RSS | FACEBOOK | NLA
ԼՐԱՀՈՍ | ԳԼԽԱՎՈՐ | ՄՇԱԿՈՒՅԹ | ԸՆՏՐԱՆԻ | ՈՐՈՆՈՒՄ | ԱՐԽԻՎ | ԹԵՄԱ | ՀԵՂԻՆԱԿՆԵՐ


«ԱԶԳ» ՇԱԲԱԹԱԹԵՐԹԻ ԸՆԹԵՐՑՈՂՆԵՐԻՆ: Մայիսի 28-ի տոնի առիթով արձակուրդի մեջ գտնվելու պատճառով «Տիգրան Մեծ» տպագրատունը հինգշաբթի օրը չաշխատեց։ Հետեւաբար թերթի հերթական համարը բացառաբար լույս կտեսնի շաբաթ առավոտյան։ Ընթերցողներին սպասում է բովանդակալից համար, որտեղ հաճելի ընթերցանության համար իրենց նյութերը կառաջարկեն Երվանդ Ազատյանը, Անահիտ Հովսեփյանը, Նաիր Յանը, Արեւիկ Քեշիշյանը, Հակոբ Ծուլիկյանը, Արծվի Բախչինյանը, Սուրեն Սարգսյանը, Արմեն Մանվելյանը, Մանուկ Արամյանը, Ռաֆիկ Հովհաննիսյանը, Հակոբ Միքայելյանը, Գեւորգ Գյուլումյանը, Հակոբ Ավետիքյանը եւ ուրիշներ՝ գլխավորությամբ Սուքիաս Թորոսյան-Toto-ի։

ԼՐԱՀՈՍ    |    «ԱԶԳ»-Ի ՎԵՐՋԻՆ ՀԱՄԱՐԸ


Տեղադրվել է` 2012-08-15 13:14:59 (GMT +04:00)

ԶՐՈՒՅՑ 44. ԳՈՐՏԸ, ՄՐՋՅՈՒՆԸ ԵՎ ՕՁԸ

Ի՞նչ կապ կա այս բառերի միջեւ: Սրանք բոլորն էլ բնիկ հայերեն բառեր են: Կենդանիների այս երեք անուններն էլ արգելվել են դարերի ընթացքում: Զարմանալին այն է, որ այս երեք կենդանիների անուններով էլ հայերենում կան մաշկային հիվանդություններՙ գորտնուկ, օձիկ, մրջմնոց (մրջմուկ) :

Գորտ բառը հնդեվրոպական գրեթե բոլոր լեզուներում արգելված է եղել, որովհետեւ նրան վերագրվել են հմայական հատկություններ: Ինչպես արջ կենդանու անունը, որն ամենահին ժամանակներից սկսած արգելված է եղել. դրա պատճառով է, որ սլավոնական, բալթյան եւ գոթական ճյուղերը իսպառ ջնջել են նախալեզվի բառըՙ հնարելով նրա փոխարեն նոր անվանումներ. ինչպեսՙ մեղր ուտող (ռուսերենՙ մեդվեդ ), թուխ (գերմաներենՙ բեյր ) եւ այլն: Նման անվանումներ կան նաեւ հայերենումՙ քեռի, լեռան ծաղկակոխ, տանձակեր, ծուռթաթ եւ այլն:

Հայերենից գորտ բառը փոխառել են մինգրելերենը, թուշերենը, վրացերենը:

Հետաքրքիր են հայերենի բարբառներում գորտի անվանումներըՙ կոռտ, գէօրդ, գուրդ, կույդ, գորթընուկ, կէրթնուկ, գօյդօնօգ, քունթռուկ եւ այլն:

Ըստ հավատալիքների, գորտ կենդանուց մարդուն անցնում է գորտնուկ հիվանդությունըՙ մաշկի վրա բուսած ոսպաձեւ փոքրիկ միս, կոծիծ, մորվաբիծ: Բայց որտեղ հիվանդությունը, այնտեղ էլՙ բուժումը:

Նորալուսինը համարվում է ողջաբեր: Որպես Լուսո աստվածություն, նա բուժում է, օրինակ, գորտերիցՙ գիշերվա չարքերից, առաջացած գորտնուկը: «Լուսնի ծննդի» ժամանակ դեմքը դարձնում են նրա կողմը, հող վերցնում, դնում գորտնուկի վրա եւ աղոթում.

Նո՛ր, նո՛ր, նո՛ր թագավոր,

Ես ալեւոր, դու թագավոր.

Էն աշխարհքից ի՞նչ լուր ես բերել:

Նո՛ր, նո՛ր, տե՛ս զիս,

Կե՛ր գորտնուկին, չուտե՛ս զիս:

Մյուս բառըՙ մրջյուն -ը, ինչպես ասացինք, դարձյալ բնիկ հայերեն բառ է: Այդ կենդանին աշխատասիրության խորհրդանիշ է համարվում: Սակայն նրանից է ծագել նաեւ մրջմնոց կամ մրջմուկ մաշկային հիվանդությունը, որի ժամանակ մաշկը թեփոտվում է, բորբոքվում եւ սաստիկ քոր է գալիս: Ըստ Մանուկ Աբեղյանիՙ մրջյունը զրադաշտական կրոնի տեսանկյունից ընդունվել է իբրեւ Ահրիմանի ստեղծած չար արարած, որ մարդկանց վրա մրջմուկ հիվանդություն է բերում:

Մրջյուն բառը եւս բարբառներում բավականին հետաքրքիր ձեւեր է տալիս. մուռչում, մեյչում, մրչէմնը, վրչէմնը, մըրջջըմ, մօռճօմ, մօրմոնջ եւ այլն:

Բայց դե մրջյունն ինչքան պստիկ կենդանի է, այնքան էլ ճստիկ է: Տեսեք, թե նրանով կազմված ինչ բառեր կան. մրջնաթթու, մրջնառյուծ, մրջնասպիրտ, մրջնարջ :

Օձ եւ իժ բառերը, ըստ Հր. Աճառյանի, հնդեվրոպական նախալեզվի նույն արմատից ստացված երկու ճյուղավորումներ են մեր լեզվում: Որոշ լեզուներում փոխանակ բուն օձ ասելու, ասում են սողացող, ցամաքային, կանաչ, գարշելի եւ այլն: Այս ամենը ցույց է տալիս, որ օձ բառը եւս արգելված է եղել, եւ ամեն մի լեզու աշխատել է խուսափել բուն անունից կա՛մ այլափոխելով, կա՛մ նոր անուն հնարելով:

Սա էլ բարբառներում հետաքրքիր ձեւեր ունի. էօց, էօս, ուց, օխծը, աղձ եւ այլն:

Մի զարմանալի նմանություն կա հայերեն օձմանուկ եւ արաբերեն օսման բառերի միջեւ: Օսմանը Օսմանյան ցեղի նախահոր անունն է եւ բուն նշանակությունն է «օձի ձագ»:

Եվ վերջում ասենք, որ օձից օձիքներս չենք կարող ազատել, քանի որ, ըստ որոշ մեկնաբանողների, օձիքը նույն օձ բառից է: Այսինքնՙ ինչպես օձը մեղավոր դարձրեց մեզ Աստծու առաջ, մինչեւ հիմա էլ այդպես մեղքի պես փաթաթված մնացել է մեր օձիքին:

 
 

«ԱԶԳ» ՕՐԱԹԵՐԹ

Հայկական էկեկտրոնային գրքերի և աուդիոգրքերի ամենամեծ թվային գրադարան

ԱԶԳ-Ը ԱՌԱՋԱՐԿՈՒՄ Է ԳՐԱՀՐԱՏԱՐԱԿՉԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԱԶԴԱԳԻՐ