց գլխաշոր կրելը, որ արգելված էր Աթաթուրքի օրոք: CHP-ն գլխավոր ընդդիմադիր կուսակցությունն է Քեմալ Քիլիկդարօղլուի առաջնորդությամբ: Զգուշավոր մոտեցում ունի քրդական անջատողականության վերաբերյալ:

Մյուս ընդդիմադիր կուսակցությունը «Միլլի Հարաքեթ Փարթիսին» է (MHP), որը ռասիստական է բնույթով եւ անդրդվելիորեն դեմ քրդական բոլոր տեսակի ձգտումներին: Կուսակցության առաջնորդն է Դեվլեթ Բահջալին:

Ամենավիճարկելի ընդդիմադիր կուսակցությունը «Հալք Դեմոկրատիկ Փարթիսին» է (HDP) Սալահեդդին Դեմիրտաշի առաջնորդությամբ, ով սառնարյուն քաղաքագետ է եւ պնդում է, որ յուրաքանչյուր ոք (ալեւիներ, լազեր, հրեաներ, հույներ, հայեր եւ թուրքեր) կարող է անդամակցել իր կուսակցությանը, որը հիմնականում քրդերից է բաղկացած: HDP-ն պնդում է, որ կապ չունի PKK-ի հետ, որին թրքական իշխանությունները ահաբեկչական կազմակերպություն են անվանում:

Չնայած մի կողմից կառավարությունը բանակցություններ է վարում PKK-ի բանտարկված առաջնորդ Աբդուլլահ Օջալանի հետ, նա HDP-ին է մեղադրում PKK-ի հետ համագործակցելու համար: Դեմիրտաշն իր հերթին նշում է, որ եթե իր կուսակցությունը որեւէ ազդեցություն կարողանում է թողնել PKK-ի վրա, ապա դա դրական պետք է գնահատվի եւ ոչ թե բացասական:

Գլխավոր հարցն այն է, որ այս քուրդամետ HDP կուսակցությունը խորհրդարան մտնելո՞ւ է, թե՞ ոչ: Կուսակցությունը կարիք ունի ձայների 10 տոկոսին: Ներկա դրությամբ հարցումները 9.5-ից 11 տոկոս են նախատեսում: Անկախ դրանից, թե խորհրդարան կմտնի, թե՞ ոչ, կուսակցությունը լուրջ մարտահրավեր է Էրդողանի համար: Քրդական հարցը երկսայր թուր է: Եթե քուրդերը ընտրվեն, կխոչընդոտեն Էրդողանի ձգտումները, սակայն մյուս կողմից կնպաստեն, որ Թուրքիան Եվրոպային ներկայանա որպես ժողովրդավարական ուղին բռնած երկրի:

Գալով Էրդողանի «Առաջադիմություն եւ բարգավաճում» (AKP) կուսակցությանը, նշենք, որ քրիստոնյա ընտրողների ձայները ապահովելու նպատակով AKP-ն եւ մյուս կուսակցությունները իրենց թեկնածուների շարքերում հայեր են ընդգրկել: Մարգար Եսայանը թուրքական մամուլի էջերում հայտնի սյունակագիր է: Կարո Պալյանը «Խաղաղություն եւ ժողովրդավարություն» կուսակցության թեկնածուն է, իսկ Սելինա Դողանըՙ ընդդիմադիր «Ժողովրդի հանրապետական» կուսակցության: Վերջինս իր կարծիքն է հայտնել, որ «հավասար պայմաններում չենք պայքարում, թղթի վրա, այո, հավասար ենք, բայց իրականումՙ ոչ, որովհետեւ մենք կառավարությունում, ոստիկանությունում, դատական կառույցներում հայ պաշտոնյաներ չունենք: Ես այս խտրականության դեմ եմ պայքարելու»:

Տարիներ շարունակ կառավարությունը վատաբանել է հայերին, նույնիսկ հայ բառը որպես հայհոյանք ներկայացրել ժողովրդին, իսկ հիմա քուրդամետ կուսակցության դեմ պայքարելու համար, Էրդողանն ու Դավութօղլուն հայերի մասին են խոսում:

Հակվածությանը կամ կանխակալ կարծիքին հնարավոր չէ օրենքի ուժ տալ, սակայն թուրքերը հենց դա էլ անում են, քաղաքական հաղթաթուղթ դարձնելով կանխակալ կարծիքը: Հիշեցնենք, որ Էրդողանը նախագահական ընտրությունների ժամանակ նշեց, որ իրեն «ամենավատ» մակդիրներով են բնութագրում, ներառյալ «հայ» լինելու մակդիրը: Մյուս կողմից փետրվարի 11-ին վարչապետ Դավութօղլուն կեղծ բարեպաշտությամբ սփյուռքահայությանն էր դիմումՙ ասելով. «Սփյուռքը (Diaspora) մեր սփյուռքն է եւ մեր սփյուռքի նախաձեռնությունը բարգավաճելու է»: Նա «սփյուռք» բառը արտասանեց նաեւ Դեմիրտաշի վրա հարձակվելու համար: Այդ կապակցությամբ Էդվարդ Տանձիկյանը մայիսի 28-ին «Ակօս» պարբերականում գրել էր. «վայրը, որտեղ այդ կոպիտ, անտաշ եւ ազգայնամոլական բառերը օգտագործվեցին, Բաթմանում կայացած AKP-ի հավաքն էր: Այս տրամաբանությունը, որ քուրդերին, արաբներին եւ թուրքերին կշեռքի մի նժարին է դնում, իսկ հայերինՙ մյուս, ակնհայտորեն ռասիզմի եւ խտրական մտածելակերպի արդյունք է: ...Մայիսի 24-ին Դավութօղլուն հեռուստատեսային մի շոուի էր մասնակցում, որի ընթացքում նա ասաց. «Երբ ամբողջ աշխարհը Թուրքիայի դեմ է տրամադրված հայոց պնդումների համատեքստում Դեմիրտաշը Թուրքիայի դեմ է գործում, ասելով. «Քուրդերը նույնպես պատասխանատու են եւ ներողություն են խնդրում հայերից»: Կարելի՞ է վստահել եւ ձեր թեկնածուն դարձնել խորհրդարանում մեկին, ով ձեր նախնիներին է մեղադրում: Քուրդերն ու թուրքերը արեցին ասողը կարո՞ղ է Թուրքիային ներկայացնել»:

Դավութօղլուն առաջ գնալով Դեմիրտաշին նաեւ մեղադրել է «սփյուռքի հետ գաղտնի գործարքի մեջ մտնելու համար»:

Ինչպես տեսնում ենք, մենքՙ հայերս էլ ներգրավված ենք Թուրքիայում կայանալիք խորհրդարանական ընտրություններում: Ներգրավված ենք երկու տարբեր մակարդակներով, որպես մասնակիցներ եւ որպես պարիաներՙ մերժված թշվառականներ:

Ժամանակը ցույց կտա, թե ընտրությունները ինչ ընթացք կունենան:

Դետրոյթ, ԱՄՆ, Թարգմ. Հ.Ծ.

(տպագրվում է չնչին կրճատումներով)

 
 

«ԱԶԳ» ՕՐԱԹԵՐԹ #21, 05-06-2015

Հայկական էկեկտրոնային գրքերի և աուդիոգրքերի ամենամեծ թվային գրադարան

ԱԶԳ-Ը ԱՌԱՋԱՐԿՈՒՄ Է ԳՐԱՀՐԱՏԱՐԱԿՉԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԱԶԴԱԳԻՐ