RSS | FACEBOOK | NLA
ԼՐԱՀՈՍ | ԳԼԽԱՎՈՐ | ՄՇԱԿՈՒՅԹ | ԸՆՏՐԱՆԻ | ՈՐՈՆՈՒՄ | ԱՐԽԻՎ | ԹԵՄԱ | ՀԵՂԻՆԱԿՆԵՐ


«ԱԶԳ» ՇԱԲԱԹԱԹԵՐԹԻ ԸՆԹԵՐՑՈՂՆԵՐԻՆ. Սիրելի «ԱԶԳ»ականներ, այս օրերի համար ոչ անսպասելի հանգամանքների պատճառով, «ԱԶԳ» շաբաթաթերթի հունիսի 5-ի համարի նյութերը հրապարակվում են վաղը՝ 6 հունիսի առավոտից սովորական՝ azg.am ԼՐԱՀՈՍ հպման տակ, եւ, միաժամանակ, azgonline.am մեր կայքէջերում։ Գումարած թերթում լույս տեսած նյութերի հրապարակվում են նաեւ այլ հոդվածներ ու մեկ հարցազրույց, որոնք տեղի սղության պատճառով դուրս են մնացել թերթի էջերից։ Ապավինում ենք ընթերցողների ներողամտությանը՝ կամքից անկախ պատճառներով պատահած ուշացման համար։ Խմբագրություն

ԼՐԱՀՈՍ    |    «ԱԶԳ»-Ի ՎԵՐՋԻՆ ՀԱՄԱՐԸ


Տեղադրվել է` 2012-08-15 13:15:00 (GMT +04:00)

ԶՐՈՒՅՑ 107. ՄԵՐ ԳՈՒՅՆԵՐԸ

Տեսնենք, թե ծիածանի յոթ գույներըՙ կարմիրը, նարնջագույնը, դեղինը, կանաչը, երկնագույնը, կապույտը եւ մանուշակագույնը ինչ ծագում ունեն, դրանցից քանիսն են բնիկ հայերեն բառեր, քանիսըՙ փոխառություն:

Սկսենք թվարկած հերթականությամբ: Հենց ա՛յս հերթականությամբ են գույներն իրար հաջորդում ծիածանի մեջ: Հիշելու համար կա մի այսպիս ինախադասություն. « Կատուն նստած դռան կողքին երազում է կերի մասին »: Առաջին տառերով հնարավոր է վերականգնել գույների անունները ( կ -կարմիր, ն -նարնջագույն, դ -դեղին, կ -կանաչ, ե -երկնագույն, կ -կապույտ, մ -մանուշակագույն:)

Եվ այսպեսՙ կարմիր : Հր. Աճառյանը սա համարում է փոխառություն պահլավերենից: Այս բառի արմատով կազմված շատ բառեր տարածված են աշխարհի շատ լեզուների մեջՙ եբրայերեն, պարսկերեն, հնդկերեն, հունարեն, ալբաներեն եւ այլն: Հնդեվրոպական լեզվում արմատն է կրմի , որ նշանակում է «որդ»:

Որդ -ի «կարմիր» նշանակության զարգացման պատճառն այն է, որ հին ժամանակ ծիրանի կարմիր գույնը պատրաստում էին մի տեսակ որդից, որը կաղնի ծառի վրա աճող մի մակաբույծ էր: Կարծիք կա նաեւ, որ կարմիր որդանը հայկական արտադրություն է եղել, եւ բառն էլ, բնականաբար, հայերենից է անցել աշխարհի մյուս լեզուներին:

«Արնագույն կարմիր» իմաստի համար ունենք բոսոր բառը: Հր. Աճառյանը սա համարում է եբրայերենից փոխառություն, Գ. Ջահուկյանը համարում է բնիկ հնդեվրոպական ծագումով բառ: Իսկ Պետերսոնը բառը կցում է հայերեն բոց բառինՙ կազմված որ մասնիկով: Պայծառ կարմիրի համար ունենք ալ բառը, որը համարվում է փոխառություն թուրքերենից: Կան նաեւ հնդեվրոպական ծագման կողմնակիցներ: «Բաց կարմիր, վարդագույն» իմաստով ունենք հալոզի բառը: Սա Գ. Ջահուկյանը համարում է հնդեվրոպական el արմատից ծագած, որ նշանակում է «կարմիր»: Հալոզի նշանակում է նաեւ «խաղողի մի տեսակ»: «Մութ կարմիր» իմաստի համար ունենք շառ բառը, որի ծագումն անհայտ է:

Նարնջագույն: Նշանակում է «նարնջի գույն ունեցող»: Նարինջ բառը մենք դարձյալ փոխառել ենք պարսկերենից, պարսիկներըՙ հնդիկներից: Հին հնդկերենում բառն ունեցել է նագառանգա ձեւը. նագա ՙ «պղինձ», ռանգ ՙ «երանգ, գույն»: Այսինքնՙ նարինջ նշանակում է «պղնձագույն»:

Դեղին : Բնիկ հայերեն բառ է եւ առաջացել է դեղ արմատից, որի հիմնական նշանակությունը եղել է «խոտ»: Այնուհետեւ նշանակել է «բժշկական խոտ», հետագայումՙ «ներկատու խոտ», եւ ին աճականով տվել է դեղին գույնը: Նույն արմատից է նաեւ մեր դեղձ -ը:

Կանաչ: Գույնի այս անվանման համար որեւէ մեկնաբանություն չկա: Կանաչի զանազան դրսեւորումներ են փիրուզագույնը, խակին, դահանակագույնը, զմրուխտագույնը, պիստակագույնը, մանանեխագույնը եւ այլն: Իսկ խաժ նշանակում է «կապտականաչ»:

Երկնագույն: Նշանակում է «երկնքի գույն ունեցող»: Երկինքն, իհարկե, տարբեր գույներ է ունենում, բայց նկատի է առնվում բաց կապտավունը :

Կապույտ: Փոխառություն է պահլավերենից: Բայց այս գույնի համար մենք ունենք նաեւ բիլ բառը: Հր. Աճառյանը սա, ինչպես նաեւ սղոց, դալ, լոք, կապույտ բառերը համարում է ձկան անվանումներ: Էդ. Աղայանը ցույց է տալիս, որ, ճիշտ է, դրանք ձկան անվանումներ են, բայց ձկներն այդ անվանումներն ստացել են իրենց գույնի պատճառով: Ըստ նրաՙ բիլ -ը բնիկ հայերեն բառ է, նշանակում է «բաց կապույտ», եւ առաջացել է հնդեվրոպական նախալեզվի պլուզ, բլուզ «կապույտ» ձեւից:

Մանուշակագույն: Առաջացել է մանուշակ ծաղկանունից: Մանուշակ -ը դարձյալ փոխառություն է պահլավերենից: Ընդ որում, հայերենում բառը պահպանվել է երկու ձեւով. մանիշակ ՙ փոխառություն ասորերենից, եւ մանուշակ ՙ պարսկերենից:

Այսքանը ծիածանի յոթ գույների մասին:

Ինչպես գիտենք, բնության մեջ սեւ գույն չկա, իսկ սպիտակը բոլոր գույների միախառնումն է. սպիտակից են ծնվում լուսակի (սպեկտրի) բոլոր գույները:

Սեւ : Գրաբարյան գրելաձեւն է սեաւ : Բառը փոխառյալ է պարթեւական պահլավերենից: Նույն արմատից է Շավարշ անձնանունը: Խիստ սեւի համար գործածվել է ճնդիկ (ճնդրիկ) բառը, որի ստուգաբանությունն անհայտ է: Վաղ ժամանակներից ավանդված ունենք թուխ բառը, որ նշանակում է «սեւին տվող մուգ գույն»: Սեւի համար կա նաեւ արջն բառը, որ համարվում է կովկասյան կամ իրանական լեզուներից փոխառություն: Իսկ սեւի եւ սպիտակի խառնուրդը գորշն էՙ «մուգ մոխրագույնը»:

Սպիտակ: Նույնպես պահլավերենից է, ինչպես նաեւ նույնանիշ ճերմակ -ը, որը հին հայերենում գործածվել է միմիայն ձիու համար, իսկ արեւմտահայերենում ձեռք է բերել ընդհանրական իմաստ: Սպիտակ գույնը արտահայտող հայերեն անվանումները եւս հայերենում չեն պահպանվել:

Ինչպես տեսնում ենք, գրեթե բոլոր գլխավոր գույների անվանումները փոխառություններ են: Ի՞նչն է պատճառը. չէ՞ որ մենք, երբ բացել ենք աչքներս, աշխարհը բազմագույն ենք տեսել: Ինչո՞ւ ենք մերը թողել եւ վերցրել ուրիշինը: Սա մեկնաբանվում է նախ եւ առաջ տաբուով: Այսինքնՙ ինչ-ինչ նկատառումներով արգելանք է դրվել բառերի վրա, եւ մենք սկսել ենք կիրառել օտարինը: Արգելանքը դրվում է որեւէ գործողության, բառի վրա. դրա խախտումը, ըստ նախնադարյան մարդու սնոտիապաշտական պատկերացումների, պատժվում էր գերբնական ուժերի կողմից: Թեեւ, կարծում եմ, քիչ դեր չեն խաղացել նաեւ մեր անտարբեր վերաբերմունքը մեր լեզվի նկատմամբ, օտարասիրությունը, օտարամոլությունը, որոնք այսօր էլ իրենց սեւ գործն անում են:

Հեռու չգնանք. մի քանի տասնամյակ առաջ տաբու էր դրված մեր կուսակցություն, հեղափոխություն, հանրապետություն բառերի վրաՙ կուսակցական, պետական արգելանք: Եվ պատժողներն էլ գերբնական ուժերը չէին, այլ անբնական մարդիկ:

 
 

«ԱԶԳ» ՕՐԱԹԵՐԹ

Հայկական էկեկտրոնային գրքերի և աուդիոգրքերի ամենամեծ թվային գրադարան

ԱԶԳ-Ը ԱՌԱՋԱՐԿՈՒՄ Է ԳՐԱՀՐԱՏԱՐԱԿՉԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԱԶԴԱԳԻՐ