«ԱԶԳ» ՕՐԱԹԵՐԹ

https://www.azg.am | WAP | WAP-CULTURE

#22, 2007-02-07 | #23, 2007-02-08 | #24, 2007-02-09


ՆԻՔՈԼԱ ՍԱՐՔՈԶԻՙ ԵՐԿՍԱՅՐ ՍՈՒՐԸ

ԵՐՈՒԱՆԴ ԱԶԱՏԵԱՆ

Ֆրանսայի ներքին գործոց նախարարըՙ Նիքոլա Սարքոզի յունուար 14-ին ընդունել տուաւ իր պահպանողական կուսակցութեանՙ UMP-ի նախագահական թեկնածուն, յառաջիկայ ապրիլին ու մայիսին ճակատելու համար ընկերվարական թեկնածու տիկ. Սովալէն Ռուայալի դէմ: Ըստ հարցախոյզներուն նախատեսուած է, որ երկու թեկնածուները ապրիլին ստանան 33 % քուէ, վերջնական վճիռը թողելով մայիսի ընտրութեան:

Սարքոզի հետաքրքրական դէմք մըն է ֆրանսական քաղաքականութեան մէջ, ինչպէս նաեւ այդ երկրի սահմաններէն անդին: Անոր քաղաքական վերելքը միշտ խափանուած է իր իսկ կուսակցութեան պետինՙ Շաք Շիրաքի կողմէ: Եւ հակառակ ատորՙ Սարքոզի յաջողեցաւ այդ կուսակցութեան վարչամեքենան դարձնել իր կողմը:

Բոլոր այն պաշտօններուն վրայ, ուր գտնուած է ան, եղած է վճռական եւ գործարար: Այսօր ան կը գտնուի ներքին գործոց նախարարի պաշտօնին եւ իր այդ հանգամանքով յաջողեցաւ զսպել գաղթականներու ստեղծած խռովութիւնները:

Իբրեւ նախագահ ան կը խոստանայ բարեփոխել ընկերային օգնութեան (սոցապ) պայմանները: Երկար տարիներու ընթացքին Ֆրանսա դարձած էր ամենէն ընկերվար երկիրներէն մէկը. Շիրաքի պահպանողական կուսակցութիւնը արդէն բաւական խստացուցած է ընկերային օգնութեան եւ գործազուրկներու վճարման պայմանները, յառաջացնելով դժգոհութեան ալիք մը: Սարքոզին այդքանով ալ բաւարարուած չէ եւ կը խոստանայ աւելի եւս մօտենալ շուկայական յարաբերութեանց, արդէն վախ ազդելով ազգաբնակչութեան որոշ խաւերուն:

Վարչապետ Վիլըպեն, նախագահ Շիրաք, ինչպէս նաեւ կարգ մը ուրիշ նախարարներ, կու գան ազնուական դպրոցի մը շարքերէն (enarque), հին աւանդութեամբ մը այդ երկիրը կը պատրաստէ երկրին ապագայ ղեկավարները եւ նախարարներու ընտրանին: Անոնք նաեւ զտարիւն ֆրանսացիներ են: Սարքոզին դուրս կը մնայ այդ պատկերէն եւ կերպով մը եկած է շրջելու այդ աւանդութիւնը: Էնարքներու այդ աւանդութեան մէջ կը տիրապետէ նաեւ Դը Գոլի կայսերական յաւակնութեանց մեծամոլութիւնը, որ հինէն ի վեր ջղայնութիւն կը պատճառէ Ամերիկայի տիրող շրջանակներուն:

Այսպէս, Սարքոզի ոչ միայն կը մտադրէ յեղաշրջել քաղաքական եւ ընկերային ներքին կարգ ու սարքը, այլ նաեւ փոխել երկրին արտաքին քաղաքականութեան ուղղութիւնը: Ֆրանսացիք թէ՛ կը հիանան անոր ուժին եւ վճռականութեան եւ թէ ալ կը վախնան այդ յատկանիշներէն: Ֆրանսայի նախագահութեան պահպանողական թեկնածուն կը պատրաստուի հետեւելու ԱՄՆ-ի նախկին նախագահ Քլինթընի եւ Անգլիոյ վարչապետ Թոնի Բլէրի ընտրական ռազմավարութեան: Արդարեւ, պետական այդ երկու ղեկավարները իրենց կեդրոնէն ձախ գտնուող քաղաքական խարիսխը նուաճելէ ետքՙ յարեցան կարգ մը աջակողմեան սկզբունքներու, տնտեսական ներքին թէ արտաքին քաղաքականութեան մէջ, ընդլայնելով իրենց քուէարկողներուն ծիրը:

Ֆրանսան, եւ յատկապէս վերջին շրջանի անոր աջակողմեան ղեկավարները, արտաքին քաղաքականութեան մէջ միշտ պահած են դըգոլեան ինքնագլուխ ուղեգիծը. այդ ուղեգիծին գլխաւոր յատկանիշը կը հանդիսանայ Եւրոմիութեան հզօրացումըՙ հաւասարակշռելու միտումով միջազգային միաբեւեռ քաղաքականութիւնը, որ անսահման լիազօրութիւններու առաւելութիւնը շնորհած է Ամերիկայի: Անգամ մը որ Ամերիկա ձեռք ձգած է գերակշիռ քաղաքականութեան առաւելութիւնը, պիտի չուզէր ձեռքէ հանել զայն. այդպէս պիտի մտածէր ու շարժէր որեւէ գերպետութիւն: Այդ պատճառով ալ, Ուաշինգթըն դիմած է ու կը շարունակէ դիմել բացայայտ եւ ոչ բացայայտ միջոցներուՙ խափանելու համար կազմաւորումն ու հզօրացումը երկրորդ բեւեռի մը, Եւրոպայի մէջ: Թոնի Բլէր հանդիսացած է ամերիկեան այս քաղաքականութեան կիրարկողը Եւրոմիութենէն ներս: Այդ քաղաքականութեան միւս սիւնը կոչուած էր դառնալ Թուրքիան, որուն թեկնածութիւնը կը վայելէ ջերմ պաշտպանութիւնը Ուաշինգթընիՙ իբրեւ Եւրոմիութեան թեկնածուն: Երրորդ սիւնը Արեւելեան Եւրոպայի նախկին ընկերվարական երկիրներն են, որոնք իրենց տնտեսական տկարութեան պատճառով շատ հեշտութեամբ կրնան «գնուիլ» Ամերիկայէն:

Սակայն, վերջերս քաղաքական ուրիշ պատուհան մը բացուեցաւ Եւրոպայի մէջ, գրաւելով Ուաշինգթընի դիւանագէտներուն ուշադրութիւնը: Այդ պատեհութիւնը որոշ չափով նման է ցուրտ պատերազմի մէջ յառաջացած շրջադարձին. արդարեւ, Ամերիկա միլիարդաւոր դոլարներ ծախսած էր զսպելու կամ տապալելու համար Սովետական Միութիւնը, սակայն, երբ Արեւմուտքը լեզու գտաւ Գորբաչովի հետՙ շատ հեշտ պարտականութեան մը վերածուեցաւ Սովետական Միութեան տապալումը:

Այսօր, այդպիսի հնարաւորութիւն մը ստեղծած են եւրոպական երկիրներու ընտրութիւնները: Ճիշտ է թէ Սպանիոյ մէջ Զապաթերոյի եւ Իտալիոյի մէջ վարչապետ Պրոդիի ընկերվարական կառավարութիւնները Եւրոմիութեան զօրացման կողմնակիցները կը հանդիսանան եւ, սակայն անոնց այդ քաղաքականութիւնը կ՛իմաստաւորուի Ֆրանսայի եւ Գերմանիոյ կառավարութեանց դիրքաւորումով, որովհետեւ վերջիններն են, որ կը հանդիսանան Եւրոմիութեան գլխաւոր սիւները:

Ուաշինգթընի համար աննշան գոհունակութիւն մը չէր վարչապետ Շրոյդըրի անկումը Գերմանիոյ մէջ, որովհետեւ ան, ձեռք-ձեռքի տուած Ֆրանսայի Ժաք Շիրաքին հետ, կը կիրարկէր քաղաքականութիւն մը, որուն ծանրութեան կեդրոնը Եւրոպան էր, պողպատեայ կամքի տէր Շրյոդէր արցունքներով դիմաւորեց իր պարտութիւնը որովհետեւ այդ պարտութիւնը ոչ միայն տկարացումն էր իր կուսակցութեան, այլ փլուզումըՙ համեւրոպական ամբողջ քաղաքականութեան մը:

Պէտք չէ մոռնալ, որ այժմու վարչապետուհի Անգելա Մերքել իբրեւ Գերմանիոյ վարչապետութեան թեկնածու ընդդիմացած էր Թուրքիոյ թեկնածութեան Եւրոմիութենէն ներս. միեւնոյն ատեն ան ջատագովը հանդիսացաւ Ուաշինգթընին մերձենալու քաղաքականութեան: Այդ երկսայր քաղաքականութեան պատգամն այն էր, որ տիկին Մերքել Թուրքիոյ խնդրայարոյց թեկնածութեան անհրաժեշտութիւնը չէր զգար Եւրոմիութեան արտաքին քաղաքականութեան ուղղութիւնը շեղելու գործին մէջ:

Այսօր կարգը եկած ըլլալ կը թուի Ֆրանսային: Ճիշտ է թէ Շիրաքի պահպանողական կուսակցութեան գլխաւոր դաւանանքը Եւրոպայի հզօրացման կը ձգտի, սակայն Սարքոզի Քլինթընի եւ Բլէրի նման կը ծրագրէ խոտորիլ իր պատկանած կուսակցութեան հիմնական դաւանանքէն:

Սարքոզի, իր կարգին, Անգելա Մերքէլի նման եւՙ անկէ աւելի ուժգին արտայայտութեամբ հանդէս եկաւ Թուրքիոյ անդամակցութեան դէմ, գոհունակութիւն պատճառելով ֆրանսահայերու եւ ընդհանրապէս հայ քաղաքական վերլուծաբաններու, ամենուրեք:

Սարքոզիի յաջողութիւնը անսահման հրճուանքով դիմագրաւուեցաւ Բուշի շրջանակներուն կողմէ: «Ուոլ սթրիթ ջըրնըլ», որ Աւետարանն է Բուշի վարչակազմին, շատ յատկանշական առաջնորդող յօդուած մը հրատարակեց վերջերս «Հակա-հակա-ամերիկայնութիւն» վերնագրով, որուն ներքեւ ջերմագին կերպով կ՛ողջունէր Սարքոզիի յառաջխաղացքը, նոյն ատեն զայն հակադրելով Դը Գոլի ֆրանսամէտ քաղաքականութեան, որ իբրեւ խարիսխ կը դաւանէր Եւրոպան:

Յիշեալ յօդուածին մէջ մի առ մի վեր էին առնուած Սարքոզիի արժանիքները, որոնց գլխաւորըՙ Դը Գոլի քաղաքականութիւնը տապալելու անոր նպատակակէտն է: Ուրիշ մէկ արժանիքն ալ, որ կ՛ընդգծուէր, անոր զտարիւն ֆրանսացի չըլլալն էր, ընտրանի դասակարգէն դուրս: Այնտեղ շեշտուած էր մանաւանդ անոր հունգարացի գաղթական ընտանիքի մը զաւակը ըլլալը, որուն արմատները կու գային յոյն եւ հրեայ ժառանգութենէ:

Ուրեմն, Մերքէլի նման Սարքոզի եւս կ՛ընդդիմանայ Թուրքիոյ թեկնածութեան, որովհետեւ, այն ինչ որ Թուրքիան պիտի ընէր Եւրոմիութենէն ներս, պիտի կատարէ ինքըՙ Սարքոզին, խանգարելով Եւրոմիութեան ներդաշնակութիւնը եւ զօրացնելով ամերիկեան ազդեցութիւնը Եւրոպայի մէջ:

Սարքոզին իր ընտրարշաւին չձեռնարկած այցելեց Ամերիկա, եւ ցուցադրաբար սիրաբանեցաւ լոբբիինգի հրեայ շրջանակներուն հետ, կարծէք անոնք ըլլային իր քուէարկուները:

Ինչպէս կը տեսնուիՙ Սարքոզիի ընդդիմութիւնը Թուրքիոյ անդամակցութեան բոլորովին տարբեր դրդապատճառներ ունի, քան ինչ որ կ՛երեւակայեն ոմանք: Այդ դիրքաւորման մէջ կարելի չէ գտնել որեւէ դիտաւորութիւն հայոց հաճոյ դառնալու: Սակայն, բոլոր այն ֆրանսահայերը, որոնք Սարքոզիի դիրքաւորման մակերեսով կ՛առաջնորդուին, հաւանաբար հակամէտ ըլլան անոր քուէարկելու:

Սարքոզին նոր երեւոյթ մըն է քաղաքական թատերաբեմին վրայ, որ կը ձգտի փոխել ոչ միայն Ֆրանսայի ինքնակեդրոն քաղաքականութիւնը, այլեւ շեղել Եւրոմիութեան ուղղութիւնը: Ատով իսկ կը հանդիսանայ քաղաքական երկսայրի սուր մը համայն Եւրոպայի համար:

Երեւան


© AZG Daily & MV, 2009, 2011, 2012, 2013 ver. 1.4