RSS | FACEBOOK | NLA
ԼՐԱՀՈՍ | ԳԼԽԱՎՈՐ | ՄՇԱԿՈՒՅԹ | ԸՆՏՐԱՆԻ | ՈՐՈՆՈՒՄ | ԱՐԽԻՎ | ԹԵՄԱ | ՀԵՂԻՆԱԿՆԵՐ


«ԱԶԳ» ՇԱԲԱԹԱԹԵՐԹԻ ԸՆԹԵՐՑՈՂՆԵՐԻՆ. Սիրելի «ԱԶԳ»ականներ, այս օրերի համար ոչ անսպասելի հանգամանքների պատճառով, «ԱԶԳ» շաբաթաթերթի հունիսի 5-ի համարի նյութերը հրապարակվում են վաղը՝ 6 հունիսի առավոտից սովորական՝ azg.am ԼՐԱՀՈՍ հպման տակ, եւ, միաժամանակ, azgonline.am մեր կայքէջերում։ Գումարած թերթում լույս տեսած նյութերի հրապարակվում են նաեւ այլ հոդվածներ ու մեկ հարցազրույց, որոնք տեղի սղության պատճառով դուրս են մնացել թերթի էջերից։ Ապավինում ենք ընթերցողների ներողամտությանը՝ կամքից անկախ պատճառներով պատահած ուշացման համար։ Խմբագրություն

ԼՐԱՀՈՍ    |    «ԱԶԳ»-Ի ՎԵՐՋԻՆ ՀԱՄԱՐԸ


Տեղադրվել է` 2012-08-15 13:15:00 (GMT +04:00)

ԶՐՈՒՅՑ 99. ՄԵԿ

Մեկը բոլոր բնական թվերից առաջինն է, ցույց է տալիս «մեկ քանակությունը»: Արդյո՞ք անհիշելի ժամանակներում առաջին հայ մարդը, որ հասկացավ, թե ինչ է մեկը, ասացՙ մեկ , թե՞ ուրիշ մի բառ ասաց, որը հետագայում դարձավ մեկ : Պարզվում էՙ ամենաառաջին թվականը մեկ -ը չէր, այլ մի -ն: Մի նշանակել է եւ նշանակում է «մեկ»: Բայց լայն զարգացում է ստացել եւ այսօր նշանակում է «համանման, միատեսակ, միաբանված, այնպիսի»: Անորոշ դերանուն է, հոդ, գործածվում է նաեւ բայի ժխտական ձեւերի հետՙ ոչ մի (չշփոթել մի՛ արգելական բառի հետ, որը կազմում է բայի հրամայական ձեւերըՙ մի՛ գնա, մի՛ մնա եւ այլն):

Ներկայանում է տարբեր ձեւերով. մի , որիցՙ միաբան, միամիտ, միագույն եւ այլն: Հետաքրքիր է, որ միանալ սկզբնապես նշանակել է «սրտում տպավորվել», հետագայում արդենՙ «մեկ դառնալ, իրար հետ ձուլվել», փոխաբերական առումովՙ «համաձայնել, ամուսնական կապի մեջ մտնել»: Այսինքնՙ այսօրվա իմաստով միանալու համար անհրաժեշտ է միանալ նախնական իմաստովՙ սրտում տպավորվել: Ինչքա՜ն իմաստուն են մեր բառերը:

Հաջորդ ձեւն է մե , որը այն բարդությունների սկզբում է, որոնք բաղաձայնով են սկսվում: Առաջացել է հին միա ձեւից: Գիտենք, որ ի ձայնավորը, միանալով ա -ի հետ, տալիս է ե ( այգի + ա + կութ = այգեկութ, գարի + ա + հաց = գարեհաց ): Այսպես է կազմված, օրինակ, մեր մեկուսի բառը: Սկզբնապես եղել է մի + ա + կուսիՙ մի եւ կույս (կողմ) բառերից, այսինքնՙ «մի կողմ քաշված, առանձնացած»:

Բոլորիս հայտնի է մեկնաբանել «պարզաբանել, բացատրել, ծանուցանել» բառը: Արդյոք նա կապ ունի՞ մի (մեկ) բառի հետ: Պարզվում էՙ այո՛: Ունեցել ենք մեկին բառըՙ «մեկ, միակ, պարզ, հայտնի» նշանակություններով, որից էլ մեկնելՙ «բաժանել, ջոկել, պարզաբանել, բացատրել», այսինքնՙ մեկ-մեկ դնել, զատ-զատ դնել, ջոկ-ջոկ դնել: Մեկնել -ը ունի նաեւ «տարածել, սփռել» իմաստները, որից էլ, ամենայն հավանականությամբ, այսօրվա իմաստըՙ «մի տեղից դուրս գալ, դիմել դեպի մի տեղ, գնալ, անցնել»: Մեկը ամենափոքր միավորն էր, ամենապարզը, ամենահասկանալին. եթե մեկ-մեկ բաժանվում էին առարկաները, ամեն ինչ պարզ էր դառնում, հայտնի էր դառնում: Այստեղից էլ, փոխաբերական իմաստով, այսօրվա մեկնաբանել, մեկնել բառը: Ի տարբերություն երկու -ի, որը կասկածանքի մեջ էր գցում մարդուն. երկուանք ՙ «կասկածանք»: Մեկ -ի դեպքում ամեն ինչ պարզ է, երկուս -ի դեպքում արդեն պիտի ընտրես, իսկ որտեղ ընտրությունՙ այնտեղ կասկածանք: Մյուս ձեւն է միակ ՙ կազմված մի բառից ակ մասնիկով: Հենց այս միակ բառից է, որ սղմամբ ստացվել է մեր այսօրվա մեկ բառը: Ու՞մ մտքով կանցներ, որ մեկ բառը ածանցավոր է:

Մի բառի ձեւերից է նաեւ մեն -ը, որը գործածվում է բառերի սկզբում ( մենամարտ, մենաստան, մենություն եւ այլն): Սա առաջացել է միայն ձեւիցՙ միայն - մեյն - մեն - մէն , այսինքնՙ մենամարտ բառի սկզբնաձեւն է միայնամարտ :

Շատ զարմանալի կազմություն ունի մյուս բառը (այսօրվա ուղղագրությամբՙ բավականին աղավաղված), որը դասական ուղղագրությամբ պահպանել է իր ճշգրիտ ձեւըՙ միւս : Սա մի եւ եւս բառերի միավորումն է, այսինքնՙ եւս մի : Ժամանակի ընթացքում եւ -ը դարձել է ուՙ միուս , այնուհետեւՙ միւս :

Բարբառներում ունենք մէշու, մէշոլ բառերըՙ «մի քիչ» նշանակությամբ: Զարմանալի է, որ սրանք մեկ փշուր բառակապակցությունից են առաջացելՙ մեփշու - մէշու : Այդպիսի համառոտումներ հիմա էլ կան, հիշենք որովհետեւ բառը. մարդկանց մեծ մասն արտասանում է որտեւ ՙ կրճատելով չորս տառ, հետաքրքիր բառն արտասանում են հետարքիր ՙ մեկ տառ կրճատում են:

Մի խոսքով, մեն մի հատիկ բառ եւ այսքան գաղտնիքներ:

 
 

«ԱԶԳ» ՕՐԱԹԵՐԹ

Հայկական էկեկտրոնային գրքերի և աուդիոգրքերի ամենամեծ թվային գրադարան

ԱԶԳ-Ը ԱՌԱՋԱՐԿՈՒՄ Է ԳՐԱՀՐԱՏԱՐԱԿՉԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԱԶԴԱԳԻՐ