«ԱԶԳ» ՕՐԱԹԵՐԹ

https://www.azg.am | WAP | WAP-CULTURE

#24, 2005-02-11 | #25, 2005-02-12 | #26, 2005-02-15


ՀԱՅԱՍՏԱՆ ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ՊԱՇԱՐՄԱՆ ՆԵՐՔԵՎ

ԵՐՈՒԱՆԴ ԱԶԱՏԵԱՆ

Ճգնաժամային եւ յուսահատական վիճակները անսովոր չեն եղած Հայաստանի համար. այսօր եւս այդպիսի պայմաններէ կ՛անցնի ան: Եթէ ուզենք անպայման հայրենասիրական հռետորութեամբ տարուիլՙ կրնանք յայտարարել, թէ Հայաստանը յաւերժական է եւ թէ ան պիտի վերապրի բոլոր վտանգներու դէմ եւ պիտի սատարէ մարդկութեան մինչեւ վախճանը պատմութեան:

Սակայն, դժբախտաբար պատմական տուեալները այլ հաստատումներ կը կատարեն... 1375-ին Կիլիկիոյ վերջին թագաւորութեան անկումէն ետք հայութիւնը կորսնցուց իր անկախութիւնը եւ գրեթէ ամբողջ վեց դար տուայտեցաւ սելջուքեան եւ օսմանեան տիրապետութեան ներքեւ: Նոնյպէս անոր 20-րդ դարու անկախութիւնը հազիւ երկու տարուան կեանք մը ունեցաւ, որմէ ետք ան մէկ հանրապետութիւնը դարձաւ Խորհրդային կայսրութեան, մինչեւ 1991-ի վերջին անկախութիւնը: Երկու պարագային ալ Հայաստանի վեհապետական գոյավիճակը վերահաստատուեցաւՙ իբրեւ հետեւանք այս աշխարհամասին մէջ կայացող ուժերու վերադասավորման, որմէ օգտուեցաւ հայ պետական մտածողութիւնը իբրեւ պատմական պատեհութիւն եւ հռչակեց իր անկախութիւնը:

Այսքանըՙ հաստատելու համար, թէ որեւէ նոր դասաւորում կրնայ նաեւ պատճառ դառնալ մեր երկրի անկախութեան կորուստին: Արդարեւ, այսօր Կովկասի ռազմաքաղաքական իրավիճակը վերակառուցման մէջ է եւ կրնայ սպառնալ մեր պատմական հայրենիքի գոյութեան: Եւ տարօրինակը այն է, որ խոհեմ քաղաքականութեան մը որդեգրումը գուցէ բաւարար չըլլայ երաշխաւորելու երկրին անկախութիւնը, որ մեծապէս կախեալ է արտաքին ազդակներէ, սակայն անխոհեմ որեւէ քայլ կրնայ ստուգօրէն երկիրը առաջնորդել անդունդի եզրին:

Հայաստանի արտաքին քաղաքականութիւնը որեւէ մէկուն ցանկութեամբ կամ կամքով չէ որ կը՛ սահմանուի, այլ ան կըսկսի երկրին ներքին եւ իրական խնդիրներէն: Օրինակՙ Հայաստան պէտք ունի Իրանին իբրեւ տնտեսական գործակից, նոյնպէս Ռուսաստանիՙ տնտեսական յարաբերութեանց, բայց մանաւանդ պաշտպանութեան համար, իբրեւ երաշխիք թուրքական առկայ իրական վտանգին դիմաց: Երկու պարագային ալ Հայաստանի յարաբերութիւնները կախեալ են արտաքին պայմաններէ, որոնց հակակշիռ չունի: Միւս կողմէ Երեւանի իշխանութիւնները կը ջանան վերջ տալ թրքական եւ ազերիական շրջափակման, բայց առանց որեւէ յաջողութեան: Թուրքիա արդէն դարձած է շրջանային կարեւոր ոյժ մըՙ իր քաղաքական օրակարգով, ուր հաւանաբար Հայաստանին վերապահուած ըլլայ միայն յետին նախապատուութիւնը: «Եղբայրական» Վրաստանի ծանուցուած «բարեկամութիւնը» լաւագոյն պարագային ունի դաւադիր բնոյթ, որովհետեւ Թիֆլիսի իշխանութիւնները շրջանային ամէն մէկ զարգացումի ընթացքին իրենց ճակատագիրը կապած ըլլալ կը թուին Ադրպէյջանին: Մանաւանդ Ջավախքէն ռուսական զօրքի հեռացման խնդրին մէջ երկու երկիրներու շահերը կը հակասեն իրարու:

Ի վերայ այսր ամենայնի Ամերիկա հսկայ ծրագիրներ կը պատրաստէ շրջանին համար, որոնք կը նպաստեն Հայաստանին հակադրուող երկիրներուն, եւ ասիկաՙ ոչ անպայման որովհետեւ Վաշինգթըն կ՛ուզէ վնասել Հայաստանին, այլՙ Ռուսաստանին հակադրուելու, շրջանի քարիւղէն օգտուելու եւ Թուրքիոյ հաճոյանալու հրամայականները անոր քաղաքականութիւնը կը դասաւորենՙ ի վնաս Հայաստանի:

Արդէն Բաքուի մէջ Ամերիկայի դեսպանը ոգի ի բռին կը ջանայ ջնջել 907 հատուածը Ազատութեան պաշտպանութեան ամերիկեան օրէնքէն եւ արդէն այդ օրէնքը միայն անուանականօրէն գոյութիւն ունի, որովհետեւ ամերիկեան Կոնգրեսը լիազօրած է նախագահը, որ ամէն տարի, ըստ կամս առկայէ զայն, եւ նախագահը երբեք չի թերանար այդ պարտականութեան մէջ: Դիւանագիտական աշխարհը կը սպառնայ փուլ գալ Հայաստանի գլխուն, սակայն փափուկ բազկաթոռներու ապաւինած կարգ մը քաղաքագէտներ- Հայաստանի թէ Սփիւռքի մէջ- տարուած են իրենց մանրուք խաղերովՙ բոլորովին անտարբեր յառաջացող ամբողջական պատկերին նկատմամբ:

Դիւանագիտական այս արշաւը սկիզբ առաւ, երբ Ադրպէյջան նախաձեռնեց ՄԱԿ-ի Ընդհանուր ժողովի օրակարգի վրայ անցընել «գրաւեալ տարածքներու» վերաբնակեցման հարցն ու տեղւոյն ազգային փոքրամասնութեան ենթադրեալ բնաջնջումը: Առաջին այդ գրոհը կարելի եղաւ իր հունէն շեղել ԵԱՀԿ-ի գործակցութեամբ, սակայն, ժամանակաւորապէս: Այդ գրոհին յաջորդեց Ամերիկայի արտաքին գործոց նախարարի տեղակալ Էլիզաբեթ Ջոնսի յայտարարութիւնը, որ նախկին Խորհրդային Միութեան տարածքին բոլոր անջատողական շարժումներու ղեկավարները կ՛որակէր «ոճրագործ տարրեր»: Թէեւ ամերիկացի դիւանագէտը ետքէն արտաքին գործոց նախարար Վարդան Օսկանեանին հեռաձայնելով կը լուսաբանէր, թէ իր ակնարկութիւնը չէր վերաբերեր Լեռնային Ղարաբաղի ղեկավարութեան, պարզ է թէ արտայայտութիւնը լեզուական վրիպումի մը արդիւնք չէր, մանաւանդ երբ նկատի ունենանք կիրարկուող քաղաքականութիւնը տարածաշրջանին նկատմամբ:

Դիւանագիտական ճնշման յաջորդ ալիքը եկաւ Եւրոպայի խորհուրդի Խորհրդարանական վեհաժողովէն (PACE), որ աննպաստ բանաձեւ մը որդեգրեց Լեռնային Ղարաբաղի հարցով, յայտարարելով, թե «ադրպէյջանական որոշ տարածքներ տակաւին գրաւուած կը մնան հայկական ուժերու կողմէ» եւ թէՙ «անջատողական ուժեր կը հակակշռեն Լեռնային Ղարաբաղը» նոյնպէս վերագրումներ կային «փոքրամասնութեանց մաքրագործումներու» վերաբերեալՙ ազերիներու ոճիրները վերագրելով հայերուն:

Այս որոշման նախաձեռնողներն էին երկու ձախակողմեան խորհրդարանականներՙ Դէյվիդ Էթքինսըն (Անգլիա) եւ Մաք Էյնարսըն (Շուէդ): Հայաստանի Ազգային ժողովի նախագահի տեղակալ Վահան Յովհաննիսեան դատապարտեց էթքինսընեան որոշումը յայտնելով, որ «քարիւղի հոտ կու գայ անկէ», իսկ իր կարգին Հայաստանի խորհրդարանի նախագահի միւս տեղակալըՙ Տիգրան Թորոսեանը, ցաւ յայտնեց, որ դաշնակից Ռուսաստանը ոչ մէկ ընդդիմութիւն ցոյց տուած էր այդ վտանգաւոր որոշումին:

Այս հաստատումը նաեւ կը վկայէ ուրիշ վտանգաւոր իրողութեան մը մասին, թէՙ երբ Ռուսաստանը կը վարանի Հայաստանին դիւանագիտական նեցուկ ընծայելու, ի՞նչ պիտի ըլլայ Մոսկուայի դիրքը, երբ Հայաստանը զոհը դառնայ ռազմական բախումի մը...

Եւրոպայի մէջ ուրիշ աննպաստ զարգացումներ եւս յառաջացան, երբ Եւրոպական Խորհուրդը որոշեց զանց առնել Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչումը իբրեւ նախապայման Թուրքիոյ անդամակցութեան: Մինչդեռ ԵԽ-ը 1987 թուականի որոշումով Ցեղասպանութեան հարցը անշրջանցելի կը նկատէր Թուրքիոյ անդամակցութեան համար:

Եւրոպայի մէջ դիրքի այս փոփոխութիւնը քաջալերեց Թուրքիան որպեսզի անցնի նախայարձակմանՙ պահանջելով Հայաստանէն որ իր դիրքը ճշդէ 1921-ի Կարսի համաձայնագրին նկատմամբ, որ ճշդած էր հայ-թրքական սահմանը: Անկարան քայլ մը առաջ երթալով կը պահանջէ Հայաստանէն, որ դադրի Թուրքիոյ արեւելեան շրջանը «պատմական Հայաստան» կոչելէ եւ զանց առնէ Ցեղասպանութեան խնդիրը քաղաքական իր օրակարգէն:

Տագնապը աւելի եւս սրելով Վաշինգթըն վերջերս սկսաւ իր սպառնալիքները սաստկացնել Իրանի նկատմամբ: Կոնտոլիսա Ռայսՙ ամերիկեան վարչակազմի ռազմական դիմակը, յայտնեց, թէ կառավարութիւն մը որ կը սպառնայ Իսրայէլին չի կրնար անպատիժ մնալ: Կոնգրեսմենները մոռցան հարցնելու թէ այդ սպառնալիքը որքանով կրնայ վնասել Ամերիկային: Իրանի հաւանական անդամահատումը կամ քաղաքական ու զինուորական տագնապըՙ Հայաստանը պիտի զրկէ իր տնտեսական գլխաւոր մէկ աղբիւրէն:

Հայաստանի օրուան իշխանութիւնները կրնան իդէալական չըլլալ, մանաւանդ որ շատ մը խմբաւորումներ տակաւին չեն մոռցած վերջին ընտրութեանց խախտումները, սակայն այդ իշխանութիւնը ցարդ յաջողած է ժողովուրդը ապահով կերպով նաւարկել այսօրուան վտանգաւոր ջուրերուն ընդմէջէն: Բաց աստի, ոչ մէկ քննադատ աւելի յաջող այլընտրանք կրցած է ներկայացնել կամ ապացուցանել, թէ կրնայ աւելի խոհեմ դիւանագիտութիւն մը վարել: Եթէ պատահի աղէտ մը եւ կայունութիւնը խախտելով կանխահաս իշխանափոխութիւն տեղի ունենայՙ շատ կասկածելի է որ նախագահ Քոչարեանէն եւ Օսկանեանէն աւելի արդիւնաւէտ դիւանագիտութիւն մը պիտի կրնան վարել զանոնք փոխարինողները: Այնշըտայնի յարաբերականութեան սկզբունքը միայն պետութեան չէ որ կը վերաբերի, այլ կիրառելի է նաեւ դիւանագիտութեան մէջ: Հայաստան ժառանգած է նախկին Խորհրդային Միութեան հանրապետութեանց բոլոր դժուարութիւնները, սակայն առանց քարիւղի եւ այլ բնական հարստութեանց յաջողած է միւսներէն աւելի յաջող տնտեսական մակարդակ մը նուաճել եւ պահպանել երկրին կայունութիւնը:

Ուրեմն ամէն ինչ կը մնայ յարաբերական. իշխանափոխութեան բոլոր կոչերը պէտք է ընկերանան ապացուցանելի այլ առաջարկներով:

Պարզուող դիւանագիտական պաշարման դիմաց կայուն Հայաստան մը կրնայ աւելի արդիւնաւէտ կերպով ճակատիլ, քան երկիր մը, որ փորձութեան ու փորձարկութեան խաղերով տարուած է:

Դետրոյթ, ԱՄՆ


© AZG Daily & MV, 2009, 2011, 2012, 2013 ver. 1.4