«ԱԶԳ» ՕՐԱԹԵՐԹ

https://www.azg.am | WAP | WAP-CULTURE

#140, 2012-08-17 | #141, 2012-08-18 | #142, 2012-08-21


ՅՈ՞ ԵՐԹԱՍ, ՄԱՅՐ ԳԱՂՈՒԹ

Սուրիոյ եւ յատկապէս Հալէպի դէմ շղթայազերծուած այս ահաւոր պատերազմը ահագին աղմուկ բարձրացուց եւ առատ նիւթ հայթայթեց հայրենի լրատուամիջոցներուն, որոնցմէ շատերու մօտ հալեպահայ գաղութի վիճակի մասին սրտցաւ մտահոգութենէ աւելի, լուր որսալու ու սփռելու մրցակցութեան մէջ մտնելով «գործը» յաջող կատարելու եւ աւելի թիւով ունկնդիր-ակնդիրներ գրաւելու ջանասիրութիւն մը նկատել է ընդհանրապէս:

Եւ այս վազքին մէջ յօնք շինելու փոխարէն, աչք հանելու երեւոյթներ ալ պարզուեցան դժբախտաբար, մասնաւորապէս երբ զրուցավարներ պատահական մարդոց դիմեցին իրենց հարցումներով:

Հալէպը, որ ամբողջ 15 ամիս դիմացաւ սադրանքներուն, լարուած ծուղակներուն մէջ չ՛իյնալու համար, վերջապէս հրդեհը հոն ալ հասաւ, ի մասնաւորի սահմանակից Թուրքիոյ ջանքերով:

Աղէտէն բաւական հեռու մնացած Հալէպը, մէկ օրէն-միւսը դարձաւ կիզակէտ, որակուեցաւ «բանալի» քաղաք ամբողջ տարածաշրջանի ճակատագիրը որոշող: Հալէպի մէջ յաղթողը ինք պիտի որոշէ ոչ միայն Սուրիոյ, այլեւ ամբողջ Միջին Արեւելքի ճակատագիրը...

Սակայն, քաղաքական վերլուծումները ձգելով աւելի հասու քաղաքական մեկնաբաններուն, անդրադառնանք մեր Մայր Գաղութի կացութեան:

Յետադարձ հայեացքով մը մարդ հարց կու տայՙ «Այս քանիերորդ հայահոծ ու կենսունակ գաղութն է, որ ցնցումի կենթարկուի ու չիք դառնալու վիհի եզրին կը հասնի: Պոլիսը գնաց, Թիֆլիսըՙ նոյնպէս. Թեհրանն ու Պէյրութն ալ նոյն ճակատագրին ենթարկուեցան: Հերթը Հալէպի՞նն է...

Չեմ ուզեր ենթադրել, որ կազմակերպուած հարուածներ տրուած էին արտերկրի մեր գաղութներուն (թէեւ, որոշ շրջաններու պարագային, անտեղի չէ այդ կասկածը...), սակայն, ինչպէս առածը կըսէՙ «Ձին ու ջորին կռուած ատեն, էշը ոտքի տակ կ՛երթայ»: Այդպէս ալ, ազգմիջեան թէ քաղաքացիական պատերազմներու ու կռիւներու ատեն փոքրամասնութիւններ զոհ կ՛երթան, նոյնիսկ, եթէ «դրական չեզոքութիւն» պահեն, ինչպէս պատահեցաւ Լիբանանի պարագային. աւելի քան քառորդ միլիոննոց գաղութը, սփիւռքահայութեան ազգային թէ մշակութային մայրաքաղաքը, տարանջատուեցաւ ու վերածուեցաւ մօտ յիսուն հազարնոց փոքր գաղութի, որ տարիներէ ի վեր կը փորձէ վերականգնել իր անցեալի փառքը, սակայնՙ ապարդիւն:

Մնացած էր Հալէպը, Պէյրութի կողքին հազուագիւտ հայախօս ու հայատրոփ գաղութներէն մէկը, եւ ահա՛ ան ալ զարնուեցաւ:

Բացի Լիբնանէն, ոչ մէկ արաբական երկրի մէջ հայերը այնքան ապահով չեն զգացած իրենք զիրենք, որքան Սուրիոյ մէջ, որքան Հալէպի մէջ:

Մեր տասնեակ մը եկեղեցիները, դպրոցները, ակումբները գործած են անխափան, մեր մշակութային, թէ այլ ձեռնարկները յաճախ գերակշռած են քաղաքի ընդհանուր ձեռնարկները, նոյնիսկ օրէնքը շրջանցելով, յաճախ մենք մեր թմբուկը զարկած ենք մեր լեզուով, երբեմն միմիայն մեր լեզուով, ու մարդիկ ներողամիտ գտնուած են: Այսօր մշակութային կեանքը լրիւ ջլատուած է:

Ոչ մէկ ատեն չենք զգացած, որ մենք երկրորդական կարգի քաղաքացիներ ենք, միշտ յարգուած, միշտ սիրուած ու շփացուած:

Ու յանկարծ, միջազգային սրիկայութեան եւ անոր գործիքներուն շղթայազերծած աննախադէպ պատերազմ... որուն ոչ դրդապատճառը հասկցանք, ոչ ալ ծրագրին հեռանկարը հասանելի է մեր ուղեղին, եթէ շրջանցենք ապատեղեկատուութեանց մշուշապատը ու փորձենք գտնել իրականութիւնը:

Հալէպը, որ Սփիւռքի հայերէն բաբախող սիրտը կը նկատուի, ցոյց տուաւ իր ասպնջականութիւնը թէ՛ Լիբանանի պատերազմի օրերուն եւ թէ Հայաստանի երկրաշարժին, ինչով որ կրնար, առանց երկմտելու, առանց սակարկելու:

Այսօր Հալէպն է վիրաւորը եւ օգնութեան կարօտը:

Հայաստանի Հանրապետութեան Հալէպի գլխաւոր հիւպատոսութեան, երեք համայնքապետերու եւ անխտիր բոլոր հայկական կազմակերպութեանց ու միութեանց մասնակցութեամբ, առաջին օրէն իսկ, հանդիպումներ ու ժողովներ գումարուեցան, կազմուեցաւ կեդրոնական մարմին մը, ապա շտապ օգնութեան գործադիր մարմին մը, յանձնախումբեր ու ենթայանձնախումբեր, մէջտեղ եկաւ հիմնադրամ մը ու ձեռնարկուեցան սննդեղէնի, առողջապահական հարցերու, դեղօրայքի եւ ապաստանարաններու կազմակերպման ու տնօրինման, շտապ օգնութեան նախապատրաստական աշխատանքներ:

Հ.Բ.Ը. Միութիւնն ալ իր մեծութեան վայել, հսկայ գումարով մը օժանդակութիւն փութացուց:

Թէեւ առայժմ կացութիւնը այնքան ալ սուր ու ողբերգական չէ հայերու պարագային, թէեւ հայահոծ թաղամասերը համեմատաբար աւելի ապահով շրջաններու մէջ են, սակայն լաւ է կանխօրօք պատրաստուիլ ու յետոյ անճար չմնալ: Ակումբները մեղուաջան աշխատանքի լծուած են:

Հայ տղաք նոյնիսկ ինքնակամ մտած են քաղաքազօրի մէջ ու զէնք ի ձեռին կը պաշտպանեն հայկական թաղամասերը: Զոհուողներ ալ եղան. նոյնիսկ պարզ քաղաքացիներ շեղած փամփուշտի մը, կամ ռումբի բեկորի մը թիրախ դարձան: Տունէն դուրս գալը դարձած է վտանգաւոր, իսկ տան մէջ փակուիլը տանջանք է:

Կեանքը իսկապէս դժուար դարձաւ Հալէպի մէջ: Վառելանիւթ չկայ, ոչ մէկ տեսակի, գործարանները գրեթէ փակ են, պանդոկները լրիւ պարապ, ճաշարանները այցելող չունին, եթէ նոյնիսկ ճաշ եփելու միջոց ունին, գազի ու էլեկտրականութեան յաճախակի բացակայութեան պատճառաւ:

Եռուզեռ չկայ, ինքնաշարժները գամուեր մնացեր են մայթեզրերուն: Չարաշահութիւնը գլուխը առեր գացեր է: Մաքսանենգուած կամ պահուած ապրանքները երեւակայական գիներով կը վաճառուին ու այս վիճակը երթալով աւելի կը սրիՙ շնորհիւ իբր թէ Սուրիոյ մէջ դեմոքրասի ու ազատութիւն ներմուծելու համար «պայքարող» պետութիւններուն, որոնց հասցուցած հարուածները իշխանութենէն շատ աւելիՙ ժողովուրդը անդամալուծեցին:

Մարդ չի գիտեր, թէ վաղը ի՞նչ պիտի պատահի: Մտահոգիչ ու տխուր է վիճակը:

Պատկերացուցէք, Երեւան գալու համար, քաղաքէն-օդակայան հասնիլը ռիսկ է, երբ ստիպուած ես տարբեր անցարգելներէ ու կողմնակի ճամբաներէ անցնիլ: Իսկ օդանաւի տոմսի արժէքը յաւելեալ աղ-պղպեղ է կոտտացող վէրքին վրայ, մասնաւորաբար Արմաւիայինը:

Այս բոլորին մէջ ի՞նչ կ՛ընէ Հայաստանը:

Բացի Սփիւռքի նախարարութեան կազմակերպած հալեպահայ պատանիներու հանգստեան ծրագիրէն, յիշատակութեան արժանի դեռ բան մը չտեսանք:

Հալէպի մէջ 12-16 տարիքի մէջ եղող գոնէ հինգ հազար պատանի կայ, ասոնցմէ հարիւր-երկուհարիւր հոգի հրաւիրելով ի՞նչ հարց կը լուծուի:

Նոյնիսկ դիմորդներուն Հայաստանի քաղաքացիութեան նոր անցագրերն ու անձնագրերը յանձնելու գրասենեակային դժուարութիւնները չեն հարթուած: Պաշտօնեաները շատ լրջադէմ են, ժպիտ չկայ դէմքերուն, կը զգաս, որ արդէն յոգներ են ու զզուեր «անքաղաքավար» դիմորդներու խօսակցական, թէ ֆիզիքական հռմշտոցներէն:

Թէեւ Մեծի տանն Կիլիկիոյ Վեհափառ Հայրապետը կոչ ըրաւ հալեպահայերուն չլքել Հալէպը, չպարպել գաղութը, նոյնը արձագանքեցին մեր առաջնորդները, սակայն, կարողութիւն ու կարելիութիւն ունեցողը եկած է Հայաստան, ոմանք վերջնական կայք հաստատելու, ոմանք լալ ժամանակաւոր: Բայց մեծամասնութիւն մը կայ, որ տեղէն չի շարժիր, չ՛ուզէր, կամ չի կրնար: Ու Անդրանիկ Ծառուկեանի ըսածին պէս, ոչ գացողը կրնանք քննադատել, ոչ ալ մնացողը ծափահարել:

Շուտով վերամուտն է դպրոցներուն,- եթէ անշուշտ բացուին,- մէկ կողմէ դպրոցը լքող աշակերտներուն ձգելիք բացը, միւս կողմէ տնտեսական տագնապին պատճառաւ մարդոց նիւթական անցուկ վիճակը, շատ լուրջ ու անլուծելի խնդիրներու առջեւ պիտի կանգնեցնեն մեզ:

Այս բոլորէն ետք, կ՛ապաւինինք Աստուածային նախախնամութեան, ապա հայու հաւատքին, համբերութեան ու անկոտրում կամքին:

ՅԱԿՈԲ ՄԻՔԱՅԷԼՅԱՆ, Հալեպ-Երեւան


© AZG Daily & MV, 2009, 2011, 2012, 2013 ver. 1.4