RSS | WAP | FACEBOOK | PDF | PDF-Culture
ԳԼԽԱՎՈՐ | ՄՇԱԿՈՒՅԹ | ԸՆՏՐԱՆԻ | ՄԵՐ ՄԱՍԻՆ | ՈՐՈՆՈՒՄ | ԱՐԽԻՎ | ԹԵՄԱ | ՀԵՂԻՆԱԿՆԵՐ
ԲԱԺԱՆՈՐԴԱԳՐՎԵՔ «ԱԶԳ»ԻՆ
ԼՈՒՅՍ Է ՏԵՍԵԼ "ԱԶԳ-ՄՇԱԿՈՒՅԹ" ՀԱՎԵԼՎԱԾԻ ՀԵՐԹԱԿԱՆ ՀԱՄԱՐԸ
#029, 2014-09-26 > #030, 2014-10-03 > #031, 2014-10-10 > #032, 2014-10-17 > #033, 2014-10-24

ԱԶԳ ՕՐԱԹԵՐԹ - ՄՇԱԿՈՒՅԹ #31, 10-10-2014



ԱՐՎԵՍՏԻ ՈՉ ՊԵՏԱԿԱՆ ԿԵՆՏՐՈՆՆԵՐ

Տեղադրվել է` 2014-10-09 23:22:32 (GMT +04:00)


Ընթերցված է` 1548, Տպվել է` 3, Ուղարկվել է էլ.փոստով` 2

ՆՈՐԱՐԱՐ ՓՈՐՁԱՌԱԿԱՆ ԱՐՎԵՍՏԻ ԿԵՆՏՐՈՆ (ՆՓԱԿ)

Նորարար Փորձառական Արվեստի Կենտրոնի (ՆՓԱԿ)-ի հիմնադիրները Սոնիա եւ Էդուարդ Պալասանյաններն են, որ մասն են կազմում հայկական Սփյուռքի: Սոնիան արվեստագետ եւ բանաստեղծ է, Էդուարդը` ճարտարապետ-ուրբանիստ:Նրանց երկուսին հանդիպեցի հենց ՆՓԱԿ-ում` կենտրոնի ավանդական օգոստոսյան ցուցահանդեսի նախապատրաստման աշխատանքային եռուզեռի մեջ:


Մարինե Կարոյան. - Պր. Պալասանյան, խնդրեմ մի փոքր պատմեք Ձեր մասին:

Էդուարդ Պալասանյան. - Ես ուսուցչի ընտանիքից եմ: Տատս Թեհրանում հիմնել է երբեւէ եղած առաջին մանկապարտեզը, հետո մայրս շարունակեց այդ գործը` հիմնելով նաեւ տարրական եւ միջնակարգ դպրոցներ: Թեհրանում հայկական դպրոցները մեծ մասամբ պատկանում էին թեմական խորհրդին: Բայց մեր դպրոցը (հետագայում նաեւ ՀԲԸՄ Գյուլբենկյան դպրոցը) քչաքանակ մասնավոր դպրոցների շարքին էր պատկանում, որոնք շատ հարգի էին: Երկուսս էլ` ես ու Սոնիան հայ ինտելեկտուալ ընտանիքների զավակ ենք:

Մ.Կ.- Իսկ ինչպե՞ս որոշեցիք թողնել Պարսկաստանը:

Է.Պ. - Պարսկաստանում ես կրթություն էի ստացել որպես ճարտարապետ, եւ արդեն աշխատում էի: Բայց զգում էի արեւմտյան, բարձրորակ կրթության անհրաժեշտությունը: Սոնիայի հետ միասին տեղափոխվեցինք սկզբում Լոնդոն, հետո` ԱՄՆ: 1966թ. ընդունվեցի Փենսիլվանիայի համալսարանի քաղաքաշինության բաժինը: Սոնիան սովորեց Փենսիլվանիայի Գեղարվեստի ակադեմիայում: Կրթությունը ստանալուց հետո վերադարձանք Պարսկաստան ու անցանք աշխատանքի: Մի քանի տարի աշխատելուց հետո նորից տեղափոխվեցինք Ամերիկա, եւ այդ ընթացքում Պարսկաստանում տեղի ունեցավ իսլամական հեղափոխություն: Ծննդավայրը մնաց հեռվում:

Սոնիա Պալասանյան. - Ասեմ, որ Ամերիկայում 80-ականները շատ արդյունավետ ու բեղմնավոր տարիներ էին երկուսիս համար էլ:

Է.Պ. - Ուրեմն այսպիսի մի ընտանիք, որ տարիներ արդեն ապրում է Ամերիկայում, ուսանել է այնտեղ, կայացել է, աշխատում է Եվ ի՞նչ Սովետական Միությունը փլուզվում է (ինչը անպատկերացնելի էր բոլորի համար), եւ ստեղծվում է մի փոքրիկ, գողտրիկ հանրապետություն, անունն էլ` Հայաստանի Հանրապետություն: Որեւէ սփյուռքահայ չի ունեցել ավելի մեծ երազանք: Հայերը ունեցել են կուսակցություններ (եւ հիմա էլ ունեն), տարբեր կարեւոր հարցերի շուրջ ունեցել են տարաձայնություններ, բայց այս հարցում նրանք որեւէ տարաձայնություն ունենալ չէին կարող: Մինչ այս իրադարձությունը, իհարկե, մենք 3-4 անգամ արդեն այցելել էինք Հայաստան, եւ բացի այդ, Նյու Յորքում ծանոթացել էինք հայաստանցի արվեստագետների մի փոքր խմբի հետ, որոնց հետ շփումները Սոնիային դրդեցին մի խմբակային ցուցահանդես կազմակերպել Հայաստանում: Արդեն 1992թ-ի օգոստոսին Սոնիան եկավ Հայաստան` ցուցահանդես կազմակերպելու նպատակով: Իսկ ես Հայաստան եկա 1992թ. դեկտեմբերին` որպես «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամի փոխտնօրեն եւ շինարարական բաժնի տնօրեն: Հայաստանը նոր էր դուրս եկել սովետական, կենտրոնացված ղեկավարման ռեժիմի միջից, եւ հայտվել էր լիակատար նոր, ազատ-շուկայական հարաբերությունների մեջ: Հիմնադրամում իմ գործունեության ընթացքում ես զուգահեռաբար պիտի կարգավորեի Հայաստանի տնտեսության շինարարության սեկտորի` կենտրոնական ղեկավարումից դեպի ազատ շուկայական ղեկավարում անցման պրոցեսը:

Մ.Կ. - Իսկ Հայաստանում Դուք Ձեզ էմիգրանտ համարո՞ւմ եք:

Ս.Պ. - Ես հայ եմ, բայց հայաստանցի չեմ: Ես տարվա ընթացքում 1-2 ամիս եմ այստեղ լինում, եւ ինքս ինձ հայաստանցի չեմ զգում: Իսկ ամուսինս իրեն արդեն հայաստանցի է զգում: Նա տարվա մեծ մասը այստեղ է: Այդ զգացումը ունենալու համար պիտի խառնվես մշակույթին, հոգեբանությանը:

Է.Պ. - Մոտավորապես մեկ տարի առաջ Ամերիկայի «National Public Television»-ը մի ծրագիր ուներ, որտեղ ներկայացնում էր իրանցի-ամերիկացիներին` պարսիկներին, զրադաշտականներին, հայերին, հրեաներին, եւ այլն: Հարցազրույցի ընթացքում ինձ նույնը հարցը տվեցին: Տեսե՛ք, Ամերիկան էմիգրանտների երկիր է: Միակ բնիկները կարմրամորթներն են: Ամերիկա երկիրը ստեղծվել է էմիգրանտների կողմից: Անձամբ ես գրպանումս երեք անձնագիր ունեմ` Իրանի, Հայաստանի եւ ԱՄՆ քաղաքացիության: Սրանով հանդերձ, երեք երկրում էլ ճակատիս գրված է «ՕՏԱՐ»: Հայաստանում բացառվում է, որ ես երկու բառ խոսեմ, ու ինձ չհարցնեն` «պարսկահա՞յ ես», Ամերիկայում էլ անմիջապես հասկանում են, որ մենք էմիգրանտների առաջին սերնդի ներկայացուցիչներ ենք: Պարսկաստանում ես նաեւ պրոֆեսիոնալ դերասան եմ եղել, եւ իմ ղեկավարը, որ պարսիկ էր, մի անգամ ինձ ասաց. «Դու պարսիկ չես, դրա համար էլ ասածս չես հասկանում: Ես շիա մուսուլման եմ, իսկ դու` ոչ: Հետեւաբար դու չես կարող հասկանալ ինձ»: Եվ գիտե՞ք ինչ նյութի հետ կապված էր դա ինձ ասում - Շեքսպիրի «Օթելլո»-ն էինք փորձում

Մ.Կ. - Դա, իրականում, լավի կամ վատի հարց չէ, այլ մի իրականություն, որի հետ ապրում ես, այնպես չէ՞:

Է.Պ. - Հենց դա եմ փորձում ասել: Ես հայ եմ, եւ հպարտ եմ դրանով: Սա ամբոխավարություն չէ: Ես հենց այդպես էլ զգում եմ: Այո, ես հպարտ եմ, որ ամերիկացի եմ, ես հպարտ եմ, որ ունեմ Պարսկաստանի անցյալ, բայց իմ հայկական արմատները ինձ համար ամենակարեւոր բանն են:

Ս.Պ. - Այստեղ Հայաստանում քսան տարի առաջ նույնիսկ նկարիչների մոտ բավական դիմադրություն կար դրսից եկածների հանդեպ: Հիմա խնդիրը անհամեմատ ավելի հանգիստ է: Իհարկե, կարծում եմ, այդպիսի բաներ բոլոր ազգերում էլ կան, եւ դա բնական բան է: Մեզ հետ կապված խնդիրը նաեւ նրանում էր, որ մենք սփյուռքահայության հետ սերտ կապեր ունեինք, կարողանում էինք մեր նախագծերի համար դրամ հայթայթել, իսկ տեղացի արվեստագետները շատ ավելի վատ իրավիճակում էին այդ իմաստով: Բայց, օրինակ, Ամերիկայում էլ այդ խնդիրը կա: Այնպես որ ես հանգիստ եմ վերաբերվում այդ մրցակցությանը:

Մ.Կ. - Եթե թույլ կտաք, մի հարց տամ, որի պատասխանը իսկապես հետաքրքրական է: Պարսկաստանում ծնված ու մեծացած, Ամերիկայում ուսում առած եւ տեղավորված մարդը ինչո՞ւ է որոշում գալ Հայաստան: Ի՞նչն է նրան դրդում թողնել իր արդեն ձեւավորված անկյունն ու գալ

Է.Պ. - Էս անտեր երկի՞րը, ի նկատի ունեք:

Մ.Կ. - Ոչ, ամենեւին: Ես չեմ համարում, որ Հայաստանը անտեր է, որովհետեւ Հայաստանը իմ երկիրն է: Ինքը դժվարություններ ունի, բայց անտեր չի: Բա մենք ի՞նչ ենք:

Է.Պ. - Ստիպված եմ Ձեր հարցին բավական ամբոխավարական պատասխան տալ:

Մ.Կ. - Հայաստանում ավելի՞ լավ եք Ձեզ զգում:

Է.Պ. - Այո: Սա իմ հայրենիքն է: Եվ դա դատարկ բառեր չեն: Հայաստանում ես ինձ լավ եմ զգում, Հայաստանում ես ինձ բավարարված եմ զգում, Հայաստանում մեծ-մեծ ցավեր եմ զգում, եւ հոգեպես էլ ինձ համարում եմ հայաստանցի: Սա դատարկ լոզունգ չէ:

Մ.Կ. - Չէ, լոզունգով քսանից ավելի տարիներ այլ վայրում չես ապրի:

Է.Պ. - Պատկերացրեք, որ Ձեր տան կողքով մի աղբյուր է հոսում: Դուք, վստահաբար, կիմանաք "ծարավ" բառի բառարանային իմաստը, բայց ծարավի զգացողությունը երբեք զգացած չեք լինի: Հայաստանցին (քանի դեռ չի լքել Հայաստանը) երբեք չի կարող զգալ այն ձգտումն ու կարոտը, որ զգում է որեւէ սփյուռքահայ: Բայց միայն դա չէ: Ես ու Սոնիան նաեւ ակտիվիստներ ենք: Հակառակ դեպքում այստեղ նստած չէինք լինի:

Մ.Կ. - Անդրադառնանք Ձեր երկուսին` որպես արտիստների: Հայաստան տեղափոխվելը ինչպե՞ս անդրադարձավ Ձեր վրա: Ի՞նչ փոխվեց:

Ս.Պ. - Հայաստան գալուց առաջ ես բավական հայտնի արվեստագետ էի թե՛ Պարսկաստանում եւ թե՛ Ամերիկայում: 70-ականների կեսերին Պարսկաստանում բացված Ժամանակակից արվեստի թանգարանում իմ գրեթե մեկ տասնյակ գործեր ցուցադրվեցին: 1979թ-ի Պարսկաստանի իսլամական հեղափոխության ընթացքում մենք արդեն Ամերիկայում էինք, բայց այդ խնդիրները ինձ ուղղեցին դեպի քաղաքականացված արվեստ: Այս աշխատանքներս բավական մեծ արձագանք գտան Ամերիկայում, քանի որ այդ ժամանակ կանայք էդպիսի բաներ չէին անում: Շուրջս բոլորը ակտիվիստներ էին: 80-ականներն էին: Երկու անգամ ցուցադրվել եմ Նյու Յորքի ժամանակակից արվեստի թանգարանում (MOMA): Այդ տարիներին ծանոթացանք նաեւ հայաստանցի արվեստագետների հետ, եւ արդեն 1992թ-ին ես առաջին անգամ Հայաստանում կազմակերպեցի ժամանակակից արվեստի խմբական ցուցահանդես: Դրանից հետո մինչ օրս տարին մեկ անգամ ցուցահանդես եմ կազմակերպում Երեւանում: Դրանից հետո ՆՓԱԿ-ը հիմնադրվեց եւ մեծացավ, հասավ այստեղ: Պետք է ասեմ, որ բացի այն, որ ես տվել եմ Հայաստանին (իմ էներգիան, մտածելակերպը), Հայաստանից էլ ստացել եմ: Իմ բոլոր վիդեոները` Ղարաբաղից մինչեւ եզդիների խնդիրներ, Հայաստանում եմ ստեղծել: Ինձ համար Հայաստանում աշխատելը ավելի դյուրին է, ավելի շատ սրտացավ մարդիկ կան շուրջս: Մի խոսքով, թե՛ տվել եմ, եւ թե՛ վերցրել եմ: Ավելացնեմ նաեւ, որ Հայաստանում այժմ շատ լավ նոր սերունդ կա: Սրանք ակտիվիստներ են, խոսում են խնդիրների մասին, դուրս են գալիս փողոց, բողոքում, պահանջում: Երիտասարդությունը շատ զարգացած է:

Է.Պ. - Կարող եմ ավելացնել, որ պրոֆեսիոնալ իմաստով Հայաստանում ես շատ ավելի արդյունավետ եմ աշխատում: Կարող էի, անշուշտ, ավելին անել: Տեղացի ճարտարապետները շատ պրոֆեսիոնալ են եւ լավ փորձ ունեն: Բայց քաղաքաշինական-ուրբանիստական իմաստով այստեղ փորձը պակասում է եւ բավական խնդիրներ կան: Ես Ամերիկայում ավարտել եւ դոկտորական թեզ եմ պաշտպանել որպես ուրբանիստ-քաղաքաշինարար, եւ եթե համապատասխան հիմնարկություններից համագործակցության կամ դասավանդման առաջարկներ լինեին, հնարավոր կլիներ իմ գիտելիքները եւ փորձը ավելի օգտակար դարձնել Հայաստանի այդ դաշտի համար:

Արդեն ավելի քան քսան տարի եկել ենք Մայր հայրենիք` այստեղ մշակույթով զբաղվելու համար: Մենք անչափ շնորհակալ ենք մեր բարերարներին, որ մեզ մեջք ու թիկունք կանգնեցին ու օգնեցին սկզբում հիմնել, եւ հետո նաեւ պահել ՆՓԱԿ-ը: Օգնությունը, որ ստացել ենք Հայաստանի կառավարության կողմից, դա այս տարածքն է որ 2002թ. ՆՓԱԿ-ին տրամադրվել է` անժամկետ եւ անհատույց շահագործման համար: Դա մեծ օժանդակություն է մեր գործի համար, քանի որ այն վարձակալելու դեպքում մեծ գումարներ պիտի ծախսեինք: Սակայն համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամը ազդել է նաեւ մեր բարերարների վրա, եւ այդ ցանկը ավելի նոսր է: Մենք ինքներս տարին 15000-20000 դոլար ներդրումներ ենք անում: Դա արվում է միայն այն պատճառով, որ մենք ուզո՛ւմ ենք դա անել: Ե՛վ պարտականություն ենք զգում, ե՛ւ հաճույք:

Ս.Պ. - Սա նաեւ մեր սփյուռքյան դաստիարակության արդյունքն է, քանի որ ծնված օրից մեզ սովորեցրել են, որ մարդը հասարակությանը պիտի օգնի: Իրականում դա՛ է հայությանը օգնել, որ հայ մնան: Միասին դրամահավաք են արել, դպրոցներ ու եկեղեցիներ են կառուցել, պրոֆեսիոնալ ու ոչ-պրոֆեսիոնալ միավորումներ են կազմել: Այսինքն միասին մի լավ բան ստեղծելու այս մտածելակերպը մեզ համար միակ ուղին է: ՆՓԱԿ-ը բացելիս պատ էլ ենք ներկել, սեւագործ աշխատանք էլ ենք արել: Ամեն ինչ

Մ.Կ. - Կուզենայի, մի փոքր խոսեիք ՆՓԱԿ-ի յուրահատկության մասին: Ի՞նչ նմանություններ եւ տարբերություններ ունի այն անկախությունից հետո Հայաստանում ստեղծված նմանատիպ այլ կազմակերպությունների հետ համեմատած:

Է.Պ. - Բոլոր այսօրինակ կազմակերպությունների, այդ թվում նաեւ ՆՓԱԿ-ի համար, ամենամեծ խնդիրը ֆինանսական աղբյուրների ապահովումն է: Եթե ֆինանսական աղբյուրները առկա լինեն, պրոֆեսիոնալները կկարողանան իրենց ձեռնարկած գործը շարունակել: Մեր դաշտում Հայաստանում կան բարձր որակի պրոֆեսիոնալներ: Սակայն դրամ հայթայթելը բավական մեծ խնդիր է եղել նրանց համար, որի պատճառով էլ ձեռնարկներից շատերը կիսատ եմ մնացել: Սա շատ դժվար լուծվող խնդիր է: Մինչեւ հիմա մեզ հաջողվել է պահել ՆՓԱԿ-ը: Հենց մուտքի մոտ կարող եք տեսնել մեր բարերարների անունները`"Ռոբերտ Պողոսյան եւ զավակներ հիմնադրամ", Ժան եւ Ալբերտ Պողոսյաններ, "Սոնիա եւ Էդուարդ Պալասանյան հիմնադրամ", "Գաֆեսճեան թանգարան հիմնադրամ", Ռուբեն Հովհաննիսյան եւ Քարոլին Ջ. Մուգար: Բայց այժմ մենք էլ մեծ խնդիրներ ունենք: Չենք հասցնում, եւ ստիպված ենք լինում պակաս քանակությամբ ծրագրեր իրականացնել:

Մ.Կ. - Իսկ արտիստական գործելակերպի իմաստո՞վ:

Է.Պ. - Մեր կարգախոսն է` «Ձգտում դեպի նոր հորիզոնները», այսինքն` նորարարության կոնցեպցիա: Եթե ավելի կոնկրետ անդրադառնամ Ձեր հարցին, ապա պիտի նախ եւ առաջ մեջբերեմ այս կարգախոսի շարունակությունը` «Եղեք անկեղծ, անկաշկանդ եւ հանդուգն»: Սա մարմնավորում է ժամանակակից արվեստագետի ընդհանուր բնութագիրը: Սրանից բխում է ՆՓԱԿ-ի յուրահատկությունը: Մեզ մոտ խնդիրը ոչ թե լավ, արդեն կայացած արվեստագետին ցուցադրելն է, այլ երիտասարդ, նորավարտ, "դեղնակտուց" տաղանդի հետ աշխատելը: Այս երիտասարդը սովորաբար ակադեմիական կրթություն է ստացել, որ շատ կարեւոր է: Բայց որպեսզի նա նոր բան անի, պիտի դա քանդի, սահմանները ջարդի, դուրս գա: Մեր ֆունկցիան դա է: Մենք առիթ ենք ընձեռում այդպիսի երիտասարդներին` զարգացման եւ կայացման համար: Ասեմ նաեւ, որ մենք երբեք չենք միջամտում արվեստագետի մտահղացմանը, կամ դրա իրականացման ձեւին: «Ոչ ճիշտ», «ոչ գեղեցիկ» կամ «ոչ էսթետիկական» ածականները մեզ մոտ չեն գործում. պարզապես աշխատանքը պիտի համոզի: Մենք ոգեւորում ենք, որ սկսնակ արվեստագետը ազատորեն արտահայտվի:

Մ.Կ. - Իսկ ինչպե՞ս եք ընտրում` ցուցադրելու համար: Բոլոր գործերը չեն, չէ՞, որ ստացվում են:

Է.Պ. - Շատ դժվար հարց է: Չափանիշ գտնելը բարդ է: Ընտրություն անելիս էլ չես կարող շատ վստահ լինել: Միշտ կասկածներ կան: Նույնիսկ ընտրության ժամանակ համագործակցում ենք նրանց հետ, արտահայտում մեր մտավախությունները; Երբեմն նրանք համոզիչ փաստարկներ են բերում, երբեմն տեղի են տալիս Սա է ճանապարհը: Մեր ամենամեծ հաջողությունը այն ժամանակ է, երբ արվեստագետը կամ կուրատորը, որ մեզ հետ աշխատում էր, թողնում է մեզ ու հեռանում: Որովհետեւ սա նշանակում է, որ նա հասել է այն հասունությանը, ինքնուրույնությանը, որ արդեն կարող է առանց օգնության աշխատել:

Մ.Կ. - Այսինքն, ՆՓԱԿ-ը մի յուրատեսակ դպրոց է:

Է.Պ. - Անշուշտ: Սա ոչ-ֆորմալ կրթության ձեւ է: Ակադեմիական կրթությունը կարեւորագույն հիմնաքարն է, բայց այն միակը չէ: Մեզ հետ աշխատած արվեստագետներից հիմա ցուցադրվում են Փարիզում, Լոնդոնում, Նյու Յորքում Դա մեր ամենամեծ հաղթանակն է: Հարցազրւյցներից մեկում ինձ հարցրին, թե «արդյոք ի՞նչ պատահեց Վենետիկի Բիենալեի հետ: Դուք ութ անգամ անընդմեջ կազմակերպեցիք եւ ղեկավարեցիք Հայաստանի տաղավարը: Ինչո՞ւ վերջին երկու անգամները Մշակույթի նախարարությունը շրջանցեց ՆՓԱԿ-ը»: Եվ ես պատասխանեցի, որ դա ես համարում եմ մեր ամենամեծ հաջողություններից մեկը, քանի որ այդպիսի մի հեղինակավոր ստուգատեսում` ինչպիսին Վենետիկի Բիենալեն է, Հայաստանի տաղավարը մի մասնավոր կազմակերպություն չպիտի կազմակերպի: Նման ձեռնարկներին պիտի տեր կանգնի Հայաստանի կառավարությունը:

Մ.Կ. - Պարոն Պալասանյան, կարելի՞ է արդյոք ՆՓԱԿ-ը կոչել արտիստական հանգույց, ցանց:

Է.Պ. - Անշուշտ թե սա հանգույց է:

Մ.Կ. - Բայց այն ավելի լոկալ դաշտի վրա է աշխատում, այնպես չէ՞:

Է.Պ. - Մենք բազմաթիվ ցուցահանդեսներ ենք ունեցել օտար արտիստների մասնակցությամբ, մեր արտիստներին ենք ներկայացրել արվեստի համաշխարհային ֆորումներում, բայց ինչպես արդեն ասացի, մեր նպատակը Հայաստանում արվեստի ասպարեզում մեր սքանչելի ներուժը զարգացնելն է: Պետք է միայն առիթ տալ, եւ այդ ուժը կծաղկի ու մենք աշխարհին ցույց կտանք մեր ով լինելը: Սա՛ է ՆՓԱԿ-ի վերջնական նպատակը:

***

Այժմ անդրադառնանք Նորարար Փորձառական Արվեստի Կենտրոնին` որպես հաստատություն, որ իր ուրույն տեղն է զբաղեցնում հայաստանյան արտիստական լանդշաֆտում` լինելով դրա անբաժան մասը:

Եթե պատմությունից սկսենք, ապա պիտի նշենք, որ հետխորհրդային Հայաստանում նմանատիպ հաստատությունների ի հայտ գալը, անշուշտ, նախապատմություն ունի տեղի արվեստի զարգացումների իմաստով: Ոչ մի տեսակի արվեստ կամ արվեստի հաստատություն չի կարող ստեղծվել վակուումի մեջ: Վակուում չէր նաեւ 90-ականների հայաստանյան արդի արվեստի դաշտը: Այն ունեցել էր գրեթե երեք տանսամյակի նախապատմություն` սկսած 60-ականների «արթնացումից» (երբ հայաստանյան արվեստում սկսեցին երեւալ արեւմտյան ժամանակակից արվեստի զանազան ոճային դրսեւորումներ), 70-ականներից (երբ լճացման տարիներին Երեւանում ստեղծվեց ԽՍՀՄ տարածքում առաջին ժամանակակից արվեստի թանգարանը, հիմնադիրՙ Հենրիկ Իգիթյան (1932-2009), եւ 80-ականներից (երբ ստեղծվեցին նոր արտիստական միավորումներ, ինչպիսիք էին աբստրակցիոնիզմի ծրագրային ուղղության «Սեւ քառակուսի»-1983թ եւ համակարգի դեմ արվեստագետների պատմականորեն առաջին ընդվզման «Երրորդ հարկ» -1987թ. արտիստական միավորումները):

Սովետական Միության փլուզման հետ կապված քաղաքական գործընթացները չէին կարող իրենց արտացոլումը չգտնել գեղարվեստական կյանքում: Այս փուլը անցումային դարձավ ոչ միայն սոցիալ-քաղաքական-տնտեսական առումով, այլեւ գեղարվեստական իրականության համար դարձավ յուրահատուկ աստիճան` մի նոր փուլում հայտնվելու համար: Սոնիա Բալասանյանի կազմակերպած 1992 թ., 1993 թ. եւ 1994 թ. երեք խմբակային ցուցահանդեսներից ծնվեց Նորարար Փորձառական Արվեստի Կենտրոնի գաղափարը: ՆՓԱԿ-ի ստեղծումը, այսպիսով, կարելի է դիտել որպես այս զարգացումների շարունակություն:

1996 թ. պաշտոնապես բացված ՆՓԱԿ-ը Երեւանում գործող առաջին ոչ պետական կենտրոնն է, որն իր գործունեությամբ շարունակում է մասնակցել հայ ժամանակակից արվեստի լեգիտիմացման ուղին հարթելու բազմադեմ գործընթացին: Սա մի հանրային տարածք է, որը հնարավորություն է ստեղծում երիտասարդ արվեստագետների համար զարգացնել Հայաստանի մշակութային միջավայրը` հաղթահարելով մերօրյա անհանգիստ ժամանակների մարտահրավերները: ՆՓԱԿ-ի առաջնահերթություններից են` ոչ միայն զարգացնել մտավորական եւ արտիստական փորձարարական մթնոլորտը, այլեւ հակազդել արվեստի շուկայականացմանը` շուկայական չափանիշները փոխարինելով ինտելեկտուալ եւ ստեղծագործական առաջնահերթություններով:

Հենց այս առաջնահերթություններից ելնելով ՆՓԱԿ-ը ներկայացնում է ժամանակակից փորձառական արվեստ եւ գրականություն, փորձառական թատրոն, կինո, վիդեո-արվեստ եւ երաժշտություն, ինչպես նաեւ ներկայացնում է ժամանակակից արվեստի վերաբերյալ գործնական պարապմունքներ, քննարկումներ։ Ավանդույթ են դարձել այլընտրանքային արվեստի, կերպարվեստի, լուսանկարչության, ճարտարապետության ստուգատեսերը:

Սկզբնական շրջանի տարեկան մեկ ցուցահանդեսը աճել է տարեկան քսանից ավելի միանձնյա եւ խմբային ցուցահանդեսների:

Կենտրոնի Կատարողական բաժինը ստեղծել է փորձառական սիրողական թատերախումբ, կազմակերպում է թատրոնի եւ վիդեո արվեստի ստուգատես-փառատոներ, ինչպես նաեւ պարբերաբար արտադրում է լիամետրաժ եւ կարճամետրաժ «զերո բյուջետային» ֆիլմեր:

«Մեկ Կադր» միջազգային կինոփառատոնը միջազգային, գլխավորաբար երիտասարդական կինոֆորում է: Այն արտադրական է. հայտ ներկայացրած հեղինակներին ՆՓԱԿ-ը հնարավոր միջոցներով աջակցում է` սցենարի, նկարահանման, մոնտաժի: Արդյունքում, ֆիլմերի գերիշխող մասը դեբյուտներ են: Այսպիսով, փառատոնը շահեկանորեն աջակցում է Հայաստանում անկախ կինոարտադրության եւ հեղինակային կինոյի զարգացմանը:

«Մեկ քառակուսի մետր» թատերական փառատոնի հիմնական նախապայմանը հենց անվան մեջ է: Թատերախաղը սահմանափակվում է մեկ քառակուսի մետր բեմով եւ պետք է տեւի մինչեւ 45 րոպե: Ժանրի, ձեւի, կերպարների քանակի սահմանափակումներ չկան: ՆՓԱԿ-ը հեղինակներին եւ խմբերին աջակցում է բեմականացման խնդիրներում: Անվճար տրամադրվում է բեմն ու փորձատեղին:

Այլընտրանքային արվեստի փառատոնը ունի կերպարվեստի, կատարողական արվեստի` թատրոն, կինո, երաժշտության` ավանգարդ, ռոք, գրականության, արվեստաբանության ենթաբաժիններ: Փառատոնի նպատակն է` ստեղծել մի միջավայր, որտեղ համադրողի առաջ քաշած հայեցակարգի սահմանափակումներ չկան:

ՆՓԱԿ-ի հպարտություններից է 1995թ. առաջին անգամ Վենետիկի համաշխարհային արվեստի Բիենալեում Հայաստանի պաշտոնական մասնակցության կազմակերպումը: Երկար բանակցություններից հետո 1995թ. Հայաստանը պաշտոնապես հրավիրվեց մասնակցելու Վենետիկի 46-րդ միջազգային Բիենալեին որպես անկախ երկիր` իր տաղավարով: 1995-2009թթ տաղավարները կազմակերպվել են ՆՓԱԿ-ի ուղղակի ղեկավարությամբ եւ հայկական սփյուռքի նվիրատվություններով:

Տեր եւ Տիկին Բալասանյանները իրենց 20-ամյա ջանքերը փոխհատուցված են համարում. արվեստագետների երեք սերունդ են տվել, երիտասարդներինՙ նախաձեռնությունն իրենց ձեռքը վերցնելու հնարավորություն: Նրանց հետ մեր զրույցի միակ ստվերոտ կողմը ֆինանսական միջոցների հայթայթման խնդիրն էր: Նման այլընտրանքային կազմակերպությունները հովանավորության կարիք ունեն, որովհետեւ էքսպերիմենտալ արվեստը վաճառվող արվեստ չէ, որ հնարավորություն տա փող վաստակելու: Քաղաքակիրթ երկրները լուծել են այս խնդիրը, օրինակՙ ԱՄՆ-ի Արվեստի ազգային ֆոնդի միջոցով պետական գումարներ են հատկացվում մշակույթի կազմակերպություններին` միեւնույն ժամանակ հսկողությունը վերապահելով մասնագետներին:

Արվեստը խորհրդանիշերի եւ սեւեռուն հայացքի մի համաձուլվածք է: ՆՓԱԿ-ն ամբողջությամբ ներառում է սա` կոչ անելով պատմության բեկորների միջով նորովի նայել ապագայի հնարավորություններին:

 
 

ԱԶԳ ՕՐԱԹԵՐԹ - ՄՇԱԿՈՒՅԹ #31, 10-10-2014

AZG Daily #46, 07-12-2018

Հայկական էկեկտրոնային գրքերի և աուդիոգրքերի ամենամեծ թվային գրադարան

ԱԶԳ-Ը ԱՌԱՋԱՐԿՈՒՄ Է ԳՐԱՀՐԱՏԱՐԱԿՉԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ՀԱՅՈՑ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ 100-րդ ՏԱՐԵԼԻՑ

«ԱԶԳ» ՕՐԱԹԵՐԹԻ ՆՈՐ ՀԵՌԱԽՈՍԱՀԱՄԱՐՆԵՐՆ ԵՆ

ԱԶԴԱԳԻՐ