RSS | FACEBOOK | NLA
ԼՐԱՀՈՍ | ԳԼԽԱՎՈՐ | ՄՇԱԿՈՒՅԹ | ԸՆՏՐԱՆԻ | ՈՐՈՆՈՒՄ | ԱՐԽԻՎ | ԹԵՄԱ | ՀԵՂԻՆԱԿՆԵՐ


«ԱԶԳ» ՇԱԲԱԹԱԹԵՐԹԻ ԸՆԹԵՐՑՈՂՆԵՐԻՆ: Մայիսի 28-ի տոնի առիթով արձակուրդի մեջ գտնվելու պատճառով «Տիգրան Մեծ» տպագրատունը հինգշաբթի օրը չաշխատեց։ Հետեւաբար թերթի հերթական համարը բացառաբար լույս կտեսնի շաբաթ առավոտյան։ Ընթերցողներին սպասում է բովանդակալից համար, որտեղ հաճելի ընթերցանության համար իրենց նյութերը կառաջարկեն Երվանդ Ազատյանը, Անահիտ Հովսեփյանը, Նաիր Յանը, Արեւիկ Քեշիշյանը, Հակոբ Ծուլիկյանը, Արծվի Բախչինյանը, Սուրեն Սարգսյանը, Արմեն Մանվելյանը, Մանուկ Արամյանը, Ռաֆիկ Հովհաննիսյանը, Հակոբ Միքայելյանը, Գեւորգ Գյուլումյանը, Հակոբ Ավետիքյանը եւ ուրիշներ՝ գլխավորությամբ Սուքիաս Թորոսյան-Toto-ի։

ԼՐԱՀՈՍ    |    «ԱԶԳ»-Ի ՎԵՐՋԻՆ ՀԱՄԱՐԸ
#012, 2019-03-29 > #013, 2019-04-05 > #014, 2019-04-12 > #015, 2019-04-19 > #016, 2019-04-26

«ԱԶԳ» ՕՐԱԹԵՐԹ #14, 12-04-2019



Տեղադրվել է` 2019-04-11 23:16:22 (GMT +04:00)


Ընթերցված է` 1222, Տպվել է` 134, Ուղարկվել է էլ.փոստով` 0

ՆԱՏՕ-Ն ԲԱՑ ՉԻ ԹՈՂՆԻ ԹՈՒՐՔԻԱՅԻՆ

ԱՐԵՎԻԿ ՔԵՇԻՇՅԱՆ

С-400-ը եւ թուրք-ամերիկյան հարաբերությունները

Մոսկվայում նախագահներ Պուտինի եւ Էրդողանի հանդիպման նախօրեին ամերիկացիները Անկարայի թեւերը ոլորելու աննախադեպ փորձ ձեռնարկեցին: Դա տեղի ունեցավ ՆԱՏՕ-ի 70-ամյակի առթիվ Վաշինգտոնում Ատլանտյան խորհրդի եւ Մարշալի գերմանական հիմնադրամի կազմակերպած նիստի ժամանակ:

Անդրադառնալով Թուրքիայի կողմից ռուսական հ-400 զենիթահրթիռային համակարգերի ձեռքբերմանը, ԱՄՆ փոխնախագահ Մայքլ Փենսը հայտարարեց հետեւյալը. «Թուրքիան պետք է ընտրություն կատարի, թե ուզո՞ւմ է արդյոք մնալ պատմության մեջ ամենահաջող ռազմական դաշինքի անդամ, թե՞ ուզում է սպառնալիքի տակ դնել իր գործընկերության անվտանգությունըՙ ընդունելով մեր դաշինքը թուլացնող անխոհեմ որոշումներ»: Ամերիկացի փորձագետներից շատերը այդ հայտարարությունն ընկալեցին որպես Թուրքիան ՆԱՏՕ-ից վտարելու սպառնալիք: Թուրքական Yeni Ca թերթը եւս դա գնահատում է որպես սպառնալիք եւ ահաբեկում: Ի պատասխանՙ Թուրքիայի արտգործնախարար Մեւլութ Չավուշօղլուն հայտարարեց, որ Ռուսաստանից հ-400-ի ձեռքբերումը անվիճելի է եւ որ հակաօդային պաշտպանության այդ համակարգը իր երկրին հարկավոր է հարեւան տարածաշրջաններում առկա սպառնալիքների պատճառով, իսկ «ՆԱՏՕ-ն անկարող է բավարար չափով պաշտպանել մեր օդային տարածքը», ասաց նաՙ Վաշինգտոնին մեղադրելով այն բանում, որ նա Անկարային կանգնեցնում է դժվարին երկընտրանքի առջեւ:

Իհարկե, ԱՄՆ-ի եւ Թուրքիայի փոխհարաբերություններում խնդիրները կուտակվել են վաղուց եւ աստիճանաբար: Փորձագետներից շատերը որպես հաշվարկման ելակետ վերցնում են Սիրիայի ճգնաժամի սկիզբը, որի զարգացման ընթացքում ակնհայտ դարձավ, որ ԱՄՆ-ը շեշտը դրել է սիրիացի քրդերի վրա, ավելի ճիշտՙ նրանց այն կառույցների վրա, որոնք Թուրքիայում համարվում են ահաբեկչական: Անկարան տվյալ հարցում զգայուն է հենց Թուրքիայում քրդական անջատականության գոյության պատճառով: «Այն պետությունը, որին մենք դաշնակից ենք համարում, փորձում է ահաբեկչական բանակ ստեղծել մեր սահմանների մոտակայքում», հայտարարել է Էրդողանը: Անկարան ձգտել է եւ ձգտում է թույլ չտալ իր սահմանների երկայնքով քրդական միջնատարածքի ստեղծում: Բացի դրանից, Թուրքիան հիվանդագին է արձագանքում Արեւելյան Միջերկրածովքում ԱՄՆ-ի գործողություններին, որտեղ ԱՄՆ-ի դաշնակիցներն են Հունաստանն ու Իսրայելը: Բացի դրանից, Վաշինգտոնը լռելյայն խթանել է Անկարայի սահքը դեպի «մեղմ իսլամացում»: Բայց երբ հասունացան այդ քաղաքականության պտուղները, Թուրքիային սկսեցին մեղադրել միահեծան իսլամական վարչակարգի ստեղծման մեջ:

Ամերիկա-թուրքական հարաբերությունների վատացումը չէր կարող չունենալ ռազմավարական հետեւանքներ: Թուրքիային պարզապես պարփակեցին Մերձավոր Արեւելքի սահմաններում եւ դրդեցին մերձենալ Ռուսաստանի հետ: Երբ ի հայտ եկավ հ-400-ի գնման հարցը, ամերիկացիներն ունեին դրա շրջափակման բոլոր հնարավորությունները: Նրանք խափանեցին Թուրքիայի փորձերըՙ ձեռք բերելու չինական HQ-9 համակարգ, որը ռուսական հ-300 հակաօդային պաշտպանության համակարգի նմանակն է:

Այդ ժամանակ Վաշինգտոնը որոշակի բարդություններ ստեղծեց թուրք-չինական հարաբերություններում: Միեւնույն ժամանակ, ամերիկացիները թուրքերին հորդորում էին գնել ամերիկյան Patriot համակարգՙ կիրառելով ձգձգումների մարտավարություն: Այն տպավորությունն է ստեղծվում, թե ԱՄՆ-ը փորձում է Էրդողանին նեղ կացության մեջ դնել եւ մեկ հարվածով երկու նապաստակ խփելՙ կախման մեջ դնել Թուրքիայի անվտանգությունը եւ միաժամանակ փչացել Էրդողան-Պուտին վստահական քաղաքական երկխոսությունը: Սակայն, ինչպես գտնում է թուրքական Cumhuriyet թերթը, Վաշինգտոնը թույլ տվեց լուրջ վրիպում: Թերթի կարծիքով, հ-400-ը Թուրքիայի համար դարձավ ավելին, քան զենքի գնումը: Դա արդեն երկրի քաղաքականության անկախացման խորհրդանիշն է, ի տարբերություն Հունաստանի, որն ունի հ-300 համակարգեր: Բայց ո՞րն է Անկարայի հանդեպ Վաշինգտոնի այդ կոշտ դիրքրոշման պատճառը:

Խնդիրն ունի ռազմաքաղաքական կողմ, որին ուշադրություն են դարձնում շատ փորձագետներ: Եթե Թուրքիայի ստացած հ-400 համակարգերը կարողանան տեսնել F-35 ռազմօդանավերը, ապա դրանց վաճառքը կձախողվի: Մինչդեռ Վաշինգտոնն ակնկալում է միայն Եվրոմիության երկրներին դրանք վաճառելովՙ ստանալ շուրջ 650 մլրդ դոլար: Ամերիկացիները պնդում են, թե ռուսական զենիթահրթիռային համակարգերը անկարող են տեսնել F-35-ը: Անկարան պատասխանում է. «Եթե դա ճիշտ է, ապա մենք առաջինը կիմանանք այդ մասին եւ կհայտնենք»:

Կա նաեւ մեկ այլ բան: Ուժեղանալովՙ Թուրքիան վարում է անկախ արտաքին քաղաքականություն եւ դուրս է գալիս ԱՄՆ-ի վերահսկողությունից: Դա ճգնաժամային երեւույթներ է առաջացնում ՆԱՏՕ-ի հարավային թեւում, որի վրա հույս են դնում ամերիկացիները, բայց նաեւ հիմք է ծառայում ՆԱՏՕ-ին Թուրքիայի անդամակցությունը կասկածի տակ դնելու համար:

Որքանո՞վ է դա լուրջ: Եվրոպական քաղաքականության վերլուծության կենտրոնի փորձագետ Դոնալդ Ջենսենի կարծիքով, որը մեջբերում է «Ամերիկայի ձայն» ռադիոկայանը, թուրք-ամերիկյան հարաբերություններում լարվածության խորացումը, այնուամենայնիվ, չի հանգեցնի ՆԱՏՕ-ից Թուրքիայի դուրս գալուն: Ինչո՞ւ: Ջենսենի խոսքերով, ներկայումս տեղի է ունենում շատ կարեւոր գործընթաց: Սեւ ծովը դառնում է Ռուսաստանի եւ ՆԱՏՕ-ի ռազմավարական մրցակցության ասպարեզ, իսկ Թուրքիան դրա կենտրոնում է, քանի որ վերահսկում է կարեւորագույն նշանակություն ունեցող նեղուցները: Այնպես որ, Էրդողանը Արեւմուտքի աչքին որքան էլ սարսափելի թվա, «Թուրքիան վերջինիս պետք է մրցակցության մեջ Ռուսաստանին հաղթելու համար»: Այդ դեպքում Փենսը ինչո՞ւ է հանդես գալիս Անկարային ուղղված սպառնալիքներով:

Միանգամայն հնարավոր է, որ Սեւ ծովում Թուրքիան չպաշտպանի օտարի շահերը, թեեւ նա Ռուսաստանը չի համարում ՆԱՏՕ-ի այլընտրանք, կամ ՆԱՏՕ-ն Մոսկվայի այլընտրանք: Թուրքիան կարեւոր դիրք է գրավում տարածաշրջանում, չնայած որ խնդիրներ ունի գրեթե բոլոր հարեւանների հետ: Սա մեծ չափով բացատրում է, թե ինչու է Անկարան փորձում հավասարակշռություն պահպանել Արեւմուտքի եւ Արեւելքի, ԱՄՆ-ի եւ Ռուսաստանի միջեւ: հ-400-ի ձեռքբերումը Էրդողանի համար որոշ իմաստով Վաշինգտոնի ազդեցությունից ձերբազատվելու դրսեւորումն է:

 
 

«ԱԶԳ» ՕՐԱԹԵՐԹ #14, 12-04-2019

Հայկական էկեկտրոնային գրքերի և աուդիոգրքերի ամենամեծ թվային գրադարան

ԱԶԳ-Ը ԱՌԱՋԱՐԿՈՒՄ Է ԳՐԱՀՐԱՏԱՐԱԿՉԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԱԶԴԱԳԻՐ