RSS | FACEBOOK | NLA
ԼՐԱՀՈՍ | ԳԼԽԱՎՈՐ | ՄՇԱԿՈՒՅԹ | ԸՆՏՐԱՆԻ | ՈՐՈՆՈՒՄ | ԱՐԽԻՎ | ԹԵՄԱ | ՀԵՂԻՆԱԿՆԵՐ


«ԱԶԳ» ՇԱԲԱԹԱԹԵՐԹԻ ԸՆԹԵՐՑՈՂՆԵՐԻՆ. Սիրելի «ԱԶԳ»ականներ, այս օրերի համար ոչ անսպասելի հանգամանքների պատճառով, «ԱԶԳ» շաբաթաթերթի հունիսի 5-ի համարի նյութերը հրապարակվում են վաղը՝ 6 հունիսի առավոտից սովորական՝ azg.am ԼՐԱՀՈՍ հպման տակ, եւ, միաժամանակ, azgonline.am մեր կայքէջերում։ Գումարած թերթում լույս տեսած նյութերի հրապարակվում են նաեւ այլ հոդվածներ ու մեկ հարցազրույց, որոնք տեղի սղության պատճառով դուրս են մնացել թերթի էջերից։ Ապավինում ենք ընթերցողների ներողամտությանը՝ կամքից անկախ պատճառներով պատահած ուշացման համար։ Խմբագրություն

ԼՐԱՀՈՍ    |    «ԱԶԳ»-Ի ՎԵՐՋԻՆ ՀԱՄԱՐԸ


Տեղադրվել է` 2012-08-15 13:14:59 (GMT +04:00)

ԶՐՈՒՅՑ 66. ԱՌԱԾ, ԱՌԱԿ ԵՎ ԱՌԱՍՊԵԼ

Ժամանակակից բառարանները առակ եւ առասպել բառերի համար տալիս են հետեւյալ նշանակությունները.

Առակ «1.Արձակ կամ չափածո ոչ մեծ այլաբանական երկ բարոյական, երգիծական կամ ծաղրական բովանդակությամբ: 2.Դժվարիմաց այլաբանություն, մեկնության կարոտ հանելուկ: 3.Իմաստալից խոսք, առած»:

Առակ «1.Խայտառակություն, նախատինք: 2.Նախատական խոսք, հայհոյանք»:

Առասպել «1.Հին ժողովրդական զրույց: 2.Անհավատալի, չափազանցված, մտացածին բան: 3.Առակ: 4.Առած»:

Ինչպես տեսնում ենք, այս բառերը ինչ-որ տեղ նույնանում են: Ո՞րն է այս նույնության հիմքը, ի՞նչ ծագում ունեն այս բառերը: Դիտարկենք նաեւ առած բառը, որն, ըստ ժամանակակից բառարանների, նշանակում է «կարճ, իմաստալից ասացվածք»: Իսկ այժմ դիմենք ստուգաբանությանը, տեսնենք, թե այդ մասին ինչ է ասում «Արմատականը»:

Առած «1.Երկնային ներշնչում, հայտնություն, տեսիլ: 2.Աստվածային սպառնալիք, պատգամ»: Ինչպես նաեւՙ «սուրբ հայրերի պատվերները, բարոյական վճիռ կամ իմաստասիրական ճշմարտություն»: Տեսնու՞մ եք, թե ինչ իմաստներ է պարունակել իր մեջ այսօր մի քիչ խեղճացած, երբեմնի հզոր բառը: Առածը կազմված է ած մասնիկով առ (առնուլ) բայից, որը նշանակել է «առնել, գրավել, ձեռք բերել, կրել, ձեռնարկել» եւ այլն: Նշանակել է «մարգարեական շնորհներից ազդված, Սուրբ Հոգուց առնված»: Այսինքնՙ խոսում էին այն, ինչ առել էին Հոգուց, խոսքերը առած էին, ձեռք բերված էին: Այժմ մնացել է բառի միայն փոխաբերական, վերոնշյալ իմաստը:

Ինչպես նշեցինք սկզբում, առակը ինչ-որ իմաստով նույնանում է առածին: Տեսնենք, թե ինչ բան է առակը: Դարձյալ դիմենք «Արմատականին»:

Առակ - առաջին եւ նախնական նշանակությունն է «դիտելու բան, տեսնելու առարկա, օրինակ»:

Ուրիշներին իբր օրինակ դրված առարկան սովորաբար բացասական տիպ է լինում. գողին, անառակին, ավազակին ման էին ածում ժողովրդի մեջ, որպեսզի նրանից օրինակ առնելովՙ չարից հեռանային եւ բարուն հետեւեին: Այսինքնՙ որպես օրինակ դրված առարկան (գողը, անառակը, ավազակը եւ այլն) լինում էր ծանակ, նշավակ, ամոթալի, նախատական մի բան, լինում էր առակ: Հետագայում օրինակը, փոխանակ թանձրացյալ (նյութական) մի առարկա լինելու (գող, անառակ, ավազակ եւ այլն), կարող էր նրա պատկերը լինել, այսինքնՙ «փոքր պատմություն, որտեղ կա մի բարեխրատ օրինակ»: Ահա թե ինչպես օրինակը դարձավ այդ օրինակի մասին պատմող պատմությունՙ առակ:

Ունենք առակ դառնալ «ամոթալի վիճակի մեջ ընկնել, ծաղր ու ծանակի առարկա դառնալ» դարձվածը: Այսօր առակը, խայտառակությունն այն է, որ գողը, ավազակն ու անառակը ինքնակամ են իրենց օրինակ դնում, որ մարդիկ իրենցից օրինակ վերցնեն:

Երբ առակը պարզ չէ եւ նմանությունը դժվարըմբռնելի է, այդ ժամանակ նա դառնում է առեղծված, հանելուկ: Իսկ երբ ամփոփված է մի կարճ ձեւի մեջ, համարվում է առած, ասացվածք: Առակի նշանակություններից բխում են զանազան բառեր: Առակել «առակով պատմել, նշավակել, խայտառակել»: Անառակ «անբարոյական, շվայտ, զեխ», սակայն բարբառներից մեկում անառակ նշանակում է «խելոք, իմաստուն, ամաչելու բան չունեցող»: Ինչպես այժմ մեր անօրինակը , որ նշանակում է «օրինակը, նմանը չունեցող»:

Բարբառներում կա առկվել «իրար հետ անճոռնի կատակներ անել» բառը:

Առակ բառը կազմված է ակն «աչք» բառից առ նախդիրով, որն այստեղ նշանակում է «կողքին, դեմը, առջեւը»: Այսինքնՙ առակ ՙ «աչքի առաջ, աչքի դեմ, աչքի ընկնող, աչք ծակող»: Հայերենից առակ բառը փոխառել են վրացիներըՙ արակի «առակ, պատմություն», արակոխանի «առասպելական»:

Այժմ վերջին բառըՙ առասպել , որ նախնական իմաստով նշանակել է «մտացածին, սուտ պատմություն, առակ» եւ, ինչպես առակը , «առեղծված, հանելուկ»:

Սա եւս շատ հետաքրքիր կազմություն ունի: Բնիկ հայերեն բառ էՙ առ նախդիրով եւ սպել «խոսել, պատմել» արմատով: Այս արմատը կա միայն հայերենում եւգերմաներենում: Հետաքրքիր է, որ առասպել բարբառներում նշանակել է նաեւ «լկտի պատմություն, անբարոյական, անպարկեշտ»:

Ահավասիկ երեք բնիկ հայերեն բառ եւ որքա՜ն հետաքրքիր ստուգաբանություններ, որքա՜ն տեսանելի եւ անտեսանելի կապեր, իմաստային խաչաձեւումներ, նշանակությունների զարգացում:

 
 

«ԱԶԳ» ՕՐԱԹԵՐԹ

Հայկական էկեկտրոնային գրքերի և աուդիոգրքերի ամենամեծ թվային գրադարան

ԱԶԳ-Ը ԱՌԱՋԱՐԿՈՒՄ Է ԳՐԱՀՐԱՏԱՐԱԿՉԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԱԶԴԱԳԻՐ