RSS | FACEBOOK | NLA
ԼՐԱՀՈՍ | ԳԼԽԱՎՈՐ | ՄՇԱԿՈՒՅԹ | ԸՆՏՐԱՆԻ | ՈՐՈՆՈՒՄ | ԱՐԽԻՎ | ԹԵՄԱ | ՀԵՂԻՆԱԿՆԵՐ


«ԱԶԳ» ՇԱԲԱԹԱԹԵՐԹԻ ԸՆԹԵՐՑՈՂՆԵՐԻՆ. Սիրելի «ԱԶԳ»ականներ, այս օրերի համար ոչ անսպասելի հանգամանքների պատճառով, «ԱԶԳ» շաբաթաթերթի հունիսի 5-ի համարի նյութերը հրապարակվում են վաղը՝ 6 հունիսի առավոտից սովորական՝ azg.am ԼՐԱՀՈՍ հպման տակ, եւ, միաժամանակ, azgonline.am մեր կայքէջերում։ Գումարած թերթում լույս տեսած նյութերի հրապարակվում են նաեւ այլ հոդվածներ ու մեկ հարցազրույց, որոնք տեղի սղության պատճառով դուրս են մնացել թերթի էջերից։ Ապավինում ենք ընթերցողների ներողամտությանը՝ կամքից անկախ պատճառներով պատահած ուշացման համար։ Խմբագրություն

ԼՐԱՀՈՍ    |    «ԱԶԳ»-Ի ՎԵՐՋԻՆ ՀԱՄԱՐԸ
#018, 2017-05-12 > #019, 2017-05-19 > #020, 2017-05-26 > #021, 2017-06-02 > #022, 2017-06-09

ԱԶԳ ՕՐԱԹԵՐԹ - ՄՇԱԿՈՒՅԹ #20, 26-05-2017



ՋՈՏՏՈ-ՆԿԱՐԻՉԸ

Տեղադրվել է` 2017-05-25 20:25:48 (GMT +04:00)


Ընթերցված է` 2268, Տպվել է` 16, Ուղարկվել է էլ.փոստով` 0

ՍԷՐԸ ՀՐԱՇՔ ԱՐԱՐԵՑ

Գոհար ԱՃԵՄԵԱՆ

Իննսունամեակն ափիս մէջ

Շատ տարիներ առաջ էր: Գաբրիէլ Սունդուկեանի անուան ազգային-ակադեմիական թատրոնի ներսում բացուել էր ձմեռային այգին: Տարին կամ օրը դժուարանում եմ յիշել. թատրոնը լեցուն էր հանդիսատեսներով:

Ներկայացման ընդմիջմանը հանդիսատեսներից շատերը շտապում էին մօտիկից տեսնելու ձմեռային այգին: Նրանց թւում էր նկարչուհի, ազգութեամբ վրացուհի, Գէորգ Գրիգորեանի (Ջոտտոյի) այրին, աւելի շուտՙ Ջոտտոյի հանրայայտ տիրուհինՙ Դիանա Ուկլեբան:

Կանանց այս փոքրիկ խմբին նկատելովՙ նրանց է մօտենում այն տարիների Կենտկոմի առաջին քարտուղարըՙ Կարէն Դեմիրճեանը իր ընկերակիցներով:

Բարեւ ձեզ, տիկին Դիանա Ուկլեբա Գրիգորեան,- դիմում է քարտուղարը մօտենալով նկարչուհուն:

Իսկ որտեղի՞ց գիտէք ինձ,- լինում է պատասխանը ռուսերէնի վատ առոգանութեամբ:

Անշուշտ, լաւատեղեակ եմ, ճանաչել եւ գնահատել եմ Ջոտտոյին, ցաւում եմ, որ հիմա նա մեզ հետ չէ, սակայն դուք լաւագոյնս պահում-պահպանում էք մեծ արժէք ունեցող Գէորգ Գրիգորեանի (Ջոտտոյի) թանգարանը, եւ կարեւոր է նաեւ, որ Դուք եւս վրձինը բաց չէք թողնում ձեռքից, դա յարգանքի եւ սիրոյ մեծ նշան է: Լաւատեղեակ եմ նաեւ ձեր գործունէութեան մասին: Թանգարանում չեմ եղել, սակայն յոյս ունեմ մօտ օրերս այցելել:

- Շատերն են այդպէս խոստանում...

- Իրօք խոստանում եմ ու չեմ ուշացնի իմ այցելութիւնը թանգարանին,- եղաւ պատասխանը:

Ահա այս երկու միմեանց անսահմանօրէն նուիրուած տաղանդաւոր մարդկանց մասին են իմ մտորումները:

Երկար տարիներ ապրել եւ ստեղծագործել են Թբիլիսիի կիսանկուղային յարկի կիսամութ սենեակում: Սակայն ԳԷորգ Գրիգորեանի թախծոտ աչքերի խորունկ հայեացքը ուղղուած է եղել այդ կիսամութ սենեակից հեռու, հեռու: Նրա հայեացքը մեզ տանում է պատկերացումներին աշխարհի, մարդ արարածի, գոյութիւն ունեցող ողբերգութեան մասին:

Ճակատագիրը պարգեւում է նկարիչին այնպիսին, ինչպիսին էր Դիանա Ուկլեբան. հոգեւոր բարձր ունակութիւններով ու արժանիքով շնորհալի այդ վրացուհին, թողնելով իր նկարչի մասնագիտութիւնը, ամբողջութեամբ նուիրւում է ամուսնուն ու նրա արուեստին:

Ուշագրաւ է, որ նկարչի երանգապնակը փոքր-ինչ լուսաւոր դարձաւ, հաւանաբար, երբ 1962-ին նրանք հանգրուանեցին Երեւանում:

Սկսուեցին անհատական ցուցահանդէսները 1965, 1966 թուականներին: Նա արժանացաւ վաստաւոր նկարչի կոչման 1967 թուականին: Այնուհանդերձ արդէն տարեց վարպետը գտաւ փոքր-ինչ գունախաղեր, սակայն զգացւում էր ապրած օրերի արձագանգը:

«Առաջին յարկում գտնուող այդ արուեստանոցի չորս սենեակները,- գրում է Միխայիլ Դուդինը,- թուացին ինձ հայ ժողովրդի բուն ոգու, նրա աղէտների յաւէտ աստուածային պոէզիայի իւրակերտ շտեմարանը»:

1987 էր, արեւմտագերմանական Օբերհաուզէնի փառատօնում հանրայայտ վրացի ռեժիսոր Լէօ Բակրաձէի «Սէր» վաւերագրական կինոնկարը նուիրուած Ջոտտոյին եւ Դիանայինՙ արժանացաւ «Գրան պրի» գլխաւոր մրցանակին:

«Սէր» կինոնկարը իրօք նուիրուած է երկու տաղանդաւոր, միմեանց անսահման նուիրուած Գէորգ Գրիգորեանի եւ նրա պաշտելի կնոջՙ Դիանա Ուկլեբայի լեգենդ դարձած սիրոյ պատմութեանը:

Ահա թէ ինչ է պատմում կինոնկարի սցենարի հեղինակըՙ Լէոնիդ Գարեւիչը :

«Անկեղծութեան մագնիսականութիւնը, աչքերի փայլը, իսկ ամենակարեւորըՙ յաւերժ հաւատարմութեան զգացումը սիրած մարդու հանդէպ, որը այլեւս չկայ. դրանում էր ապագայ ֆիլմի միջուկը: Ֆիլմը պէտք էր լինէր ոչ թէ արուեստի մասինՙ թէկուզեւ հրաշալի, այլ սիրոյ մասին:

«Ֆիլմի հեղինակներս հասկանում էինք, թէ որքան դժուար կը լինի այն փոխադրել էկրան: Որքան կարեւոր էր մտածել ոչ թէ կինոյի հնարքների, այլ լեզուի պարզութեան ու յստակութեան մասին: Եւ կինոնկարում աւելի շատ մենք նկարահանում էինք Դիանա Ուկլեբայի ցաւ պատճառող պատմութեան խոստովանութիւնները: Մեզ յետ չպահեցին ոչ նրա առոգանութիւնը, ոչ պէտք եղած բառի երբեմն երկար փնտրտուքը, ոչ անպաճոյճ հագուստը, ոչ էլ տարիքի դաժան հետքերը: Այդ ամենը, պարզուեց, էական չեն, երբ նրա աչքերի փայլի, ժպիտի, նախադասութիւնների անկրկնելիութեան մէջ մեզ համար բացայայտուեցին սխրանքի մեծութիւնը, կեանքի դրաման, զգացմունքի վեհութիւնը»:

Դիանայի հետ երկարատեւ զրոյցներում յայտնաբերւում էին զանազան պատմութիւններ: Ահա պատից կախուած «Կիսակօշիկներ» նատիւրմորտը. դրանք դժուար տարիներին Դիանան գնել էր թբիլիսեան հնավաճառների շուկայում, սակայն այդ կօշիկները փրկեցին Ջոտտոյի առողջութիւնը: Կտաւների փոխարէն յաճախ է պատահել նկարել է փաթեթաւորման ստուարաթղթի վրայ:

Կեանքում շատ դժուարութիւններ ունենալով հանդերձՙ աղքատութիւն, անկումներ, կորուստներ, երբեք չեն մտածել, որ կարելի է վաճառել Ջոտտոյի կտաւներից, որպէսզի կարողանան ապրել: Վերջապէս, ոմանք համոզում են, որ պէտք է նաեւ կտաւներից վաճառեն ապրելու համար: Ահա միակ դէպքը, որին համարեա ականատես եմ եղել: Լրագրողներից մէկը կարողացաւ նատիւրմորտ գնել: Յաջորդ օրը եւեթ Դիանան եւ Ջոտտօն ձեռք-ձեռքի մօտենում են այդ տան եւ վերադարձնելով դրամը, խնդրում են նկարի վերադարձը, որովհետեւ իրենց զաւակն է:

Երեւանումՙ մշտապէս կարելի էր ձեռք-ձեռքի տեսնել նրանց, թէ՛ շուկայ, թէ՛ խանութ, եւ կամ ցուցահանդէս այցելելիս: Երբեք չեմ յիշում ոչ Ջոտտոյին, ոչ էլ Դիանային առանձին զբօսնելիս. միշտ միասին, միշտ ձեռք-ձեռքի:

Ջոտտոյի ստեղծագործութիւնների անհատական առաջին ցուցահանդէսը բացւում է 1963թ. Հայաստանի պետական պատկերասրահում, իսկ երկրորդըՙ 1965թ. Հայաստանի Նկարչի տան ցուցասրահում:

Ուշագրաւ է, որ նկարչի երանգապնակը աւելի լուսաւոր դարձաւ Երեւանում:

Նա ջանասիրաբար աշխատում էր, ցուցահանդէսներ, այցելութիւններ եւ փոքր-ինչ ապահովուած կեանք, իսկ Դիանան շարունակում էր ստեղծագործել, գրում էր բանաստեղծութիւններ հայրենիքիՙ Թբիլիսիի եւ ծննդավայր Քութայիսիի, յիշողութիւններ իր եւ Ջոտտոյի կեանքի մասին:

Սակայն նրանց ընտանեկան կեանքի երջանկութիւնը խաթարուեց 1976 թուականին, երբ իր մահկանացուն կնքեց Ջոտտօն: Նա ձեռնունայն չգնաց, արուեստի պետական արխիւին նուիրաբերեց 500-ից աւելի արժէքաւոր կտաւ: Միայնակ էր 68-ամեայ Դիանան. մինչ այդ աշխոյժ, աղմկալից, իր օգնութեան կարիքը չունեցող, իր հետ չէր այլեւս իր կուռքը, որին սիրել եւ փայփայել էր 40-ից աւելի տարիներ: Անշուշտ, շատ բարեկամներ թողեց Ջոտտօն, որոնք օգնութեան ձեռք մեկնեցին Դիանային. սակայն այս ամենը բաւարար չէր Դիանայի համար: «Առաջուայ նման երկինքն եմ սիրում, սակայն մի թեւով ինչպէ՞ս ճախրեմ»:

Եւ այսպէս անցան տարիները: Երեւան փոխադրուելուց յետոյ եղած թանգարանը բաւական նեղուածք էր Ջոտտոյի ստեղծագործութիւնների համար: Չնայած տանտիրուհի Դիանան առանց սեթեւանքի շրջում էր թանգարանով մէկ եւ հիւրերին բացատրում Ջոտտոյի կտաւների արժէքն ու մեծութիւնը:

Եւ ահա շատ չուշացան նաեւ հանրապետութեան ղեկավարները, ականատեսը եղան թանգարանի վիճակին, աջակցեցին Դիանային եւ դիմելով նոյնիսկ ծայրայեղ միջոցներիՙ վերինՙ III յարկը միացնելով երկրորդ յարկին, ստեղծեցին թանգարանային մի օջախ, որը պատիւ է բերում հայութեանը:

«Գէորգ Գրիգորեանի (Ջոտտոյի) ստեղծագործութեան ուսումնասիրութեամբ ժամանակակից հայկական արուեստը մի նոր, հետաքրքրական տեսանկիւն է ձեռք բերում, ժխտելով այն միակողմանիութինւը, որը չգիտես ինչու, երկար տարիներ համարւում էր մեր ժամանակակից ազգային գեղանկարչութեան միակ ճանապարհը...»,- գրում է արուեստաբան Հենրիկ Իգիթեանը :

Ահա թէ ինչ է պատմում ժողովրդական նկարիչ Վանօ Գուդիաշուիլին . «Եթէ ազգային տեսանկիւնից դիտելու լինենք Ջոտտոյի ստեղծագործութիւնը, ակնյայտ կը դառնայ, որ նրա նկարչութիւնը ծաղկել է հայ արուեստի փայլուն աւանդոյթների, նկարչական, քանդակագործական եւ ճարտարապետական նմոյշների վրա: Իր գունաւոր եւ գրաֆիկական գործերում պատմում է իր ժողովրդի նիստ ու կացի, նրա անցեալի, նոր կեանքի մասին:

«Ջոտտոյի ստեղծագործութեան վերլուծութիւնը վկայում է նրա անկեղծութիւնն ու արուեստի հանդէպ ունեցած անձնուրաց պաշտամունքը: Այդպիսին է նաեւ Փիրոսմանը: Նկարում էին այնպէս, ինչպէս թելադրում էր նրանց սիրտն ու հոգին:

«Զարամանալի է, այս կախարդները ընդամենը երկու, երեք գոյնով, մատիտի մէկ հպումով ստեղծում էին մեծապէս էմոցիոնալ, անկեղծութեամբ ու անմիջականութեամբ առլեցուն նկարներ»:

1972 թուականի հոկտեմբերին էր. թանգարան է այցելում Անդրէյ Սախարովը, երբեմն հարցնելով, թէ երբ եւ որ տարեթուերին են արուել որոշ նկարներ: Այնուհետեւ տպաւորութիւնների մատեանում գրել է.

«Հայաստանի գեղանկարչութեանը ծանօթացայ այս արուեստանոցում եւ կարծում եմ նկարներից ստացած տպաւորութիւնը մշտապէս պիտի ձուլուի Հայաստանի կերպարին, որն իմ մէջ է:»- Անդրէյ Սախարով, 17.10.1972թ.

«Ու թող աւելի շատ լինեն լաւ եւ տարբեր բանաստեղծներ,- ժամանակին ասել է Մայակովսկին:

«Թող աւելի շատ լինեն նաեւ լաւ ու տարբեր նկարիչները,- կ աւելացնէի ես, վերստին ուրախանալով, որ տաղանդաւոր, ինքնատիպ, բայց ցարդ յանիրաւի անյայտ մնացած մի նկարիչ գրաւեց իր արժանի տեղը, իսկ մեր գեղանկարչութիւնը հարստացաւ եւս մի լաւ եւ ուրիշներից տարբեր նկարչով...»,- Գէորգ Էմին, 04.04.1966թ:

Ինչպէս իւրաքանչիւր արուեստագէտ բարդ ու հակասական, այնպէս էլ Ջոտտոյի աշխատանքներն են: Նրա ստեղծագործութիւնները ցնցում են կենսական ճշմարտացիութեամբ: Այդ շրջանի գործերում իտալացի մեծ վարպետ Ջոտտոյի ազդեցութիւնն զգացւում է յատկապէս գունանկարներում:

Այդ տարիքում նրան մշտապէս ուղեկցում էր պոեզիան: Յաճախ էր արտասանում Չարենց, Եսէնին, Մեծարենց...

Այս ամէնով հանդերձ կարելի է ասել նաեւ, որ Գէորգ Գրիգորեանըՙ Ջոտտոն, խստաշունչ գեղեցիկի իմաստուն երգիչ էր:

 
 

ԱԶԳ ՕՐԱԹԵՐԹ - ՄՇԱԿՈՒՅԹ #20, 26-05-2017

Հայկական էկեկտրոնային գրքերի և աուդիոգրքերի ամենամեծ թվային գրադարան

ԱԶԳ-Ը ԱՌԱՋԱՐԿՈՒՄ Է ԳՐԱՀՐԱՏԱՐԱԿՉԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԱԶԴԱԳԻՐ