RSS | FACEBOOK | ISSUU | NLA
ԳԼԽԱՎՈՐ | ՄՇԱԿՈՒՅԹ | ԸՆՏՐԱՆԻ | ՄԵՐ ՄԱՍԻՆ | ՈՐՈՆՈՒՄ | ԱՐԽԻՎ | ԹԵՄԱ | ՀԵՂԻՆԱԿՆԵՐ
ՄԵՐ ԸՆԹԵՐՑՈՂՆԵՐԻՆ

«ԱԶԳ»ի խմբագրությունը ողջունում է իր բոլոր ընթերցողներին՝ Հայաստանում, թե Սփյուռքում։ Եվ երկու շաբաթ տեւած պարապուրդից հետո հայտնում, որ մեր թերթը անցնում է բացառապես համացանցային տիրույթ՝ առցանց (on-line) ռեժիմի, ներկա դժվարին օրերին կրկին լինելու իր ընթերցողների հետ՝ տեղական, տարածաշրջանային ու համաշխարհային լրատվությամբ, քաղաքական, սոցիալական ու մշակութային նորություններով, կարծիքների ու տեսակետների մատուցմամբ։ Մեր թղթակիցները ոչ միայն Հայաստանից, այլեւ Մոսկվայից, Գերմանիայից, Չեխիայից, Բելգիայից, Լիբանանից, Միացյալ Նահանգներից, Կանադայից եւ այլ վայրերից տեղյակ կպահեն ձեզ կորոնավիրուսի համավարակի հետեւանքների, դրա դեմ պայքարի միջոցների ու կերպերի մասին։ Հետեւեք www.azg.am կայք-էջին, մեր լուրերին, մեր տարաբնույթ նյութերին, գրեք մեզ։


Տեղադրվել է` 2012-08-15 13:14:59 (GMT +04:00)

ԶՐՈՒՅՑ 2. ՄԻ ԲԱՌԸ ՄԻ ԱՇԽԱՐՀ Է

Շարունակենք նախորդ զրույցը: Շարունակենք թեթեւակիորեն բացել բառերը, նայել բառերի ներսը:

Առաջին հայացքից էլ բառերի մեջ երեւում են զանազան իրողություններ, որոնք ավելի ու ավելի հետաքրքիր ու զարմանալի են դառնում, երբ ակոսը ավելի խորքից ենք բացում: Հայերեն բառը հարազատ է մեզ, նա իր մեջ պահած տեղեկույթը սիրով տալիս է մեզ, մենք պետք է պատրաստ լինենք ընկալելու դա: Օրինակ, առաջին հայացքից էլ երեւում է, որ հայերեն դեղատուն բառը կազմված է դեղ եւ տուն բաղադրիչներից. դա միանգամից աչքի է զարնում: Նույնը` ջրկիր . այսինքն` «ջուր կրող»: Նման հազարավոր բառեր կան, որոնց բաղադրիչները շատ հեշտ է առանձնացնել: Բայց կան բազմաթիվ այլ բառեր, որոնց բաղադրիչները շատ դժվար է զանազանել, քանի որ դրանք ժամանակի ընթացքում մի շարք փոփոխություններ են կրել: Օրինակ. այժմ բառի մեջ որեւէ մեկը, եթե չունի լեզվաբանական հատուկ կրթություն, դժվար թե կարողանա առանձնացնել բաղադրիչները: Իսկ դրանք կան` այս եւ ժամ : Տարիների ընթացքում հաճախակի գործածության եւ շեշտը առաջին վանկի վրա լինելու պատճառով միաձուլվելովՙ ս բաղադրիչը եւ ա ձայնավորը կրճատվել են, եւ բաղադրիչները տվել են այսօրվա այժմ բառը: Տեր բառի մեջ դա նկատելը առավել եւս դժվար է: Պարզվում է, որ տեր բառը առաջացել է տի եւ այր բառերի ձուլումից: Տիայր . այսինքն` «մեծ այր», ինչպես տիկին ` «մեծ կին», տիեզերք ` «մեծ եզերք»: Հնչյունափոխվելովՙ տիայր -ը դարձել է տեր : Իսկ ի՞նչ է տիար -ը, որն այժմ առաջարկվում է պարոն ոչ հայեցի ձեւի փոխարեն: Դա նույն տիայր -ն է` այլ փոփոխմամբ: Այսինքնՙ բնիկ հայերեն բառ է եւ արժե գործածել պարոն -ի փոխարեն: Իսկ ինչպե՞ս է առաջացել ամուսին բառը, որը, ինչպես գիտեք, նշանակում է «կնոջ մարդը եւ մարդու կինը»: Սա նույնպես բնիկ հայերեն բառ է, որը կազմված է ամ «կից, միասին» եւ ուս «վարժվել, սովորել» արմատներից եւ -ին մասնիկից: Այսինքն` ամուսին նշանակում է «միասին կամ հետը վարժված, մեծացած»: Մեզ բոլորիս քաջ ծանոթ ընկեր բառը կազմված է ըն(դ) նախդիրով կեր արմատից եւ նշանակում է «միասին ուտող, հացակից, ճաշակից»: ( Ընկեր բառն ունի մեկ այլ մեկնություն. ըստ դրա, ընկեր բառի բաղադրիչներն են ընդ «միասին» նախդիրը եւ կար կամ կեր արմատը, որը պարսկերեն է եւ նշանակում է «գործ, արարք»: Այսինքնՙ ընկեր նշանակում է «միասին գործող, միասին մի բան անող»): Սրան նման է ընտանի բառը, որը կազմված է դարձյալ ընդ նախդիրից եւ տուն բառից, այսինքն` «տան մեջ եղած, տնային»: Բառերի այս շարքից է նաեւ ընտիր բառը` կազմված ընդ նախդիրից եւ դիր (դնել) արմատից, հին ձեւն էՙ ընդիր : Նշանակում է «մի կողմ դնել, ջոկել, առանձնացնել»:

Պարզ բառ է թվում նաեւ մյուս բառը: Բայց արդյո՞ք այդպես է: Պարզվում էՙ ոչ: Մյուս -ը բարդ բառ էՙ կազմված մի + եւս բաղադրիչներից: Սկզբնական միեւս բառը ժամանակի ընթացքում դարձել է միւս եւ հիմաՙ մյուս :

Նույն երեւույթը կա նաեւ այլ լեզուներում: Օրինակ, ռուսերենի нет բառը не եւ есть բառերի միաձուլումից է առաջացել. не есть - несть - нет: Իսկապես, դժվար է առաջին հայացքից գտնել բաղադրիչները: Դիտարկենք մի հետաքրքրական օրինակ եւս` неделя բառը: Բանից պարզվում է, որ շատերիս ծանոթ այս բառը կազմված է не дело բառակապակցությունից, որը նշանակում է «աշխատանքից ( дело ) ազատ օր, գործ չանելու օր»:

Անշուշտ, մյուս լեզուներում էլ կան հետաքրքրաշարժ նման օրինակներ: Բավարարվենք այսքանով ու մեկ անգամ եւս համոզվենք, որ մի բառը մի աշխարհ է:

Իսկ հետագա զրույցների ընթացքում կբացահայտենք այդ աշխարհներից մի քանիսը, կտեսնենք, կհիանանք, կզարմանանք այդ կախարդական աշխարհներով, կգնանք մինչեւ լեզվի ակունքները, կտեսնենք, թե ինչպես է առաջացել այս կամ այն բառը, որ լեզուներին ենք մենք բառեր տվել եւ որ լեզուներից փոխառել:

 
 

«ԱԶԳ» ՕՐԱԹԵՐԹ

AZG Daily #12, 02-04-2020

Հայկական էկեկտրոնային գրքերի և աուդիոգրքերի ամենամեծ թվային գրադարան

ԱԶԳ-Ը ԱՌԱՋԱՐԿՈՒՄ Է ԳՐԱՀՐԱՏԱՐԱԿՉԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԱԶԴԱԳԻՐ