RSS | FACEBOOK | NLA
ԼՐԱՀՈՍ | ԳԼԽԱՎՈՐ | ՄՇԱԿՈՒՅԹ | ԸՆՏՐԱՆԻ | ՈՐՈՆՈՒՄ | ԱՐԽԻՎ | ԹԵՄԱ | ՀԵՂԻՆԱԿՆԵՐ


«ԱԶԳ» ՇԱԲԱԹԱԹԵՐԹԻ ԸՆԹԵՐՑՈՂՆԵՐԻՆ: Մայիսի 28-ի տոնի առիթով արձակուրդի մեջ գտնվելու պատճառով «Տիգրան Մեծ» տպագրատունը հինգշաբթի օրը չաշխատեց։ Հետեւաբար թերթի հերթական համարը բացառաբար լույս կտեսնի շաբաթ առավոտյան։ Ընթերցողներին սպասում է բովանդակալից համար, որտեղ հաճելի ընթերցանության համար իրենց նյութերը կառաջարկեն Երվանդ Ազատյանը, Անահիտ Հովսեփյանը, Նաիր Յանը, Արեւիկ Քեշիշյանը, Հակոբ Ծուլիկյանը, Արծվի Բախչինյանը, Սուրեն Սարգսյանը, Արմեն Մանվելյանը, Մանուկ Արամյանը, Ռաֆիկ Հովհաննիսյանը, Հակոբ Միքայելյանը, Գեւորգ Գյուլումյանը, Հակոբ Ավետիքյանը եւ ուրիշներ՝ գլխավորությամբ Սուքիաս Թորոսյան-Toto-ի։

ԼՐԱՀՈՍ    |    «ԱԶԳ»-Ի ՎԵՐՋԻՆ ՀԱՄԱՐԸ
#027, 2018-07-14 > #028, 2018-07-20 > #029, 2018-07-27 > #030, 2018-08-16 > #031, 2018-08-24

«ԱԶԳ» ՕՐԱԹԵՐԹ #29, 27-07-2018



ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

Տեղադրվել է` 2018-08-12 17:15:54 (GMT +04:00)


Ընթերցված է` 4274, Տպվել է` 221, Ուղարկվել է էլ.փոստով` 0

ՎԱՇԻՆԳՏՈՆ-ԹԵՀՐԱՆ ՀԱԿԱՄԱՐՏՈՒԹՅԱՆ ՆՈՐ ԴՐՍԵՎՈՐՈՒՄՆԵՐ

Պ. Ք.

Իրանի հեռահար նպատակները Սիրիայում

ԱՄՆ նախագահն ուզում է, որ Ռուսաստանի նախագահ Պուտինը իրանցիներին դուրս մղի Սիրիայից: Սակայն Թրամփի այդ ցանկությունը այդպես էլ կարող է մնալ անկատար: Ինչպես նշում է գերմանական Die Welt թերթը, իրանական զինված կազմավորումները վաղուց խոր արմատներ են գցել Սիրիայում, եւ Թեհրանի ծրագրերը վաղուց արդեն դուրս են եկել զուտ ռազմական թեմատիկայի շրջանակներից:

Սիրիայում գոյություն ունի շիա մահմեդականների 50 սրբավայր: Երկիրը հանդիսանում է կարեւոր նպատակակետ բոլոր շիա ուխտավորների համար, որոնց հոսքը չի դադարում նույնիսկ քաղաքացիական պատերազմի պայմաններում: Սիրիայի կրոնական կարեւորությունը Թեհրանի իշխանությունների համար հարմար փաստարկ էր 2012 թվականին ռազմական ներխուժում սկսելու: Զինված կազմավորումները Սիրիա էին ուղարկվում ապստամբներից մզկիթներն ու սրբավայրերը պաշտպանելու նպատակով: Հոդվածագրի կարծիքով սա կարեւոր պատրվակ էր, որպեսզի Թեհրանը ծավալուն ռազմական գործողություն սկսեր Բաշար Ասադի վարչակարգը պաշտպանելու համար: Այսօր Իրանը Ռուսաստանի հետ մեկտեղ Դամասկոսի կարեւորագույն դաշնակիցն է:

Նախագահ Դոնալդ Թրամփը փորձում է Սիրիայից իրանական զինված կազմավորումների դուրսբերմանը հասնել ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինի օգնությամբ: Միջազգային ԶԼՄ-ներն արդեն հաղորդել են, որ տվյալ հարցը եղել է Հելսինկիում երկու նախագահների հուլիսի 16-ի հանդիպման օրակարգում: Սպիտակ տան ղեկավարի խոսքերով, Պուտինն իբր համաձայնել է երաշխավորել Իսրայելի անվտանգությունը, որի համար իրանական զիված ուժերը լուրջ սպառնալիք են:

Սակայն որքանո՞վ իրատեսական են Թրամփի մտքերը: Ինչպես նշում է Թեհրանում ՌԴ դեսպան Լեւոն Ճաղարյանը , Իրանը փոքր երկիր չէ, որին հնարավոր կլիներ ինչ-որ բան պարտադրել: Բացի դրանից, Իրանը վաղուց արմատներ է գցել Սիրիայում: Թեհրանը եւ Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսը արդեն մի քանի տարի փորձում են ուժեղացնել իրենց ազդեցությունն այդ երկրում:

2017 թվականի վերջերին Սպիտակ տունը արձանագրեց, որ «Իրանը վերահսկում է Ասադի կողմից կռվողների մինչեւ 80 տոկոսին»: Իրանի ազդեցությունը զգալիորեն դուրս է գալիս նման վերահսկողության շրջանակներից, կարծում է Սիրիայում զինված կազմավորումներին նվիրված հետազոտության հեղինակ Այմեն Ջավադ ալ-Թամիմին : Այդ բրիտանացի փորձագետի խոսքերով, Թեհրանի իշխանությունները ջանքեր են գործադրում սիրիական համակարգի անտեսանելի մասը դառնալու նպատակով:

Որպես օրինակ բերվում են ինքնապաշտպանության տեղական ուժերը, որոնք նախապես ստեղծվել էին որպես Սիրիայի ամբողջ տարածքն ընդգրկող ռազմականացված ցանց: Այդ ուժերը լավ կապեր ունեն ինչպես Սիրիայի վարչակարգի, այնպես էլ իրանցիների Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի հետ, ընդգծում է ալ-Թամիմին: Ինքնապաշտպանության տեղական ուժերը պաշտպանում են հասարակական վայրերը եւ զենք են ստանում իրանցիներից:

Սակայն Իրանի ռազմավարությունն ավելի լայնընդգրկուն է, քան զուտ ռազմական թեմատիկան: Առանձին տարածաշրջաններում սուննի բնակչությունը նպատակամետ կերպով փոխարինվում է շիաներով: Այսպես, շիաների զինված կազմավորումների եւ գաղթականների ընտանիքներն ապահովվում են բնակարաններով, որոնք անցյալում պատկանել են սուննիներին: Դամասկոսի եւ Լիբանանի միջեւ ընկած հովիտներում շիա գաղթականներին տեղավորում են փախուստի դիմած սուննիների տներում:

Իրանը ձգտում է ժողովրդավարական փոփոխությունների, նշում է ապստամբների ներկայացուցիչ Ահրար ալ-Շամը: «Սուննիները պետք է ապրեն հյուսիսում, իսկ շիաներըՙ հարավում»: Դա պետք է նպաստի Դամասկոսի եւ Հոմսի միջոցով Լիբանանում շիաների ազդեցության ուժեղացմանը ընդհուպ Սիրիայի միջերկրածովյան շրջաններ: Ծովափի երկայնքով ապրում են առավելապես ալավիներ: Նրանք շիա իսլամի տարատեսակներից մեկը դավանող մահմեդականներ են, որոնց թվին պատկանում են Ասադի տոհմը եւ Սիրիայում կառավարող վարչախմբի ներկայացուցիչների մեծամասնությունը:

Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսը Սիրիայում դարձել է կարեւոր տնտեսական գործոն, գրում է Die Welt-ը: Դամասկոսն արդեն վաղուց չի կարողանում հատուցել իր պարտքերը Թեհրանին, որը ամեն տարի միլիարդներ է ծախսում Սիրիայում ռազմական գործողությունների վրա: Ամեն տարի Թեհրանը Սիրիայի համար նոր վարկային գիծ է բացում: Որպես փոխհատուցում, վարչակարգը շահավետ գներով առաջարկում է հողատարածքներ եւ շենքեր:

Դիտորդների հաղորդումների համաձայն, իրանցի պաշտոնյաները ստանում են վարչական արտոնություններ, իսկ Սիրիայի առաջիկա վերականգնումը է՛լ ավելի կամրապնդի Թեհրանի դիրքերը:

Ըստ հոդվածագրի, նախագահ Դոնալդ Թրամփը Իրանի հանդեպ իր կոշտ դիրքորոշումը կարող է օգտագործել ԱՄՆ-ում սեփական դիրքերն ամրապնդելու համար: Սակայն Իրանը վաղուց արդեն դարձել է Սիրիայի վարչակարգի անբաժանելի մասը:

«Եթե Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսը դուրս մղվի երկրից, դա կարող է հանգեցնել ամբողջ համակարգի կազմաքանդմանը», պնդում է ալ-Թամիմին:

Բայց նման բան չի ուզում նույնիսկ ԱՄՆ-ը: Առանց իրանական զորքերի աջակցության, քաղաքացիական պատերազմը կարող է բռնկել նոր ուժով: Ռուսաստանը եւ սիրիական բանակը չեն կարողանա ինքնուրույնաբար դիմակայել ապստամբներին: Թրամփը ստիպված կլինի բավարարվել պակաս մասշտաբային փոխզիջումներով:

Թրամփ-Պուտին հանդիպումից հետո Ռուսաստանը Իրանի հետ խորհրդակցություններ է սկսել Իսրայելի անվտանգության ապահովման միջոցառումների առնչությամբ: Դրանք նախատեսում են իրանական զորքերի հեռացում Իսրայելի սահմաններից, եւ Թեհրանը հազիվ թե ավելին անի:

Իրանի նախագահը Դոնալդ Թրամփին արդեն նախազգուշացրել է, որ հեռացումը բավարար համարի եւ չմտածի ռազմական գործողության հնարավորության մասին:

BBC-ն հաղորդում է, որ կիրակի օրը նախագահ Ռոհանին նախազգուշացրել է Թրամփին, որ «չպետք է խաղալ առյուծի պոչի հետ», «Ամերիկան պետք է իմանա, որ Իրանի հետ զինադադարը բոլոր զինադադարների մայրն է, իսկ Իրանի դեմ ուղղված պատերազմըՙ բոլոր պատերազմների մայրը»:

Մեկ օր չանցածՙ հուլիսի լույս 23-ի գիշերը, Թրամփը գլխատառերով պատասխանել է իր Twitter-ում. «Երբեւէ մի՛ սպառնացեք ԱՄՆ-ին, թե չէ կտուժեք այնպես, ինչպես ոչ ոք չի տուժել պատմության մեջ: Մենք այլեւս այն երկիրը չենք, որը կհանդուրժի ձեր խելագար խոսքերը բռնության եւ մահվան մասին: Զգուշացե՛ք»:

Հիշեցնենք, որ ԱՄՆ նախագահը բազմիցս խիստ քննադատությամբ է հանդես եկել Իրանի հասցեին: Նա քննադատում է իր նախորդիՙ Օբամայի կնքած բազմակողմ համաձայնագիրը իրանական միջուկային ծրագրի վերաբերյալ: Այդ համաձայնագրին չվստահելովՙ այս տարվա մայիսին Թրամփը իր երկիրը դուրս բերեց տվյալ համաձայնագրից: Համաձայնագրի մյուս մասնակիցները դատապարտեցին Թրամփի որոշումը: Իսկ ամերիկա-իրանական հակամարտության նոր առիթ դարձավ մինչեւ այս տարվա նոյեմբեր ուրիշ երկրների կողմից իրանական նավթի գնումների լիակատար դադարեցմանը հասնելու Պետդեպարտամենտի որոշումը: Հուլիսի սկզբներին նախագահ Ռոհանին հայտարարեց, որ Իրանը կարող է շրջափակել Հորմուզի նեղուցը, որտեղով անցնում է նավթի համաշխարհային արտահանության 30 տոկոսը: Դա եւս մեկ սպառնալիք է տարածաշրջանի անվտանգության համար:

Իհարկե կիրակի օրվա իր ելույթում Ռոհանին ոչ թե սպառնում էր հարձակվել ԱՄՆ-ի վրա, այլ նախազգուշացնում էր, որ պետք չէ հարձակվել Իրանի վրա: Թեհրանի հռետորաբանությունն այնքան էլ չի տարբերվում ԿԺԴՀ-ի հռետորաբանությունից, բայց Իրանը, ի տարբերություն Հյուսիսային Կորեայի, չունի միջուկային զենք: Թրամփին Իրանը ԿԺԴՀ-ից ավելի շատ է զայրացնում ոչ թե առավել վտանգավոր լինելու պատճառով, այլ այն պատճառով, որ հրաժարվում է հարմարվել ԱՄՆ-ին:

ԿԺԴՀ առաջնորդ Կիմ Չեն Ընը համաձայնեց Թրամփի հետ հանդիպում ունենալ: Ըստ երեւույթին, դա մեծ կարեւորություն ունի Թրամփի համար: Սինգապուրում երկու կողմերի միջեւ ձեռք բերված կասկածելի համաձայնությունը իրավիճակն առանձնապես չի փոխում, բայց դրանից հետո Թրամփը դադարեց սպառնալիքներ հասցեագրել Կիմ Չեն Ընին:

Մինչդեռ Իրանի ղեկավարները անսասան դիրք են բռնել Թրամփի հետ բանակցելու հարցում: Իրանի նախագահի վարչակազմի ղեկավար Մահմուդ Վայեզիին վկայակոչելովՙ Mehr գործակալությունը վերջերս հաղորդեց, որ Թրամփը ութ անգամ փորձել է հանդիպում ունենալ Ռոհանիի հետ, երբ վերջինս 2017-ի աշնանը Նյու Յորքում մասնակցում էր ՄԱԿ-ի նստաշրջանին: Իրանական կողմը մերժել էր Թրամփի առաջարկը: Ինչպես նույն թվականին հաղորդեց The Washington Post թերթը, Թրամփը շահագրգռված է հանդիպելու Ռոհանիի հետ եւ Ֆրանիսիայի նախագահ Մակրոնին խնդրել էր միջնորդի դեր ստանձնել: Սակայն դա արդյունք չէր տվել:

Միանգամայն հնարավոր է, որ Թրամփը ցանկացած լինի վերանայել 2015 թ. ստորագրված իրանական միջուկային համաձայնագրի պայմանները: Իսրայելի վարչապետ Բենիամին Նաթանյահուն հմտորեն օգտագործեց Թրամփի վրդովմունքըՙ նրա ուշադրությունը հրավիրելով Սիրիայում իրանցի զինծառայողների ներկայության վրա: Թրամփի զայրույթը համապատասխան հետեւանքներ կունենա Թեհրանի համար:

Ինչպես նշում է «Ռեգնում» գործակալությունը, հավանաբար Թրամփը Սիրիայում ուղղակիորեն չի դիմակայի իրանցիներին, քանի որ Նաթանյահուն եւ Պուտինը արդեն քայլեր են ձեռնարկում իրանցի զինծառայողներին սիրիա-իսրայելական սահմանից հեռու պահելու նպատակով: Ըստ երեւույթին, Ռուսաստանն ու Իսրայելը ոչ պաշտոնապես համաձայնության են եկել, որ եթե ռուսները չկարողանան իրանական զորքը հեռացնել Իսրայելի սահմանից, ապա իսրայելցիներն իրավունք կունենան օդային հարվածներ հասցնել Սիրիայում իրանցիների ռազմական ենթակառույցներին: Ենթադրվում է, որ Հելսինկիում Թրամփը հավանություն է տվել ռուս-իսրայեական գործարքին:

Ինչ վերաբերում է Հորմուզի նեղուցը շրջափակելու Թեհրանի սպառնալիքին, քիչ հավանական է, որ իրանցիներն ուղղակի առճակատման մեջ մտնեն ամերիկացիների հետ, քանի որ այդ շրջանում գնվող իրանական ռազմանավերն արտադրվել են 1960-1970-ական թթ.: Ռուսաստանցի քաղաքագետ Մաքսիմ Իսայեվի կարծիքով, Իրանը ճիշտ կվարվեր, եթե համաձայներ բանակցել ԱՄՆ-ի հետ, ինչը գոնե որոշ ճկունություն կհաղորդեր երկկողմ հարաբերություններին: Սակայն Իրանի նախկին նախագահ Ալի Խամենեին հուլիսի 21-ին հայտարերեց, որ իր երկիրը «դիվանագիտությունը չի զատի գաղափարախոսությունից»:

Միջուկային գործարքից դուրս գալովՙ ԱՄՆ-ը վերսկսեց Իրանի դեմ ուղղված պատժամիջոցները: Իրանի տնտեսությունը լրջորեն տուժում է դրանց հետեւանքով: Ազգային արժույթը կտրուկ թուլացել է դոլարի նկատմամբ, իսկ Իրանից կապիտալի դուրսբերումը հասել է երկրի պատմության մեջ առավելագույն չափերին: Երկրի ներսում ի հայտ են գալիս դժգոհության դրսեւորումներ, եւ իշխանությունները դաժանորեն ճնշում են այլախոհներին:

Տվյալ իրավիճակից օգտվեց ԱՄՆ պետքարտուղար Մայք Պոմպեոն , որը իր Twitter-ում զետեղեց Իրանին վերաբերող մի շարք հաղորդումներ: Կիրակի օրը նա պարսկերեն եւ անգլերեն գրեց «Միացյալ Նահանգները ձեզ լսում է, ձեզ հետ է, աջակցում է ձեզ»:

Ավելի ուշՙ երեքշաբթի օրը, նախագահ Դոնալդ Թրամփը Կանզաս Սիթիում ելույթ ունենալով արտերկրում կռված ամերիկացի վետերանների առջեւ հայտարարել է, որ ԱՄՆ-ը պատրաստ է «միջուկային իսկական համաձայնագիր կնքել Իրանի հետ, որը կտարբերվի նախորդիցՙ ձախողվածից»: Թրամփի խոսքերով, Իրանն այլեւս առաջվա երկիրը չէ:

Թեհրանը հակված չէ համագործակցելու Թրամփի վարչակազմի հետ, սակայն միջազգային փորձագետներից շատերը կարծում են, որ Իրանիՙ ուրիշ երկիր դառնալու վերաբերյալ Թրամփի արած հայտարարությունը կարող է դրդել միջուկային բազմակողմ համաձայնագրի մասնակից մյուս երկրներին (Մեծ Բրիտանիա, Ֆրանսիա, Գերմանիա) Թեհրանին համոզել փոխելու դիրքորոշումը միջուկային համաձայնագրի վերաբերյալ:

 
 

«ԱԶԳ» ՕՐԱԹԵՐԹ #29, 27-07-2018

Հայկական էկեկտրոնային գրքերի և աուդիոգրքերի ամենամեծ թվային գրադարան

ԱԶԳ-Ը ԱՌԱՋԱՐԿՈՒՄ Է ԳՐԱՀՐԱՏԱՐԱԿՉԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԱԶԴԱԳԻՐ