RSS | FACEBOOK | ISSUU | NLA
ԳԼԽԱՎՈՐ | ՄՇԱԿՈՒՅԹ | ԸՆՏՐԱՆԻ | ՄԵՐ ՄԱՍԻՆ | ՈՐՈՆՈՒՄ | ԱՐԽԻՎ | ԹԵՄԱ | ՀԵՂԻՆԱԿՆԵՐ
ԲԱԺԱՆՈՐԴԱԳՐՎԵՔ «ԱԶԳ»ԻՆ
#020, 2019-05-24 > #021, 2019-05-31 > #022, 2019-06-07 > #023, 2019-06-14 > #024, 2019-06-21

ԱԶԳ ՕՐԱԹԵՐԹ - ՄՇԱԿՈՒՅԹ #22, 07-06-2019



ՀԱՐՑԱԶՐՈՒՅՑ

Տեղադրվել է` 2019-06-06 22:38:30 (GMT +04:00)


Ընթերցված է` 865, Տպվել է` 2, Ուղարկվել է էլ.փոստով` 0

ՔՐԻՍՏԻՆԱ ԱՀՄԱՋՅԱՆ. «ԵԹԵ ՀԱՅԵՐԸ ՄՆԱՆ ԼԱՎԱՏԵՍ, ԵՌԱՆԴՈՒՆ ՈՒ ՀԱՄԲԵՐԱՏԱՐ, «ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՀՐԱՇՔԸ» ԿԿԱՅԱՆԱ»

Արծվի ԲԱԽՉԻՆՅԱՆ

Դոկտոր Քրիստինա Ահմաջյանին ես հանդիպեցի Հայաստանի տնտեսագիտական պետական համալսարանում, որտեղ նա հանդես եկավ «Ճապոնական հրաշք. մարտահրավերներ եւ սերտած դասեր» դասախոսությամբ: Բանախոսուհին, որ Տոկիոյի Հիտոցուբաշի համալսարանի ուսուցչապետ է, ներկայացրեց Ճապոնիայի պատմության երկու տնտեսական «հրաշքները»ՙ 20-րդ դարի սկզբին եւ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետոՙ ցույց տալով դրանց ծագումը, զարգացումը եւ արդի ճապոնական տնտեսական համակարգի առանձնահատկությունները:

Քրիստինա Ահմաջյանը 2008 թ.-ի սեպտեմբերից Հիտոցուբաշի համալսարանի միջազգային կորպորատիվ ռազմավարության բարձրագույն դպրոցի փոխդեկան եւ ուսուցչապետ է: 1982-ին աշխատանքի է անցել «Միցուբիշի էլեկտրիկ» ընկերությունում, 1987-ինՙ «Բեյն էնդ քոմփանի» ընկերությունում: 1995-ից եղել է Կոլումբիայի համալսարանի բիզնեսի բարձրագույն դպրոցի դոցենտ: 2004-ից Հիտոցուբաշի համալսարանի միջազգային կորպորատիվ ռազմավարության բարձրագույն դպրոցի պրոֆեսոր է: Քրիստինա Ահմաջյանը տնօրինում է «Սումիմոտո էլեկտրիկ ինդասթրիզ» ՍՊԸ-ն, 2012-ից «Միցուբիշի հեվի ինդասթրիս» ՍՊԸ-ի արտաքին տնօրենն է, աուդիտի եւ վերահսկիչ հանձնաժողովի անդամ, խորհրդի անդամի եւ այլ պաշտոններով համագործակցում է նաեւ ճապոնական այլ ընկերությունների հետ:

Երկար ժամանակ հետազոտելով հայ-ճապոնական պատմամշակութային առնչություններըՙ չէի կարող չօգտվել այս ծանոթությունից եւ հարցազրույց չվարել Քրիստինայի հետ...

- Ինչպե՞ս պատահեց, որ դուք, լինելով ամերիկացի ուսանող, հայտնվեցիք Ճապոնիայում:

- Համալսարանի բակալավրիատում որպես մասնագիտություն ընտրեցի արեւելյան ասիական ուսումնասիրություններըՙ մասնագիտանալով չինարենի, Չինաստանի պատմության եւ հասարակության հետազոտման մեջ: Ես շատ հետաքրքրված էի օտարերկրյա մշակույթներով ու լեզուներով, եւ Չինաստանը նոր էր բացվել ԱՄՆ-ի առջեւ: Սակայն, երբ դեռ համալսարանում էի, իմ պրոֆեսորներից մեկը հրատարակեց «Ճապոնիան որպես առաջինը» հայտնի գրքույկը: Նա մեզ ասաց, որ Ճապոնիան է ապագան եւ խրախուսեց գնալ Ճապոնիաՙ ուսումնասիրելու ճապոնական հասարակությունը եւ բիզնեսը: Այդ ժամանակ ԱՄՆ-ի տնտեսությունն անկման մեջ էր, իսկ Չինաստանում շատ աշխատանքի հնարավորություններ չկային: Այնպես որ համալսարանն ավարտելուց հետո տեղափոխվեցի Ճապոնիա: Մեկ տարի դասավանդեցի անգլերեն, այնուհետեւ աշխատանք գտա ճապոնական ընկերությունում:

- Արեւմուտքցու համար ցնցում չէ՞ր այդքան տարբեր աշխարհում հայտնվելը:

- Այո, շատ մեծ ցնցում էր: Ամենամեծ ցնցումը կանանց ցածր կարգավիճակն էր: Ճապոնական այդ ընկերություն ընդունվելուս առաջին իսկ օրն ինձ խնդրեցին լվալ մոխրամանները: Ես պետք է նաեւ թեյ ու սուրճ մատուցեի իմ գործընկերներին եւ գրասենյակի հյուրերին: Բացի այդ, ես շատ զարմացած եւ ցնցված էի այն ժամանակվա ցածր կենսամակարդակից: Տները փոքր էին եւ վատ էին տաքացվում: Կենցաղային տեխնիկան պարզունակ էր: Հեռախոսային ծառայությունըՙ շատ թանկ: Ճապոնիայում ու նրա սահմաններից դուրս ճանապարհորդելը նույնպես թանկ էր: Այս ամենը հետաքրքրական էր, բայց այնքան էլ հեշտ չէր այնտեղ ապրելը: Մյուս կողմից, թեեւ մարդիկ բարեկամաբար էին տրամադրված, բայց ոչ առանձնապեսՙ օտարերկրացիների շրջանակում: Մի քանի տարի անց հասկանալով, որ Ճապոնիան ինձ համար ապրելու լավ վայր չէՙ վերադարձա ԱՄՆ:

- Բայց դուք հետո նորից գնացիր Ճապոնիա ու հիմա խոսում ու կարդում եք ճապոներեն: Որքա՞ն եք ներգրավվել ճապոնական հասարակությանը:

- 2000 թվականին կրթաթոշակ ստացաՙ Ճապոնիայում մեկ տարի մնալու եւ կորպորատիվ կառավարում ուսումնասիրելու համար: Նախատեսել էի մնալ մեկ-երկու տարի, բայց Ճապոնիայում իրավիճակը բավական փոխվել էր: Կնոջ կարգավիճակը բարձրացել էր, արտասահմանցիներն ավելի շատ էին ու ավելի լավ էին ընկալվում, կենսամակարդակն էլ ավելի բարձր էր, անգամ շատ ավելի բարձր ԱՄՆ-ից (չնայած որ Ճապոնիայում տները դեռ շարունակում են փոքր մնալ):

Իհարկե, ես երբեք ճապոնացի չեմ դառնա, քանի որ դրա համար պետք է էթնիկ ճապոնացի լինել: Բայց ես աշխատում եմ ճապոնական համալսարանում, ճապոնական ընկերությունների խորհրդի անդամ եմ եւ, անկեղծ ասած, իմ ժամանակի մեծ մասը անց եմ կացնում իմ ճապոնացի ընկերների ու գործընկերների հետ: Տոկիոյում օտարերկրացիների մեծ համայնք կա, բայց ես իրապես դրան մաս չեմ կազմում, թեեւ ընկերներ ունեմ ամբողջ աշխարհում:

- Հայերը, հանդիպելով միմյանց, սովորաբար հարցնում են միմյանց արմատներից: Բնիկ որտեղացի՞ եք:

- Մեծ հայրս եղել է Բազմաշենից, Խարբերդից: Նրա հայրը, թողնելով ընտանիքը, մոտ 1890-ին արտագաղթել է ԱՄՆ: Իմ պապը ԱՄՆ է արտագաղթել մոտ 1910-ին: Տատիկիս ընտանիքը նույնպես Խարբերդից է, թեեւ վստահ չեմ, որ նույնպես եղել է բազմաշենցի: Նա եւս նույն ժամանակաշրջանում է եկել Ամերիկա, թեեւ, կարծում եմ, նրա հայրը եկել էր ավելի վաղ: Իրականում, մեր ընտանեկան պատմությունն այնքան էլ որոշակի չէ, քանի որ մեծ ծնողներս այդ մասին այնքան էլ չէին խոսում, եւ որքան գիտեմ, նրանք մի քանի գրառում են թողել այդ մասին: Իմ տատիկն ու պապիկը բնակություն են հաստատել Ուիթինսվիլում (Մասաչուսեթս), ունեցել են վեց որդի, որոնցից հինգը հասել են չափահասության: Թեեւ նրանք գրեթե կրթություն չունեին, եւ պապիկս երբեք էլ չսովորեց անգլերեն, իրենց զավակներին ուղարկել են ամերիկյան լավագույն համալսարաններըՙ Մասաչուսեթսի Տեխնոլոգիայի ինստիտուտ, Հարվարդ Վեսթ Փոյնթ, Բերքլի, Քլարք եւ Բաբսոն: Հայրս ընտանիքում ամենակրտսերն էր եւ հայերեն այնքան էլ չի սովորել: Մայրս հայ չէ, ունի շվեդական ծագում, բայց իմ ընտանիքի հայկական կողմը սիրել եւ ընդունել է նրան:

- Ճապոնիայում շատ փոքր հայ համայնք կա: Կապն ունե՞ք նրա հետ:

- Ճանաչում եմ դեսպան Պողոսյանին, դեռ այն ժամանակվանից, երբ նա համալսարանի պրոֆեսոր էրՙ նախքան դեսպան դառնալը: Ճապոնիայում շատ հայերի չեմ հանդիպել, բայց կցանկանայի ավելի շատ կապ ունենալ հայ համայնքի հետ:

- Անցյալ տարվա հեղափոխությունից հետո Հայաստանի նոր կառավարությունը հաճախ է խոսում տնտեսական հեղափոխության մասին: Նույնիսկ չլինելով Հայաստանի տնտեսության մասնագետՙ կարծո՞ւմ եք, որ «հայկական հրաշքը» հնարավոր է:

- Այո, կարծում եմ, որ «հայկական հրաշքի» ժամանակը եկել է: Ես չափազանց տպավորված էի այն բոլոր հայ երիտասարդների վճռականությամբ, եռանդով եւ լավատեսությամբ, որոնց հանդիպեցի իմ այցելության ժամանակ: Եվ տպավորված եմ նոր ծրագրերի խթանմանն ուղղված շատ նախագծերից եւ ԱՄՆ-ի ու եվրոպական բիզնեսների հետ համագործակցության հեռանկարից: Կարծում եմ, որ Հայաստանը ճապոնական բիզնեսի համար շատ կարեւոր գործընկեր կարող է դառնալ: Ճապոնիայում բնակչությունը զգալիորեն նվազում է, ու թեեւ կրթության մակարդակը ընդհանուր առմամբ բարձր է, սակայն երիտասարդները չեն ձգտում կատարելագործվել տեխնիկական բնագավառում: Ընկերությունները պայքարում են ճարտարագետներ գտնելու համար, հատկապես արհեստական ինտելեկտի, կիբեռնետիկական անվտանգության, ֆինանսական տեխնոլոգիաների եւ այլ ոլորտների համար: Կարծում եմ` Հայաստանը կարող է օգնել ճապոնացիներին լրացնել մարդկային ռեսուրսների այս աճող բացը:

- Դուք առաջին անգամ էիք Հայաստանում: Դա շարքային մի ուղեւորությո՞ւն էր ձեզ համար, թե՞ հատուկ մի բան էր:

- Այս տարի Դավոսում կայացած Համաշխարհային տնտեսական ֆորումի ժամանակ ես հանդիպել էի վարչապետ Փաշինյանին, եւ շատ ոգեւորված էիՙ տեղեկանալով թավշյա հեղափոխության, տնտեսական եւ սոցիալական հետաքրքրական քաղաքականության եւ հայ ժողովրդի ուժի մասին: Դավոսում նախորդ տարի ես հանդիպել էի նաեւ նախկին վարչապետ Կարապետյանին եւ տպավորվել էի նաեւ Հայաստանի տնտեսության աշխուժացման քաղաքականության նրա նկարագրությունից: Ճիշտն ասած, ես երբեք չէի մտածել Հայաստան ճամփորդելու մասինՙ պատկերացնելով այն որպես զբոսաշրջության եւ կոնյակի մի վայր: Նոր Հայաստանի մասին իմանալովՙ ես վճռեցի այցելել: Վարչապետ Փաշինյանի գրասենյակը սիրով օգնեց ինձ հանդիպումների եւ բուհերի դասախոսությունների կազմակերպման հարցում: Դեսպան Պողոսյանը եւս մի քանի օգտակար խորհուրդ տվեցՙ ո՛ւր այցելել:

Անհամբեր եմ, թե երբ եմ վերադառնալու Հայաստան: Հաջորդ անգամ, հուսով եմ, հետս կբերեմ իմ ճապոնացի ուսանողներին: Ճապոնական հրաշքի սկիզբը ավելի քան 100 տարի առաջ էր, երբ երիտասարդ ճապոնացիները տապալեցին սամուրայների գերիշխանությունը եւ վերադարձրին կայսերը: Երիտասարդները ճամփորդում էին արտասահմանՙ լավագույն փորձ ձեռք բերելու եւ վերադառնում էին Ճապոնիա` ստեղծելու նոր հասարակություն ու տնտեսություն: Այսօր Հայաստանը նման է Ճապոնիայի այդ ժամանակաշրջանին, երբ մարդիկ կառուցում էին նոր երկիր, նոր տնտեսություն եւ նոր հասարակություն: Այսօր մենք տեսնում ենք, թե ի՛նչ հաջողությամբ Ճապոնիան դա իրականացրեց: Կարծում եմ, որ եթե գործընթացը զգուշորեն ղեկավարվի, եւ եթե հայերը մնան լավատես, եռանդուն ու մի քիչ համբերատար, «հայկական հրաշքը» կկայանա...

Խմբ. կողմից.- Ըստ երեւույթին «Ճապոնական հրաշք»ի գովերգու հայուհին այնքան էլ չի տիրապետում հայաստանյան եւ ընդհանրապես հայկական իրականությանը: Օրինակ չգիտի, որ մեր երկիրն ամենից առաջ, ներառյալ Արցախը, կարիք ունի մարդուժի, հետեւաբար մեր երիտասարդները չե՛ն, որ պետք է լրացնեն Ճապոնիայի մարդկային ռեսուրսների բացը: Բոլորովին տարբեր հարցՙ եթե նրանք, մեր երիտասարդները, Հայաստանից աշխատեն լրացնել տարբեր երկրների բացերը, եւ ոչ միայն մարդկային ռեսուրսների, գումար բերելով Հայաստան, միաժամանակ սովորելով զարգացած երկրների փորձը:

 
 

ԱԶԳ ՕՐԱԹԵՐԹ - ՄՇԱԿՈՒՅԹ #22, 07-06-2019

AZG Daily #46, 06-12-2019

Հայկական էկեկտրոնային գրքերի և աուդիոգրքերի ամենամեծ թվային գրադարան

ԱԶԳ-Ը ԱՌԱՋԱՐԿՈՒՄ Է ԳՐԱՀՐԱՏԱՐԱԿՉԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԱԶԴԱԳԻՐ