RSS | FACEBOOK | NLA
ԼՐԱՀՈՍ | ԳԼԽԱՎՈՐ | ՄՇԱԿՈՒՅԹ | ԸՆՏՐԱՆԻ | ՈՐՈՆՈՒՄ | ԱՐԽԻՎ | ԹԵՄԱ | ՀԵՂԻՆԱԿՆԵՐ


«ԱԶԳ» ՇԱԲԱԹԱԹԵՐԹԻ ԸՆԹԵՐՑՈՂՆԵՐԻՆ. Սիրելի «ԱԶԳ»ականներ, այս օրերի համար ոչ անսպասելի հանգամանքների պատճառով, «ԱԶԳ» շաբաթաթերթի հունիսի 5-ի համարի նյութերը հրապարակվում են վաղը՝ 6 հունիսի առավոտից սովորական՝ azg.am ԼՐԱՀՈՍ հպման տակ, եւ, միաժամանակ, azgonline.am մեր կայքէջերում։ Գումարած թերթում լույս տեսած նյութերի հրապարակվում են նաեւ այլ հոդվածներ ու մեկ հարցազրույց, որոնք տեղի սղության պատճառով դուրս են մնացել թերթի էջերից։ Ապավինում ենք ընթերցողների ներողամտությանը՝ կամքից անկախ պատճառներով պատահած ուշացման համար։ Խմբագրություն

ԼՐԱՀՈՍ    |    «ԱԶԳ»-Ի ՎԵՐՋԻՆ ՀԱՄԱՐԸ
#027, 2017-07-14 > #028, 2017-07-21 > #029, 2017-07-28 > #030, 2017-08-18 > #031, 2017-08-25

«ԱԶԳ» ՕՐԱԹԵՐԹ #29, 28-07-2017



Ո՞Վ` Ո՞ՒՄ

Տեղադրվել է` 2017-08-10 22:24:00 (GMT +04:00)


Ընթերցված է` 25776, Տպվել է` 5053, Ուղարկվել է էլ.փոստով` 0

ԹՈՒՐՔԻԱՅԻ ԵՎՐՈՊԱԿԱՆԱՑՈ՞ՒՄ, ԹԵ՞ ԵՎՐՈՊԱՅԻ ԹՈՒՐՔԱԿԱՆԱՑՈՒՄ

ԵՐՎԱՆԴ ԱԶԱՏՅԱՆ, Դետրոյթ, ԱՄՆ

Անկարայի եւ Բրյուսելի միջեւ ուժերի ցուցադրման պայքարը շարունակվում է: Թուրքիան Եվրոխորհրդարանին անդամակցելու թեկնածուների թվում է: Նա նաեւ ձգտում է մուտք գործել Եվրոմիության կառույցը, բայց մերժում է գործել նրա օրենքներով եւ մեղադրում է Եվրոպային խոչընդոտելու համար իր մուտքն արեւմտյան երկրների ընտանիքից ներս:

Փակուղային իրավիճակն այսպես է ձեւակերպում նախագահ Էրդողանը . «Եվրոմիության դիրքորոշումը հստակ տեսանելի է... 54 տարի է անցել եւ նրանք շարունակում են լոդրություն անել»: Նա նաեւ քննադատում է Բրյուսելին ամեն ինչում, սկսած վիզայի հարցերից մինչեւ սիրիացի գաղթականներին օգնություն ցուցաբերելը:

Եվրոպայի համար Թուրքիան այն անհրաժեշտ չարագործն է, որ Մերձավոր Արեւելքում գործի է դնում արեւմտյան երկրների մտահղացած որեւէ ծրագիր: Բայց Անկարայի համար այդ դերն ստանձնելը զուգակցվում է Եվրոպային միանալու իրավունք ձեռք բերելու հետ, մի երազ, որ Թուրքիային սպասողական դրության մեջ է պահում արդեն շատ երկար տարիներ:

Թուրքերին բնորոշ է նվաճել երկրներ եւ տիրանալ դրանց հարստությանը: Այդպես վարվել են նրանք հայերի եւ բյուզանդացիների հետ: Այն օրվանից, երբ Ֆաթիհ Սուլթան Մուհամեդը նվաճեց Կոնստանդնուպոլիսը 1453-ին, օսմանցի ղեկավարների աչքերը հառած են եղել Եվրոպային: Թուրքերն իրենց իշխանության ներքո պահեցին Բալկանյան երկրները ավելի քան չորս դարՙ մահվան եւ ավերածությունների ժառանգությունը թողնելով մինչեւ մեր օրերը:

Առայժմ Եվրոպան դեռ կարողանում է դիմադրել թուրքականացման վտանգին, բայց ոչ ոք չգիտի, թե ինչքան երկար կդիմանա այս իրավիճակը: Թուրք ղեկավարները բառեր չեն խնայում: Նրանց մտադրությունը շատ հստակ է: Երբ նախագահ Էրդողանը հորդորում է Եվրոպայում գտնվող յուրաքանչյուր ընտանիքին ունենալ առնվազն հինգ երեխա, «ովքեր հետագայում կորոշեն Եվրոպայի ճակատագիրը», ամեն ինչ շատ պարզ է դառնում բոլորի համար: Նա նաեւ սպառնում է եվրոպական երկրների առաջնորդներին հասկացնելով, որ եթե չզիջեն եւ իր կամքով չառաջնորդվեն, ապա չեն կարողանալու ապահով կյանք վարել ու անվտանգ քայլել իրենց փողոցներով: Մինչ եվրոպական երկրների առաջնորդներն, իրենց հերթին, խոնարհվում են Էրդողանի առաջՙ դրդված քաղաքակիրթ վարվելաձեւի նորմերով:

Թուրքիան ժողովրդագրական առումով խիստ բեւեռացված է: Կա մի խմբավորում, որն աշխարհին տվել է առաջնակարգ, բարձրորակ գրականություն, ինչպես Օրհան Փամուքը, ով արժանացավ գրականության Նոբելյան մրցանակի: Կա նաեւ մեկ ուրիշ խմբավորում, շովինիստների եւ կրոնական ծայրահեղականների, որոնք ապրում են գետնախորշերում: Երբ իսլամ ամբոխը քվեարկում է հօգուտ Էրդողանի նման մարդկանց, որպեսզի վերջիններս ստանձնեն բռնատիրական իշխանությունը, առաջին խմբավորման մեջ եղածներն են տուժում հիմնականում: Նրանք ստիպված են լինում կա՛մ վտարանդի դառնալ արտասահմանում, կա՛մ էլ հյուծվել Էրդողանի չափից ավելի մարդաբնակ բանտերում:

Անշուշտ, կա նաեւ մի երրորդ խմբավորումըՙ հանձինս քրդերի, որոնք բնակչության մեկ երրորդ մասն են կազմում եւ ձգտում են ինքնիշխանության կամ անկախության:

Բայց Էրդողանը չափազանց ինքնավստահ է գործում ամբարտավանություն դրսեւորելով Եվրոպայի նկատմամբ: Ներկա իրավիճակը հաշվի առնելով, եվրոպացիները քաջ գիտակցում են, որ հենց թուրքերի առաջ բացեն դարպասի դռները, Եվրոպայի թուրքականացումը շատ ավելի հնարավոր կդառնա, քան Թուրքիայի եվրոպականացումը:

Հուլիսի 15-ին, նախագահ Էրդողանն ու նրա AKP իշխող կուսակցությունը օգտագործեցին ձախողված հեղաշրջման առաջին տարեդարձը ի ցույց դնելու համար իրենց մկանների զորությունը: Էրդողանը կարիք ուներ իր ներքին թշնամիներին եւ եվրոպացի մարտահրավեր նետողներին ցուցադրել իր գոռոզությունն ու հանդգնությունը: Նրա գլխավոր ընդդիմադիր, ժողովրդահանրապետական կուսակցության առաջնորդ Քեմալ Քիլիջդարօղլուն մի քանի շաբաթ առաջ այդ «պուտչը» բնութագրել էր որպես «վերահսկված հեղաշրջում»:

Քիլիջդարօղլուն Անկարայից Ստամբուլ էր հասել քայլելովՙ ի նշան բողոքի նախագահի ռեպրեսիվ քաղաքականության դեմ: Նա ավելի երկար ճանապարհ էր անցել, քան ժամանակին Մահաթմա Գանդին, որ բողոքում էր ընդդեմ բրիտանական իշխանության:

Ստամբուլ հասնելով Քիլիջդարօղլուն քննադատական ելույթով հանդես եկավ 1,5 միլիոնանոց ամբոխի առաջ: Մարտահրավերը ընդունելով, Էրդողանը կրակոտ ելույթ ունեցավ 5 միլիոնանոց ամբոխի առաջ Ստամբուլի կամրջի մոտ, որն այսուհետ կոչվելու է «Հուլիսի 15-ի նահատակների կամուրջ»: Նա ամբոխի միջով անցավՙ պաշտպանված 25 հազար ոստիկաններով: Ապա Անկարա թռավ շարունակելու համար հիշատակումը խորհրդարանում, որը ռմբակոծության էր ենթարկվել հեղաշրջման փորձի ժամանակ:

Այնտեղ նա ելույթ ունեցավ 170 հազար հաշվող ամբոխի առաջ: Նա ասաց. «Մենք չենք կարող թագուհուն, արքային կամ շեյխերին հաղթել, առանց նախապես հաղթելու զինվորներին, ձիերին եւ նավակներին: Նախ մենք գլխատելու ենք այդ դավադիրներին»: Ապա ավելացրեց, որ «առանց վարանելու» հավանություն տալու է մահապատժին, եթե խորհրդարանը քվեարկի հօգուտ դրա վերականգնմանը:

Նման հռետորական խոսքերը Թուրքիային ավելի շատ մոտեցնում են սաուդյան իրավաբանությանը, քան Եվրոպային:

Էրդողանն իր խոսքերի տերն է: Նրա ելույթները դատարկ սպառնալիքներ չեն պարունակում: Մինչ օրս նա կալանքի տակ է պահում 155 հազար մարդու: 50 հազար մարդ բանտարկված է: 140 հազար մարդ ազատված է իր աշխատանքիցՙ հեղաշրջմանը մասնակից լինելու կասկածի պատճառով: Աշխատանքից ազատվածների թվում են դատավորների մեկ երրորդը, ոստիկանության մեկ տասներորդը, 7,800 զինվորականներ, ավելի քան 8000 ակադեմիական աշխատողներ եւ 33 հազար դասատուներ: 942 ընկերություններ բռնազավթված են:

Նյու Յորքում գործող «Լրագրողների պաշտպանության կոմիտեն» Թուրքիային անվանել է աշխարհում լրագրողների խոշորագույն բանտապանըՙ 160 կալանավորված լրագրողներով:

Էրդողանի հռչակած արտակարգ դրության պայմաններում, ոստիկանությունը ոչ մի ապացույցի կարիք չունի ձերբակալելու լրագրողներին որպես «ահաբեկիչների» կամ «ահաբեկիչների կողմնակիցների»:

Եվրոմիության վենետիկյան հանձնաժողովի զեկույցում սահմանադրական փոփոխությունները «վտանգավոր ետքայլ» են համարվում, նաեւՙ «Թուրքիայի սահմանադրական ժողովրդավարական ավանդույթների այլասերում»:

Նման զարգացումներից տագնապած Եվրոխորհրդարանը ընդհանուր 638-ից 477 ձայներով քվեարկեց հօգուտ Թուրքիայի անդամակցության բանակցությունների առկախմանը, որը շռնդալից «ոչ» էր նշանակում Էրդողանի բռնատիրությանը:

Էրդողանը Եվրոմիությանը վերջնագիր է ներկայացրել, առ այն, որ եթե այդ կառույցը չշարունակի բանակցությունների գործընթացը, ապա Թուրքիան պարզապես ետ կքաշվի ու կհեռանա: Այդուհանդերձ, եվրոպացի առաջնորդ Ժան Կլոդ Յունկերի հայտարարությունը գալիս է հաստատելու, որ Եվրոմիությունը պարտավորվում է շարունակել բանակցությունները Թուրքիայի հետ եւ կոչ է անում Անկարային ամրապնդելու ժողովրդավարությունը երկրում: Սակայն, զգուշացնում է, որ «եթե Թուրքիան վերականգնի մահապատիժը, ապա Թուրքիայի կառավարությունը վերջնականապես կփակի իր առաջ Եվրոմիությանը անդամակցելու գործընթացը»: Այժմ պետք է սպասել եւ տեսնել, թե ով է առաջինը ընկրկելու: Եթե մենք հիշենք Էրդողանի լարված, ոչ բարեկամական հարաբերությունները Իսրայելի առաջնորդ Նաթանյահուի եւ Ռուսաստանի առաջնորդ Պուտինի հետ, ապա դժվար չէ կռահել նրա առաջիկա քայլերը:

Իր հարեւանների եւ հեռավոր երկրների հետ Թուրքիայի հարաբերությունները անկասկած իրենց ազդեցությունն են թողնում Հայաստանի վրա: Ռուս-թուրքական մերձեցումը վստահորեն նպաստելու է, որ Մոսկվան անտեսի Հայաստանի շահերը: Նմանապես, Թուրքիայի Եվրոմիությանը անդամակցելը վատ է անդրադառնալու Հայաստանի վրա:

Շատ փորձագետներ եւ պետական այրեր Հայաստանում հավատացած են, որ Թուրքիայի Եվրոմիությանը անդամակցությունը նպաստելու է, որ Անկարան առավել քաղաքակիրթ ձեւով վարվի իր հարեւանների հետ: Նրանք պնդում են, որ դրանով Եվրոպայի սահմանների մեջ կներառվի նաեւ Հայաստանը, եւ Թուրքիան ստիպված կլինի վերացնել Հայաստանի շրջափակումը:

Սակայն, նախադեպերը վճռականապես հակադրվում են այս տեսակետներին: Բավական է նշել, որ Թուրքիան եւ Հունաստանը թեեւ անդամ են ՆԱՏՕ-ին, բայց Անկարան շարունակաբար խաբում է Աթենքին: Ավելին, նա բռնազավթել է Կիպրոսի հյուսիսային հատվածը եւ ՆԱՏՕ-ի անդամ մյուս երկրները չեն կարողանում մազաչափ անգամ ազդել նրա վրաՙ փոխելու իր ամբարտավան կեցվածքը: Հետեւաբար, պետք է ենթադրել, որ Եվրոմիությանը անդամակցելը ոչ մի կերպ չի կարող ծառայել Հայաստանի շահերին: Թուրքիան միշտ էլ իր ասածն է առաջ տանելու: Շարունակելու է «կարկանդակը ուտելուց հետո էլ այն պահել իր ձեռքում», այսինքն առաջ է տանելու իր հակասական քաղաքականությունը, մինչ Եվրոպան դեմքը թեքելու է մի ուրիշ կողմ:

Թարգմ. Հ. ԾՈՒԼԻԿՅԱՆԸ

 
 

«ԱԶԳ» ՕՐԱԹԵՐԹ #29, 28-07-2017

Հայկական էկեկտրոնային գրքերի և աուդիոգրքերի ամենամեծ թվային գրադարան

ԱԶԳ-Ը ԱՌԱՋԱՐԿՈՒՄ Է ԳՐԱՀՐԱՏԱՐԱԿՉԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԱԶԴԱԳԻՐ